,,Interwencję czynnika nadprzyrodzonego można było również spowodować dzięki posiadanemu amuletowi. […] Wiara w skuteczność amuletów sprawiała, że niejednokrotnie występowały one równolegle obok relikwii i podobizn świętych’’
- Tadeusz Manteuffel ,,Kultura Europy średniowiecznej’’
W maju 2026 r. przeczytałem brytyjską powieść fantasy Edith Nesbit ,,Historię amuletu’’ (ang. ,,The Story of the Amulet’’). Jest to ostatnia część trylogii ,,Piaskoludek’’ o przygodach rodzeństwa: Cyryla, Roberta, Antei, Janeczki i Baranka.
W 1904 r. ojciec tych dzieci wyjechał jako korespondent do Mandżurii, aby pisać o wojnie rosyjsko – japońskiej. Tymczasem matka wraz z Barankiem udała się na Maderę dla poprawy zdrowia. Pozostałymi dziećmi zaopiekowała się stara niania. W jej domu mieszkał Jimmy, młody, zapracowany uczony, badający starożytne cywilizacje.
Piaskoludek był prastarym stworkiem. Mieszkał w piasku i bał się wody. Przypominał małpkę z oczami ślimaka, uszami nietoperza i kończynami cienkimi jak odnóża pająka. Spełniał życzenia. Był bardzo zrzędliwy i często wypominał dzieciom głupotę. One jednak kochały i wykupiły ze sklepu zoologicznego.
Tytułowy Amulet 1 był egipskim artefaktem magicznym, mającym moc min. dodawania odwagi. Widniał na nim napis Ur Hekau Seczeh. Umożliwił dzieciom podróż w czasie, aby mogły odnaleźć jego brakującą połowę. Rodzeństwo było w prehistorycznym i starożytnym Egipcie, Babilonie, na Atlantydzie, w starożytnej Brytanii, w Tyrze, Baalbeku 2 (spotkały tam ponownie Feniksa, znanego z poprzedniej książki 3) oraz w utopijnym Londynie z dalekiej przyszłości. Spotkały min. królową Babilonu, pragnącą zobaczyć Londyn w 1904 r., Juliusza Cezara, rozważającego inwazję na Brytanię, Faraona i egipskiego kapłana Rekh – marę.
Nisroch był babilońskim demonem (istotą pośrednicząca między bogami a ludzi) w postaci człowieka z głową i skrzydłami orła 4. Pomógł dzieciom wydostać się z babilońskiego lochu.
Opisują Atlantydę, Nesbit korzystała w dużej mierze z dialogów Platona 5 (potomkowie Posejdona, źródła zimnej i gorącej wody, budowle z białych, czerwonych i czarnych cegieł, ofiary z byków, słonie). Na Atlantydzie żyły ponadto dinozaury (,,olbrzymie jaszczury’’) i oswojone mamuty. Wyspę nawiedzały cyklicznie lemingi z Północy, do czasu aż zatonęła.
Sporo miejsca Autorka poświęciła nędzy i niesprawiedliwości w Wielkiej Brytanii. Imogena, osierocona dziewczynka z Londynu została adoptowana przez królową starożytnych Brytów. Tymczasem w 1904 r. groził jej pobyt w domu pracy przymusowej. Królowa Babilonu nakarmiła przy pomocą Piaskoludka robotników ich ulubionymi potrawami. Następnie kazała swoim gwardzistom zabić giełdziarzy, odpowiedzialnych za ich nędzę. Już w starożytnym Egipcie robotnicy zastrajkowali, domagając się od Faraona większych ilości piwa, cebuli i czosnku. Londyn przyszłości został opisany jako miasto czyste i bezpieczne dla dzieci, gdzie każdy uczciwie pracujący człowiek był zamożny. Czczono w nim pamięć H. G. Wellsa (1866 – 1946) 6 jako wizjonera zapowiadającego lepsze czasy. Podobne tematy były częste w literaturze pozytywizmu. Poruszali je nie tylko autorzy lewicowi, ale też np. Charles Dickens 7, Bolesław Prus 8 czy Henryk Sienkiewicz w swoich wczesnych nowelach. Nesbit przemyciła również krytykę kolonializmu we wzmiance o misjonarzach, sprzedających tubylcom wódkę i paciorki zamiast potrzebnych rzeczy.
,,Historia amuletu’’ wywarła duży wpływ na późniejsze ,,Opowieści z Narnii’’ C. S. Lewisa. Wystarczy porównać przygody królowej Babilonu (postaci pozytywnej) i czarownicy Jadis (postaci negatywnej) w Londynie na początku XX wieku (obie były uważane przez tłum za wariatki). Nisroch był jednym z pierwowzorów Tasza, demonicznego bożka Kalormeńczyków. Od imienia Nisroch pochodzi słowo Tisrok, tytuł władców Kalormenu. Poznany przez dzieci samotny uczony nasuwa skojarzenia z prof. Digorym Kirke, w którego posiadłości znajdowała się szafa, prowadząca do Narnii.
1 Odsyłam do posta: ,,Amulety i talizmany’’.
2 Odsyłam do posta: ,,Baalbek’’.
3 Odsyłam do posta: ,,Feniks i dywan’’.
4 Odsyłam do posta: ,,Gryf – demon’’.
5 Odsyłam do posta: ,,Platon i Atlantyda’’.
6 Odsyłam do postów: ,,Wyspa doktora Moreau’’ i ,,Wehikuł czasu’’.
7 Odsyłam do posta: ,,Opowieść wigilijna’’.
8 Odsyłam do posta: ,,Bolesław Prus’’.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz