środa, 15 sierpnia 2018

,,Kytice''


,,Erben Karel Jaromir, pisarz czeski (1811 – 1870), archiwarjusz miejski w Pradze, zasłużył się przedewszytskiem wielkim zbiorem czeskich pieśni ludowych (1842 – 45, 3 t., bardzo rozszerzone wyd. 1864, 3 t.), z którym łączy się zbiór ‘Stu słowiańskich podań i baśni ludowych’ (1865). Spowodował wiele wydań starszych pomników literatury czeskiej (m. i. zbiorowe wyd. czeskich pism Husa, 1865 – 68, 3 t.). W zbiorze poezyj p. t. ‘Bukiet kwiatów’ (1853) okazał się przedewszytskiem mistrzem ballady, czerpiąc do niej materjał głównie z podań ludowych’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 4 Dewsbury do Europa’’.








Istnieje polskie porzekadło: ,,Czeski film – nikt nic nie wie’’. Polemizowałbym z nim, mając na uwadze obejrzany w pierwszej klasie gimnazjum bardzo wzruszający film ,,Kola’’, o czeskim muzyku, który nie lubił Rosjan, a miał zaopiekować się rosyjskim dzieckiem.








Innego przykładu dostarcza obejrzany przeze mnie w sierpniu 2018 r. czeski film fantasy ,,Kytice’’ (polskie: ,,Dzikie kwiaty’’) z 2000 roku, w reżyserii Františka Antonina Brabeca (ur. 1954) na podstawie zbioru siedmiu ballad ,,Bukiet kwiatów’’ Karela Jaromira Erbena (patrz motto).
Czas i miejsce akcji są nieokreślone: ni to XIX wiek, ni to średniowiecze w jakiejś wsi i na zamku. Możemy jednak rozróżnić cztery następujące po sobie pory roku – wiosnę, lato, jesień i zimę.










Film opowiada o wielu postaciach – głównie dziewczętach i młodych kobietach. Przewija się przez niego postać chłopca o długich, blond włosach, grającego na fujarce. Dziecko to odgrywa ważną rolę we wskrzeszeniu zamordowanej Dornicki. Za złoty kołowrotek i inne przybory do przędzenia, pacholę wykupiło od morderczyń jej nogi, ręce i oczy, zaś w lesie stary pustelnik złożył jej ciało i ożywił je. W Nowy Rok mały grajek prowadził orszak bohaterów filmu w strojach karnawałowych – przypuszczam, że postać ta może być jakąś zakamuflowaną istotą z zaświatów.








Tematyka filmu obejmuje różne odcienie miłości: rodzicielskiej, narzeczeńskiej, małżeńskiej, a nawet miłości Boga do człowieka. Wiosną zmarła młoda matka małych dziewczynek powróciła do nich pod postacią drobnolistnych kwiatów, które wyrosły na jej grobie. Jesienią zwyciężyła miłość mieszkającej w lesie, pięknej Dory i młodego króla, mimo że jej macocha ze swą córką zabiły ją nożem i siekierą. Zimą powieszona za dzieciobójstwo dziewczyna, którą uwiódł i porzucił kochanek, przeklęła starą matkę za to, że nie zapobiegła tragedii (pokazuje to, że jeśli się kogoś kocha, trzeba czasem powiedzieć mu: nie). W Wigilię Bożego Narodzenia (Szczodry Wieczór) młode dziewczyny wyrąbały w zamarzniętej rzece przerębel, chcąc ujrzeć w nim przyszłego męża. Jedna zobaczyła w wodzie młodzieńca (być może wodnika), a druga – trumnę i czarny krzyż.
Ludzie żyją tu bowiem pospołu z istotami z demonologii słowiańskiej.









Wodnik został ukazany jako przystojny, długowłosy mężczyzna w gatkach, żyjący pod wodą (podobne do niego są wodniki z mojej mitologii slawianistycznej ;). Zakochał się w młodej i pięknej dziewczynie, która wbrew przestrogom matki poszła nad jezioro. Mostek zarwał się, ona zaś wpadła do wody i utonęła. Została żoną wodnika i miała z nim dziecko. Tęskniła jednak za matką i uprosiła męża by pozwolił jej odwiedzić ją. Matka ucieszyła się z powrotu córki, a jednocześnie nie chciała jej pozwolić na powrót do jeziora. Zamknęła dom, lecz o umówione godzinie, wodnik opuścił jezioro i zaczął się dobijać do domu, zalewając go wodą. Matka jednak nadal nie chciała puścić córki do męża. W końcu jej upór przypłaciło życiem dziecko wodnika i dziewczyny...










Upiór był poległym na wojnie żołnierzem. Zakochana w nim dziewczyna prosiła Maryję o powrót narzeczonego zza grobu. Ten powrócił. Potrafił latać i zabrał ze sobą swą narzeczoną. Kazał jej jednak pozbyć się modlitewnika, różańca i krzyżyka – daru od matki. Potem zabrał ją na cmentarz. Wówczas dziewczyna zorientowała się, że ma do czynienia z siłą nieczystą. Schroniła się w kostnicy, a upiór ożywiał leżącego tam trupa, każąc mu otworzyć drzwi. Dziewczyna pokajała się przed Maryją i uprosiła Ją o ocalenie od upiorów. Ocalała, lecz po tej przygodzie miała już siwe włosy. Choć Czesi słyną z ateizmu, to jak widać potrafią kręcić bardzo chrześcijańskie filmy, lepsze niż ,,Zmierzch’’ ;).










Południca (grana przez mężczyznę!) ukazywała się w południe i miała postać odzianej w łachmany, starej i brzydkiej kobiety podpierającej się dwoma kosturami. Stanowiła szczególne zagrożenie dla dzieci, które rzucały w nią kamieniami. Pewna matka zajęta pracą w kuchni zdenerwowała się ciągłym płaczem swego małego synka. W gniewie powiedziała, aby go wzięła południca. Demon usłyszał i wszedł do chaty. Matka pożałowała swych słów. Przytuliła dziecko i zaczęła się modlić. Południca odeszła, lecz chłopiec już nie żył.

Pozostaje mi ocenić film jako bardzo piękny i wzruszający. Jego atutem są malownicze krajobrazy (zwłaszcza widok ametystowego nieba) i urzekające swą urodą aktorki, a wszystko to okraszone bardzo mądrym, chrześcijańskim przesłaniem. Arcydzieło ;).

wtorek, 14 sierpnia 2018

,,Leptirica''


,,Przychodzą nieustannie z tamtej strony ciszy
Psy, wierzby, nagie sady, ćmy białe, ćmy szare
I próżnię zapełniają, gdzie czasem brak myszy,
By zasklepić czymkolwiek w świat wyziorną szparę.
[…]
I przychodzą modlitwy o większą tęsknotę,
Źli bogowie, złe wiosny i mgła zagrobowa,
Bzy bez jutra, bez wczoraj, ćmy czarne, ćmy złote
I ty, co tak się smucisz, gdy piszesz te słowa...’’
- Bolesław Leśmian ,,Ćmy’’








W sierpniu 2018 r. obejrzałem po raz drugi jugosłowiański horror ,,Leptirica’’ z 1973 r. w reżyserii Djordje Kadijevivia (ur. 1933) nakręcony na podstawie powieści ,,Posle devedest godina’’napisanej przez Milovana Glišicia (1847 – 1908).
Akcja rozgrywa się w XIX bądź na początku XX wieku w serbskiej wsi Zarożju.








Świat istot fantastycznych reprezentują wampiry zwane ,,vukodlakami’’. Wśród nich jest sam Sava Savanović – zamieniony w wampira, XVIII – wieczny serbski młynarz. Jak na wampira przystało, Savanović miał długie, ostre kły i pazury. Pokryty był ciemną, kosmatą skórą i ubierał się w ciemną szatę z kapturem. Wydawał przerażające dźwięki brzmiące jak połączenie pohukiwania ze szczekaniem. Mieszkał w starym młynie, gdzie uśmiercił młynarza imieniem Vule rozrywając mu gardło zębami (wcześniej pozabijał jego poprzedników). Kiedy nocą wychodził na żer, gasła świeca i młyńskie koło przestawało się obracać, a ponadto rozsypywał mąkę. Dopiero młodzieniec Strahinja przeżył jego atak, po którym był cały biały od mąki. Chcąc pozbyć się wampira, chłopi z Zarożja na czele z młodym, rubasznym popem, poszli po radę do starej i niedosłyszącej Marjanicy, która pamiętała jeszcze żyjącego Savę Savanovicia. Za jej radą odnaleźli grób wampira. Znaleźli go tam gdzie koń przystanął i nie chciał iść dalej. Odkopali trumnę i przebili ją osikowym kołem. Z trumny wyleciała jednak ćma – dusza upiora, której nie udało się złapać. Mimo to chłopi poszli świętować zabicie wampira.








Tytułową leptiricą (,,ćmą’’) była urocza, młoda pasterka Radojka, córka bogatego gospodarza Żiwana. Kochał ją z wzajemnością młody chłopak Strahinja, lecz ojciec dziewczyny nie chciał go za zięcia z powodu jego ubóstwa. Chłopi przy aprobacie popa, pomogli Strahinji porwać Radojkę, którą ojciec w gniewie przeklął. Niestety w noc poprzedzającą ślub, Strahinja znalazł narzeczoną z wielką raną na brzuchu. Radojka ugryziona przez wampira, sama stała się wampirzycą. Wyrosły jej przerażające kły, a jej jasna cera stała się ciemna i kosmata. Leptirica usiadała narzeczonemu na plecy i jeździła na nim, aż ten ją zrzucił i przebił osinowym kołem. Niestety Strahinja zginął w walce, a na jego martwej skroni usiadła demoniczna ćma…
Film bardzo dobrze ukazuje infernalną grozę słowiańskich demonów (serbskie wampiry są tu straszniejsze niż te z Hollywoodu), choć zakończenie jest smutne.

poniedziałek, 13 sierpnia 2018

Oniricon cz. 422

Śniło mi się, że:

- rozmyślałem jak w 1795 r. Polska była państwem demokratycznym (demokracja szlachecka) rozebranym przez trzy monarchie absolutne, zaś w 1939 r. - państwem autorytarnym napadniętym przez państwa totalitarne; mówiłem Pavlasowi ov Vidłarowi, że chciałbym być dobrym dyktatorem, który nikogo by nie krzywdził, lecz on uważał, że martwy dyktator to martwy dyktator,







- byłem bratem rodzeństwa Pevensie i odwiedził mnie w domu agent literacki, aby omówić wydanie mojej książki, w tym śnie Zuzanna nazywała się Marta,







- prymas Stefan Wyszyński hodował całe stada kotów,








- alchemik Jakub Boehme stracił wszystkie pieniądze, aż zostało mu tylko fałszywe złoto,
- prześladowały mnie biblijne krasnoludki o kruczych skrzydłach, a katechetka, pani Teodosiya ov Švitsien mówiła mi, że nie wolno zmieniać tekstu ,,Biblii'',
- ktoś odrzucał twórczość Mai Lidii Kossakowskiej osądzając ją o bycie medium,
- w polskiej legendzie po II wojnie światowej młody polski duchowny prawosławny o rudej brodzie wyjechał na misję do Pekinu, gdzie stał się przybranym ojcem wielkiego proroka,
- kobiety mają narząd linii bocznej jak ryby,








- odwiedziłem w domu Sławomirę, która zlała mi się w jedno z Jeną ov Blackeyovą, pytałem ją czy już przeczytała ,,Tatrę'', lecz odpowiedziała, że dopiero zaczęła czytać, chciałem jej zaproponować by umieściła recenzję ,,Tatry'' na blogu,








- spotkałem Reptilian i powiedziałem Sławomirze, że to słowiańscy żmijowie,








- byłem synem Jamesa Bonda i wstydziłem się, że ojciec i matka byli szpiegami,









- byłem polskim dziennikarzem; niskim, szczupłym mężczyzną w okularach, pojechałem do Moskwy gdzie zmuszono mnie do zapasów z wysoką i otyłą kobietą o małej głowie z krótkimi, czarnymi włosami, bałem się jej, lecz honor zabraniał mi się wycofać, w myślach porównywałem się do Jeszui Ha - Nocri,
- pojechałem do Moskwy czytać rosyjską książkę fantasy z chrześcijańskim przesłaniem, miasto było zdewastowane i pełne pijaków, czytałem książkę w mieszkaniu leżąc na kanapie, a kobieta w średnim wieku podała mi polski przekład tej książki,






- rozmawiałem z rosyjskim lekarzem o Jamesie Bondzie i wspominałem mu o powieści ,,Misja Zachowa'', w której sowiecki szpieg pokonał Jamesa Bonda, lecz Rosjanin nie wiedział o tej powieści,







- w powieści ,,Twierdza aniołów'' Małgorzaty Nawrockiej w ataku diabłów na Akademię Aniołów uczestniczyła potępiona dusza Heleny Bławatskiej, którą pokonał anioł Zielonkawy,







- Sławomira była niezadowolona gdy w domu kazano jej oglądać program, w którym występował Janusz Korwin - Mikke,







- spotkałem w Empiku Jerzego Rzymowskiego, którego pobiłem za to, że nie popierał reformy sądownictwa i wylałem mu kawę z mlekiem na głowę, UWAGA: To tylko sen, za który nie ponoszę odpowiedzialności; na jawie nie namawiam do bicia kogokolwiek. 

,,Sveto mesto''


,, […] Demony duszą i gniotą, straszą jękiem, płaczem i gwizdem, klaskaniem, jeżdżą na ludziach, wysysają krew i mleko, wyżerają wnętrzności, męczą kobiety ciężarne, odmieniają niemowlęta, porywają dziewczyny i kobiety, wchodzą w stosunki płciowe z ludźmi. [...]’’ - Aleksander Gieysztor ,,Mitologia Słowian’’







W sierpniu 2018 r. obejrzałem po raz drugi jugosłowiański horror ,,Sveto mesto’’ (,,Święte miejsce’’) z 1990 roku w reżyserii Djordje Kadijevicia (ur. 1933 r.). Jako źródło inspiracja posłużyła fantastyczna rosyjska nowela ,,Wij’’ z 1835 r. napisana przez Nikołaja Gogola (1809 – 1852). Akcja filmu rozgrywa się w małej miejscowości w Serbii w XIX wieku, lub na początku XX wieku.








Główną bohaterką reprezentującą świat ludowej demonologii jest dziedziczka Katarina – córka pana Żupańskiego, który wybudował miejscową cerkiew. Jej imię znaczy po grecku ,,czysta’’, co zwraca uwagę tym bardziej, że postać ta wcale nie była przykładem cnoty, nawet jeśli za taki uchodziła w oczach kochającego ją ponad wszystko ojca. Katarina była kobietą młodą, piękną i zmysłową, a do tego także – zmiennokształtną czarownicą (miejscowi chłopi wierzyli, że czarownice posiadają ogony, jednak Katarina nie miała tej ,,ozdoby’’). Potrafiła przybierać postać szpetnej staruchy, jak też czarnej, długowłosej kotki. Była wielce lubieżną biseksualistką, która sprowadzała nieszczęścia na ludzi (dziś w dobie szalejącej poprawności politycznej takie przedstawienie tematu wymagałoby sporej odwagi). Doprowadziła do obłędu opiekuna dworskich psów, Nikołę, depcząc po nim, oraz molestowała seksualnie służącą Lenkę, która miała potem z tego powodu kłopoty. Przemierzała bezdroża jeżdżąc czarną karetą ciągniętą przez kare konie (pojawia się tu symbolika chtoniczna i demoniczna, obecna min. w słowiańskim micie o Trygławie jadącym na czarnym koniu, czy w miejskiej legendzie o czarnej wołdze).









Głównym bohaterem reprezentującym świat realny jest młody kleryk Toma, którego pierwowzorem był filozof Choma Brut z ,,Wija’’. O tym, że fil pokazuje społeczność prawosławną przekonują takie elementy jak: ikony, długa i cienka świeca i brodaty pop w stroju liturgicznym, choć z drugiej strony krzyż na cerkiewnej wieży ma wygląd katolicki (bez dodatkowej poprzeczki). Drogi Tomy i Katariny przecięły się po raz pierwszym gdy ów włócząc się po odludziu z innymi klerykami ujrzał czarną karetę, a w niej piękną damę w czarnej sukni. Potem gdy zapadł wieczór klerycy poprosili o nocleg starą wiedźmę. Ta nocą zakradła się do Tomy z wyraźnie seksualnym zamiarem i zaczęła jeździć na nim jak na koniu. Toma zrzucił ją z pleców dzięki odmówieniu modlitwy ,,Ojcze nasz’’ i zatłukł kamieniem. Wówczas z przerażeniem ujrzał jak starucha przybiera postać pięknej nieznajomej. Nazajutrz jego przełożony przekazał mu wolę miejscowego dziedzica, pana Żupańskiego, aby właśnie Toma przez trzy noce modlił się nad trumną jego ukochanej córki Katariny. Polecenie to napełniło Tomę trwogą i słusznie. Już pierwszej nocy czarownica Katarina wychodziła z trumny i straszyła. Za drugim razem Toma posiwiał ze strachu, zaś za trzecim został wepchnięty do trumny i boleśnie podeptany przez żądną zemsty nieboszczkę. Rano gdy pan Żupański ujrzał kleryka śpiącego w trumnie na zwłokach swej córki, zawrzał gniewem i bez sądu kazał go zatłuc na śmierć. Niestety śmierć kleryka nie położyła kresu dalszym ekscesom niewyżytej czarownicy…
Film dobrze pokazuje przenikanie się kultury ludowej z kulturą warstw wyższych; reliktów wierzeń pogańskich z chrześcijaństwem. Kobiecość jest w nim ukazana jako równie pociągająca co groźna.

niedziela, 12 sierpnia 2018

Kalendarium alchemii

,,Przed Chrystusem









20000 - 10000 Odkrycie pierwszych kolorantów w malowidłach naskalnych (Lascaux, Altamira).
5000 - 4000  Kolejne odkrycie antymonu oraz miedzi, szlachetnych metali, nad którymi pracowano już od dawna. Sumeryjska waza z antymonu oraz statuetka z miedzi z Tello.








4500 Według legendy początek alchemii chińskiej.
4000 Oficjalny początek epoki brązu. Barwniki i perfumy są już w użyciu. W Egipcie wykorzystuje się bitumin i wonności do balsamowania zwłok.
1900 Pierwsze przedmioty z żelaza meteorytowego, a następnie z topionego żelaza.
1200 Oficjalny początek epoki żelaza.
1200 - 700 Praktyka z emalią z oksydowanej miedzi, spiżu, kobaltu oraz soli antymonu. Wyprodukowanie szkła i kolorantów (rozkolec, marzanna, kermes, cynober...).








600 Prawdziwe narodziny alchemii chińskiej według doktryny Lao - tse oraz taoizmu.
350 Przybliżona data zredagowania manuskryptu z Teb, będącego kopalnią wiedzy na temat sztuki produkcji złota oraz transmutowania kamieni szlachetnych.









335 - 322 Arystoteles opracowuje fizykę jakości, według której wszystkie ciała pochodziłyby z kombinacji materia prima z czterema zasadami: ciepła, zimna, suchego oraz wilgoci.








332 Zdobycie Egiptu przez Aleksandra.
200 Pierwszy okres alchemii grecko - egipskiej (...). Czwarta szkoła okultystycznej medycyny greckiej.

Po Chrystusie











II wiek Prawdopodobne początki alchemii w Indiach.










268 - 334 Ko - houng, wielki alchemik taoista.







290 Edykt Dioklecjana, który skazuje na spalenie wszystkie traktaty alchemiczne.
350 - 420 Zosima Panopilitańczyk
400 - 600 Zredagowanie przez Bizantyńczyków rozległych kompilacji alchemicznych przypisywanych Synezjuszowi, Zosimie, Demokrytowi...








529 Justynian I zamyka filozoficzne szkoły w Atenach, nakazuje spalić teksty alchemiczne. Trzecie prześladowanie ezoteryków.








640 - 641 Herakliusz, cesarz bizantyński przyjazny alchemii.








650 - 708 Poszukiwania alchemiczne Khalida ben Jezida oraz publikacja jego pracy Livre de Cratès, która traktuje o symbolach znanych metali oraz metaloidów, jak również o metodach destylacji i sublimacji.










722 - 803 Geber (Jabir ibn Hayyan) eksperymentuje w Koufa i odkrywa główne sole arsenu, siarki oraz rtęci. Teoria siarki oraz rtęci 'filozoficznych'.









900 - 1000 Rhazes i jego uczniowie pracują nad minium, litargitem, trójsiarczkiem arsenu, amalgamem i siarczanami metalicznymi.









980 - 1036 Awicenna
1100 - 1200 Odkrycie przez muzułmanów z Hiszpanii bizmutu, oleju z witriolu, soli arsenawych, chlorku antymonu... Studia nad reakcjami precypitacji.
1163 - 1345 Budowa Notre Dame w Paryżu.
1182 Zredagowanie przez Roberta Castrensis Liber de compositione alchemiae.








1193 - 1280 Albert Wielki, który odkrył działanie kwasu azotowego na metale, opracował nowe sole potasu, przeanalizował pary arsenu i antymonu.










1214 - 1294 Roger Bacon odkrywa proch do armat i zapowiada odkrycie tlenu.








1225 - 1274 Święty Tomasz z Akwinu asymiluje rtęć z materia prima Arystotelesa, od którego zapożycza fizykę jakości.









1235 - 1315 Raymond Lulle.








1240 - 1311 Arnaud de Villeneuve.







1330 - 1418 Nicolas Flamel, alchemik filantrop, który twierdzi, że dokonał przemiany rtęci w złoto.
1380 Karol V zabrania swoim podwładnym wykonywania praktyk alchemicznych.









Koniec XV w. Basile Valentin.











1463 Marsile Ficin tłumaczy na łacinę Corpus Hermeticum (Florencja).







1493 - 1541 Paracelsus dorzuca trzecią zasadę, sól, do siarki i rtęci Gebera. Jest mianowany w 1527 roku profesorem na uniwersytecie w Bazylei i obejmuje tam pierwszą katedrę chemii, która nigdy nie zostanie utworzona.








1550 Publikacja Centuries Nostradamusa.








1555 Bernard Palissy odkrywa sekret emalii.
1572 Anonimowa kompilacja po łacinie, zatytułowana Artis Auriferae quam chemiam vocant.











1577 - 1644 Jean - Baptiste Van Helomont odkrywa gaz i wskazuje, że ogień nie jest pierwiastkiem.
1602 - 1611 Theatrum chemicum, 6 tomów, 209 tekstów alchemicznych.
1668 Śmierć Glaubera.








1743 - 1795 Joseph Balsamo Cagliostro.










1765 Maszyna na parę Watta.
1779 Fundacja 'oświeceni z Awinionu'.
1832 Hermès dévoilé Cylianiego.
1855 Pierwsze Magisterium Tifféreau o sztucznym złocie.
1855 M. Berthelot lansuje we Francji naukowe studiowanie alchemii.
1892 Heperchemia (nauka i alchemia) T. Tifféreau.
1926 Tajemnica katedr Fulcanelliego.
1930 Demeures philosophiales Fulcanelliego.









1936 C. G. Jung lansuje studiowanie psychologiczne ezoteryzmu (Szwajcaria).
1944 - 1959 A. J. Festugière, Rewelacja Hermesa Trismegistosa: studium magisterskie (Francja).
1948 Max Ernst maluje Noc Poślubną Chymiczną.
1968 Marguerite Yourcenar, nigredo, powieść alchemiczna''

- Carole Sédillot ,,ABC alchemii''