Smocze pochodzenie konia

 

,,Konie z Azji Środkowej wysoko ceniono zwłaszcza w Chinach, były bowiem tak wytrzymałe i szybkie, że nazywano je potomkami smoków'' - Peter Frankopan ,,Jedwabne szlaki''

 

,,Kuzynki Kruszewskie''

 

,,Kochane baby, ach te baby!

Człek by je łyżkami jadł’’

- Eugeniusz Bodo ,,Ach te baby’’ (fragment)

 

Na studiach przeczytałem ,,Kuzynki Kruszewskie’’; trylogię urban fantasy Andrzeja Pilipiuka. Tworzą ją ,,Kuzynki’’ (2003), ,,Księżniczka’’ (2004) i ,,Dziedziczki’’ (2005). pierwszy tom stanowi rozwinięcie opowiadania z 2002 r. opublikowanego w czasopiśmie ,,Science Fiction’’, za które Autor otrzymał Nagrodę im. Janusza Zajdla. Postaci kuzynek Kruszewskich pojawiły się w powieści ,,Pan Samochodzik i sekret alchemika Sędziwoja’’, wydanej w 2001 r. pod pseudonimem Tomasz Olszakowski.

Akcja rozgrywa się na początku XXI wieku przeważnie w Krakowie i we wsi Kruszewice Małe. Tematem są przygody kuzynek Stanisławy i Katarzyny Kruszewskiej oraz księżniczki Moniki Siepankovic, kobiet pięknych, mądrych, odważnych i zaradnych. Pewien recenzent nazwał je kiedyś żartobliwie ,,aniołkami Andy’ego’’ ¹.

Protagoniści

Stanisława Kruszewska była polską szlachcianką herbu Abdank, urodzoną w XVII wieku na Ukrainie. Znała wiele języków. Umiała jeździć konno, walczyć szablą i gotować. Niestety mąż sprzedał ją do tureckiej niewoli. Po powrocie do Rzeczpospolitej zabiła go w krakowskiej karczmie na oczach tłumu. Za zabójstwo w obrębie murów miejskich groziła jej hańbiąca śmierć. Znalazła jednak schronienie w pracowni alchemika, Michała Sędziwoja, który wtajemniczył ją w hermetyzm. Zażyła uzyskaną przezeń czerwoną tynkturę (kamień filozoficzny, noszony odtąd wewnątrz krzyżyka na szyi), dzięki czemu stała się nieśmiertelna i wiecznie młoda. Tynkturę należało zażywać co 50 lat. Przeżyła liczne przygody, podróżując min. do Chin, Brazylii i Etiopii. W XIX wieku była właścicielką fabryki. Znała osobiście etiopskich cesarzy, Teodora II Kassę (1818 - 1869) i Hajle Sylassje (1892 - 1975). Walczyła w powstaniu styczniowym (1863 - 1864) i wojnie polsko – bolszewickiej (1919 – 1921). Po odzyskaniu przez odzyskaniu przez Polskę niepodległości zatrudniła się jako nauczycielka w szkole. Musiała jednak uciekać z powodu przesądnych ludzi, chcących ją zabić jako rzekomą wampirzycę. W latach 1935 – 1941 broniła Etiopii przed najazdem włoskich faszystów. Później wspomagała sudańskich chrześcijan broniących się zbrojnie przed prześladowaniami ze strony islamistów. Była znana w Afryce pod imieniem Saadia. Powróciwszy do Polski na początku XXI wieku mocno rozczarowała się współczesną kulturą (teatrem, fantastyką). Zwraca uwagę zabawny opis jej reakcji na książki Pilipiuka o Jakubie Wędrowyczu ². Znalazła pracę w krakowskim liceum dla dziewcząt, gdzie uczyła je języka francuskiego, jazdy konnej na WF – ie i historii chrześcijaństwa w dawnej Nubii. W trzecim realizowała razem z przyjaciółkami projekt odbudowy rodzinnego dworku w Kruszewicach. Kobiety korzystały z pomocy czeczeńskich gastarbeiterów, Ukraińców i … przymuszonych do pracy czterech ostatnich, zapijaczonych mieszkańców dawnego PGR – u. (Możliwe, że Autor zainspirował się polską ,,Satyrą na leniwych chłopów’’ z XV wieku).

Katarzyna Kruszewska, dawna agentka CBŚ była genialną informatyczką, wylaną z pracy za odkrycie informacji o przestępczych powiązaniach licznych polskich posłów. Poznała kuzynkę, zbierając o niej rozproszone informacje z Internetu. W liceum (tym samym co Stanisława) uczyła informatyki. Razem z kuzynką zażyła czerwoną tynkturę, przygotowaną przez Mistrza Sędziwoja. Skrycie kochała alchemika. Po jego śmierci zamierzała kontynuować prowadzone przezeń badania naukowe.

Moją ulubioną postacią z cyklu ,,Kuzynki Kruszewskie’’ i zarazem najbardziej sympatyczną z bohaterek polskiej fantasy jest bośniacka księżniczka Monika Stiepankovic. Żyje od IX wieku, cały czas wyglądając jak szesnastolatka. Jest drobna, szczupła i ma złote włosy. Pod jej językiem znajduje się ssawka do picia krwi, oczywiście nie ludzkiej, tylko... końskiej i to tylko co parę lat. Nie boi się znaku krzyża – przeciwnie; wyznaje prawosławie, a w średniowiecznej Gruzji walczyła w jego obronie z Turkami. Zabójcze jest dla niej srebro, mogące spowodować poważne okaleczenia. Mimo, że wygląda na słabą i kruchą, jest nadludzko silna. Potrafiła pokonać gruzińskiego osiłka, jak też, nieraz wręcz okrutnie – tłuc dresiarzy (których Pilipiuk najwyraźniej nie lubi). Jej niezawodną, towarzyszącą przez wieki bronią jest sztylet z bułatowej stali. W dotyku jest ciepła i nie śpi w trumnie, tylko w łóżku, a jej ciało ma zdolność do regeneracji. Uczy się nie z przymusu, lecz by gromadzić wiedzę, a będąc zakładniczką w Bizancjum poznała grekę i łacinę. Antycznych autorów – greckich, rzymskich, a nawet etruskich potrafiła przytaczać w oryginale. Przeżyła mnóstwo przygód. W XX wieku walczyła w Bośni w obronie swego ludu, była też w Kosowie, gdzie polscy żołnierze uratowali ją przed samosądem. W Polsce poznała kuzynki Kruszewskie – alchemiczkę Stanisławę, która dzięki czerwonej tynkturze żyła od XVII wieku i informatyczkę Katarzynę – byłą agentkę CBŚ, oraz alchemika Mistrza Sędziwoja, z którymi się zaprzyjaźniła. Ostatecznie ruszyła w świat razem z kochanym przez siebie węgierskim łowcą wampirów – Laszlo.

Michał Sędziwój (1566 – 1636) był postacią historyczną, alchemikiem słynnym w całej Europie przełomu renesansu i baroku, w XIX uwiecznionym na obrazie Jana Matejki. W trylogii Pilipiuka żył całe stulecia dzięki zażywaniu czerwonej tynktury. Był genialnym uczonym, choć wiele osiągnięć zostało przypisanych innym badaczom. Został wprowadzony w arkana alchemii przez swego mistrza Setona. Gdy Seton zmarł, Sędziwój poślubił Teresę, wdowę po swoim mistrzu, którą bardzo kochał. Był pobożnym katolikiem. Podróżował po świecie i walczył w powstaniach. W XXI wieku uczył w krakowskim liceum min. o teoriach ewolucji alternatywnych wobec darwinizmu. Zamierzał polecieć na Tajwan w celu poznania współczesnych chińskich alchemików ³. Niestety został porwany i uwięziony przez zbrodnicze Bractwo Drugiej Drogi. Zginął, wysadzając ich siedzibę w powietrze, co upodabnia go nieco do biblijnego Samsona. O Mistrzu Sędziwoju pisał również Jarosław Grzędowicz w ,,Księdze jesiennych demonów’’ ⁴ .

Węgierski orientalista Arminius Vambery (1832 – 1913) został przedstawiony jako stary, niezwykle długowieczny łowca wampirów. Namierzał je telepatycznie. Zabił samego Draculę. Irlandzki pisarz Bram Stoker (1847 – 1912) opisał w swej najsłynniejszej powieści Arminiusa jako Abrahama Van Helsinga ⁵.

Laszlo był młody, szeklerskim góralem wyznania luterańskiego, urodzonym w Siedmiogrodzie w Rumunii. Odkrył w sobie powołanie łowcy wampirów po zabiciu w 1989 r. bandy ukrywających się agentów Securitate. Został uczniem Arminiusa. W Krakowie obaj łowcy namierzyli i schwytali Monikę. Chcieli przebić ją osinowym kołem. Księżniczkę ocalił przypadek. Gdy Laszlo dotknął niechcący jej piersi, spostrzegł, że są ciepłe. Łowcy zrozumieli, że Monika była zupełnie innym typem wampira niż Dracula. Puścili ją wolno i przeprosili za pomyłkę. Później Monika i Laszlo zostali parą.

Antagoniści

Dymitr, dawny uczeń Mistrza Sędziwoja mordował innych alchemików z zamiarem przywłaszczenia sobie większych zapasów czerwonej tynktury i życia w nieskończoność. W XXI wieku w Krakowie ukarał go śmiercią za popełnione przezeń morderstwa.

Mikołaj Sieklucki był wrednym nauczycielem biologii z krakowskiego liceum. Hodował w pracowni biologicznej jadowite węże i zarazki czarnej ospy na pożywce z jaj trzymanych w cieple. Liczył bowiem na otrzymanie wysokiej nagrody pieniężnej za zgłoszenie przypadku tej wytępionej już choroby. Z pomocą dresiarzy porwał Monikę i torturował ją srebrem. Uciął księżniczce palce u stopy, które później odrosły. Katarzyna zgłosiła hodowlę czarnej ospy agentom CIA, którzy wywieźli biologa do Guantanamo. Na stworzenie postaci Siekluckiego wywarły wpływ traumatyczne wspomnienia Pilipiuka ze szkoły u schyłku PRL – u. Innym złym pedagogiem z pierwszego tomu trylogii była dyrektorka sierocińca, gdzie Monika trafiła po przyjeździe do Polski.

Bractwo Drugiej Drogi stanowiła tajną organizację okultystyczną, dążącą do zgłębienia sekretu wytwarzania czerwonej tynktury. Jej członkowie mordowali niewinnych ludzi, aby uzyskiwać złoto z ich krwi. Z tego powodu Mistrz Sędziwój odmówił im w XVII wieku pomocy w osiągnięciu nieśmiertelności. Bractwo miało przedstawicieli wśród urzędników państwowych; inspektorów szkolnych, sędziów itp. Sędziwój walczył z nimi przez całe wieki. W obecnym stuleciu zamiast przepisu na kamień filozoficzny podał im instrukcję sporządzenia ,,serca słońca’’; potężnego środka wybuchowego.

W każdym z trzech tomów pojawiają się dyskretne wzmianki o Jakubie Wędrowyczu. Kuzynki i Monika spotkały Mistrza Sędziwoja na kostiumowej imprezie w klimacie sarmackim z udziałem pisarzy: Jacka Komudy ⁶ i samego Andrzeja Pilipiuka. Nie rozumiem ataków na Wielkiego Grafomana za umieszczenie samego siebie w powieści. Mnie scena ta bardzo się podobała. Podobnie pisali min. Dante (,,Boska komedia’’ ⁷), Adam Mickiewicz (,,Pan Tadeusz’’), Jan Brzechwa (,,Akademia Pana Kleksa’’) i Adolf Lekki (,,Daleka droga do Grzyboraju’’).

Hiram, biblijny król fenickiego miasta Tyru był sojusznikiem Salomona, pomagającym mu w budowie świątyni jerozolimskiej oraz legendarnym założycielem pierwszej loży masońskiej ⁸. W ostatnim tomie trylogii został przedstawiony jako dybuk, duch z żydowskiego folkloru, poprzez kolejne wieki podtrzymujący swoje istnienie kradzieżą ludzkich ciał. Przez cały ten czas pracował jako genialny architekt. Używał znaku rozpoznawczego w postaci egipskiego filaru dżed i pseudonimów: Lech Rydel, Lars Riedel itp. Jego kolejne wcielenia można było powstrzymać jedynie wbijając mu sztylet z magiczną inskrypcją. Arminius i Laszlo wytropili go w Trondheim w Norwegii.

Golem ⁹, ożywiona kukła z gliny, nazwiskiem Apfelbaum był strażnikiem tajemnej żydowskiej biblioteki w Krakowie.

W naszym kręgu kulturowym o jednorożcach jako pierwsi pisali starożytni autorzy greccy i rzymscy. Monika spotkała go po raz pierwszy w średniowiecznym, bośniackim lesie, kiedy była jeszcze dziewicą. W ostatnim tomie jednorożec ukazał się jej we śnie, aby ostrzec przed niebezpieczeństwem. Jako ciekawostkę podam, że Pilipiuk używał w Internecie awatara Unicorn (ang. Jednorożec).

Widząc kopię posągu Światowida ze Zbrucza stojącą pod Wawelem w Krakowie, Monika splunęła. Wspomniała, że była chrześcijanką, kiedy Wiślanie składali jeszcze bożkom ofiary ze swoich dzieci.

Czuhajster ¹⁰ był huculskim olbrzymem z ostrymi zębami. Do istot tych należał Pawło Miedwiedczuk, brat ukraińskiego cieśli, Ihora, zatrudnionego przy budowie dworku w Kruszewicach. Olbrzymy te pojawiają się również w zbiorze opowiadań Pilipiuka ,,Litr ciekłego ołowiu’’ ¹¹.

Ukraiński żmij tzw. meteor był jaszczurek z brodawkami ropuchy i błoną pławna między palcami. Należał do bardzo starych istot, żyjących na ziemiach późniejszej Rusi Kijowskiej jeszcze przed przybyciem Słowian. Zabił studenta, malarza Pawła, przywłaszczając sobie następnie jego wygląd i talent. Uwodził kobiety i pożerał je. Jego ofiarą omal nie padła Monika. Odnalazł ją przywabiony magicznym medalionem, który księżniczka znalazła w jeziorze. Zdemaskowany żmij chciał okupić się złotem. Stanisława zarąbała go jednak szablą, aby nie mógł krzywdzić innych dziewczyn.

Niezwykła długowieczność bohaterów stanowi pretekst dla ukazania różnic między epokami, zmieniającymi się nie zawsze na lepsze. W cyklu spodobała mi się pochwała patriotyzmu, więzi rodzinnych i przyjaźni, liczne ciekawostki dotyczące dawnych wierzeń i zwyczajów, humor i smakowite opisy kulinarne. Rozmowa z sympatycznym, szkolnym katechetą pomogła Monice trapionej przez myśli samobójcze. Myślę, że scena ta, w której padły słowa: ,,egzystencja ma zawsze sens’’ może nieść otuchę np. osobom LGBT pragnącym żyć w czystości. Autor słusznie krytykuje liczne patologie; nadmierną biurokrację, korupcję, alkoholizm, subkulturę dresiarską, nieuctwo i złe zachowanie młodzieży, nauczycieli zaniedbujących obowiązki i serwilizm wobec Unii Europejskiej. Zestawienie Mistrza Sędziwoja z Bractwem Drugiej Drogi pokazuje, że bycie prawym człowiekiem liczy się bardziej niż długie życie. W 2014 r. ukazał się czwarty tom zatytułowany ,,Zaginiona’’ ¹².

1 Nawiązanie do amerykańskiego serialu ,,Aniołki Charliego’’ z lat 90 – tych XX wieku.

2 Odsyłam do posta: ,,Bohaterski menel, czyli rzecz o Jakubie Wędrowyczu’’.

3 Odsyłam do posta: ,,Alchemia chińska’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Księga jesiennych demonów’’.

5 Odsyłam do posta: ,,Dracula’’.

6 Zainteresowanych jego twórczością polecam wpisy: ,,Jaksa’’, ,,Jaksa tom 1 Bies idzie za mną’’, ,,Mowa nienawiści pokutnika Duki’’, ,,Obżartuchy i opilce’’ oraz ,,Warchoły, złoczyńcy i pijanice’’.

7 Odsyłam do posta: ,,Boska komedia’’.

8 Odsyłam do posta: ,,Masońska legenda o Hiramie’’.

9 Odsyłam do posta: ,,Golem’’.

10 Odsyłam do posta: ,,Czuhajster’’.

11 Odsyłam do posta: ,,Litr ciekłego ołowiu’’.

12 Odsyłam do posta: ,,Wielki powrót kuzynek Kruszewskich, czyli ‘Zaginiona’’.