,, [...] za nauczyciela ich uchodzi Majtreja (ok. 270 - 350), założyciel jogaczary i autor szeregu komentarzy, postać traktowana przez niektórych badaczy jako mityczna, a przez wierzących jako budda czasów przyszłych'' - Wiesław Kotański ,,Buddyzm jako religia światowa'' [w]: ,,Zarys dziejów religii''
Majtreja jest tytułowym bohaterem powieści fantasy ,,Pan Światła'' Rogera Zelaznego.
,,W jednym z tekstów Budda opisuje doskonałe społeczeństwo zamierzchłej przeszłości, bezklasowe, bez braminów, bez arystokracji czy szlachty i nawet bez króla; rządy sprawowało zgromadzenie ludowe, a żywiono się roślinami; nie znano stosowania przemocy, a wobec braku własności prywatnej nie było też złodziejstwa. Ten idealny stan rzeczy uległ fatalnej zmianie po ustanowieniu własności prywatnej, ale poprawę przyniesie przyszłość, bo nadejdą czasy, kiedy ludzie będą znów szczęśliwi, tylko już nie z powodu niewinności, lecz dzięki postępowi moralnemu, zapewnionemu przez kodeks etyki, a w końcu się pojawi nowy Budd(h)a, aby znów głosić naukę. [...]'' - Eugeniusz Słuszkiewicz ,,Buddyzm pierwotny'' [w]: ,,Zarys dziejów religii''
Wizja ta niepokojąco przypomina komunizm...
,, [...] niektórzy dawniejsi badacze, nawet bardzo poważni, powątpiewali o historyczności Gautamy Buddy i nawet wymyślali alegoryczne interpretacje jego żywota. Żywot Buddy miał być tylko ciągiem symboli i reminiscencji elementów sankhji: nazwa miasta Kapilawastu, miejsca urodzenia Buddy, przypominała mędrca Kapilę, podawanego przez tradycję za twórcę systemu filozoficznego, sankhji, imię zaś matki Buddy: Maja, tj. dosłownie 'Iluzja', 'Ułuda', to po prostu imię pewnych postaci sankkji. Dopiero później się okazało, że choć związki buddyzmu z sankhją nie ulegają wątpliwości, to jednak ich natura jest całkowicie inna. Alegoryczno - symboliczna interpretacja nie zyskała sobie zwolenników, ale w jej miejsce się pojawiła na przełomie XIX i XX wieku interpretacja mitologiczna.
Według uczonego francuskiego, E. Senarta, Budda to nie istota ludzka, w końcu wyniesiona nawet ponad bóstwa, ale postać nierzeczywista, wymyślona na modłę 'wielkiego człowieka' (mahapurusza, termin sanskrycki) - uosobienia lub symbolu słońca - uosobienia spokrewnionego z bogiem Wisznu - jednocześnie zaś także wzorowana na ideale władców panujących nad światem lub przynajmniej kontynentem czy choćby jego wielką częścią. [...] uczony holenderski H. Kern rozwinął tę interpretację mitologiczną, obejmując nią także otoczenie Buddy i jego uczniów. Znacznie młodszy od Senarta indolog francuski L. Renou uważał wprawdzie dostrzeżone przez niego zgodności pomiędzy idealnym 'wielkim człowiekiem' i idealnym cesarzem a Buddą za zbyt liczne i zbyt specjalne, aby mogły być tylko wynikiem przypadku, i utrzymywał, że się wielkie podobieństwo ogólne życiorysu i Buddy, i założyciela innej religii, dżinizmu - tj. Mahawiry z przydomkiem 'Dżina' (tj. 'Zwycięzca') - musi tłumaczyć wzorowaniem ich obu na pewnych konturach ogólniejszych, w jakie zwolennicy - wyznawcy obydwu reformatorów wyposażyli swój ideał. Zgadzając się jednak z poglądem, że postać Buddy już legendarnego wchłonęła elementy mitologiczne, tenże Renou odrzucał stanowczo twierdzenie o niemożliwości dowiedzenia się czegokolwiek o prawdziwym Buddzie, a jeszcze kategoryczniej mniemanie, że była to postać tak samo nierzeczywista jak Wisznu'' - Eugeniusz Słuszkiewicz ,,Buddyzm pierwotny'' [w]: ,,Zarys dziejów religii''
O uznaniu Buddy za postać historyczną przesądziło ostatecznie odkrycie napisów na kryształowym relikwiarzu z Piprawy (ufundowanym przez braci Siddarthy Gautamy wraz z ich rodzinami) oraz inskrypcji na pokrywie miedzianej urny z miasta Kasija. Podobne wątpliwości wysuwano wobec historyczności Jezusa Chrystusa.
