,,Wchłaniamy łapczywie, wielkimi kęsami
Łykamy alkohol, aż warczy nam w grdykach
Bekniemy czasami, pierdniemy czasami
Aż mdła w ciepło wzbije się woń wędrownika’’
- Jacek Kaczmarski ,,Włóczędzy’’ (fragment)
W marcu 2026 r. przeczytałem ,,Wojsławicka masakrę piłą łańcuchową’’ Andrzeja Pilipiuka. Jest to zbiór 12 opowiadań rural fantasy o przygodach Jakuba Wędrowycza. Tytuł nawiązuje do horroru ,,Teksańska masakra piłą mechaniczną’’ (1974).
Akcja rozgrywa się przeważnie w XXI wieku w Wojsławicach, tytułowej wsi na Lubelszczyźnie, Gdańsku, Warszawie, paleolitycznej Syberii, kompleksie Riese w Górach Sowich 1 i w Stambule w Turcji.
Jakub Wędrowycz i jego przyjaciel, Semen Korczaszko, wiekowi, lecz krzepcy bimbrownicy ratowali świat w przerwach między pędzeniem samogonu i użeraniem się z klanem Bardaków. Zauważyłem, że Jakub złagodniał z wiekiem. Porzucił jedzenie psów. Posłuszny księdzu proboszczowi wystrzegał się magii. Polubił wodę a nawet po raz pierwszy w życiu zagłosował w wyborach samorządowych.
Ważną rolę w książce odgrywa antagonista; stary Izydor Bardak, nestor rodu z licznymi dziećmi, wnukami i prawnukami, biznesmen i – przez krótki czas – wójt Wojsławic. Kandydujący na to stanowisko Bardak złożył wyborcom szereg sprzecznych obietnic, lecz nikomu z nich nie przeszkadzał brak logiki w jego przemowie. Nienawidził Wędrowycza. Chciał mieć jego czaszkę, choć niegdyś Jakub darował mu życie (Pilipiuk pisał o tym w tomie ,,Wieszać każdy może’’). Pomocnikiem starego Izydora był młody Franek Bardak, świeżo upieczony historyk.
Istoty fantastyczne
Poduszka uduszka była ozdobnym, XVIII – wiecznym jaśkiem z carskiej sypialni. W XIX i XX wieku poduszka została użyta do uduszenia cara Pawła, Lenina, Stalina i Berii. Nasiąknięty ludzkim złem jasiek ożył. Wyrosły mu zęby i zaczął atakować ludzi.
Dziadek Czas był sympatycznym, krzepkim staruszkiem. Szedł pieszo z Uralu do Lizbony. Nagrodził gościnność Wędrowycza i Korczaszki, zaś ukarał zmniejszeniem zarobków chciwych i skąpych Bardaków. Wcześniej Izydor zapłacił mu zaledwie 30 zł. Za ciężką pracę przy sprzątaniu obory). Autor wykorzystał postać alegoryczną, popularną w europejskiej kulturze np. jako Ojciec Czas ze ,,Smerfów’’ 2. Wywodzi się ona od antycznych bogów; rzymskiego Saturna i greckiego Chronosa. Motyw istoty nadprzyrodzonej, nagradzającej ludzką gościnność jest obecny w wielu kulturach. Przykłady znajdują się w ,,Biblii’’ (Abraham i anioły), greckim micie o Filemonie i Baukis oraz w polskiej legendzie o aniołach ugoszczonych w chacie Piasta.
Stalkerzy (zaczerpnięci z powieści science fiction ,,Piknik na skraju drogi’’ braci Arkadija i Borisa Strugackich) byli duetem twardych, ukraińskich eksploratorów skażonej strefy w Czarnobylu. Pili radioaktywne alkohole. Mieli żywą maskotkę w postaci małpki – mutanta z dwoma ogonami, trojgiem oczu i dwoma rzędami zębów. Dali Bardakom olbrzymiego, zmutowanego pająka krzyżaka.
Teodor był młodym byczkiem Bardaków. Ugryziony przez pająka z Czarnobyla (jawna inspiracja Spidermanem) miał za zadanie pożreć Wędrowycza. Zamienił się w hybrydę byka z pająkiem, chodząca po drzewach. Upodobnił się tym do yokai, zwanego kumo kumo no mi z demonologii japońskiej. Uprzędł kokon i przeobraził się w smoka. Spalił dobytek Bardaków, mszcząc swoich pobratymców sprzedanych do rzeźni. (,,Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada’’).
Błotniak (ros. bołotnik) był słowiańskim demonem akwatycznym z Podlasia o brzydkim wyglądzie. Wędrowycz kazał mu nastraszyć cech bimbrowników, marginalizujący jego osiągnięcia. (Przypuszczam, że Autor wykorzystał własne przykre doświadczenia z cancel culture w polskim fandomie) 3.
Biała Dama z Lubelszczyzny była zjawą pokutującej szlachcianki z XVII wieku. Straszyła pijaków, nastoletnich erotomanów i dokuczliwą ekipę telewizyjną. Jakub podarował jej ducha rottweilera, aby nie czuła się samotna. W opowiadaniu pojawiło się nawiązanie do ,,Upiora w ruderze” 4 w postaci cytatu: ,,Sprawy żywych nie powinny się łączyć ze sprawami umarłych’’.
Rottweiler Azorek uciekł nieodpowiedzialnej właścicielce ze Strupina, która karmiła go ziemniakami. Zmutował porażony prądem podczas kradzieży mięsa z kuchenki Sebastiana Bełza, zasilanej piorunami. Urósł wielki jak krowa i raził prądem. Pożerał zwierzęta dzikie i domowe a nawet ryby ze stawu. Wynalazek Bełza nawiązuje do projektów Nikoli Tesli 5. (W powieści ,,Twierdza aniołów’’ Małgorzaty Nawrockiej piorunami była zasilana niebiańska kuchnia św. Marty) 6. Poprzednikami Azorka były liczne czarne psy z legend, znane zwłaszcza w Wielkiej Brytanii (angielski Barghest, walijski Gwyllgi, szkocki Muckle Black Tyke, Moddey Dhoo z wyspy Man, czarny pies z Ogrodzieńca, Mirri z Australii, literacki pies Baskerville’ów itp.) oraz ożywiony za pomocą elektryczności pies Sparky z filmu ,,Frankenweenie’’ (2012).
Mamuty, wymarłe trąbowce z plejstocenu przetrwały, zdaniem kryptozoologów, do naszych czasów na Syberii 7. Pilipiuk pisał o oswojonych mamutach, należących do pitekantropów z Dębinki. Istniały także prehistoryczne mamuty dresiarze. Miały trzy jasne paski na futrze i nosiły po trzy czaszki jaskiniowców nabite na każdy z ciosów. Agresywny fortepian zaatakował Izabelę Sobańską z Gdańska, bo jego klawisze wykonano z ciosów mamuta dresiarza. Jakub zabrał Semena i Izabelę do paleolitu, aby z pomocą jaskiniowego szamana odczarować kość słoniową.
Syreny z Wisły 8 miały uwiecznioną w herbie Warszawy postać kobiet z rybimi ogonami. Od czasów Warsa i Sawy chroniły warszawiaków, topiąc i pożerając wrogów i zdrajców Polski. Syrena Gryzelda pokochała młodego restauratora i zamieniła ogon na parę nóg. Wędrowycz zdemaskował jej prawdziwą naturę za pomocą oblania wodą. Autor nawiązał do ,,Małej syrenki’’ Disneya (Jakub spodziewał się, że wodna panna będzie nosiła imię Arielka), australijskiego serialu ,,H2O. Wystarczy kropla’’ (2006 - 2010) i prawdopodobnie także do polskiego filmu urban fantasy ,,Córki dancingu’’ (2015) 9.
Ikar był polską sztuczną inteligencją z drugiej połowy XXI wieku, stworzoną przez obłąkanego informatyka. Gdy futurystyczny prezydent Polski (w dużej mierze przypominający Andrzeja Dudę) poprosił ją o pomoc w obliczu nadciągającej V wojny światowej, AI poradziła mu sprowadzić z przeszłości (,,czterdziestolecia międzykomunistycznego’’) Jakuba Wędrowycza. Opowiadanie mówi o niszczącej sile internetowej dezinformacji (,,sztucznej głupoty’’) i nawiązuje do powieści ,,Operacja Dzień Wskrzeszenia’’ 10.
Szara tynktura, zwana kamieniem fizjologicznym została wynaleziona przez alchemika Hansa Zgrywusa. Z jej pomocą w Stambule Jakub, Semen i Turek Omar zamienili w łajno rosyjskie złoto służące finansowaniu wojny na Ukrainie. Alchemia odgrywa ważną rolę we wcześniejszej tetralogii Pilipiuka o kuzynkach Kruszewskich 11.
W 1945 r. Jakub, Semen, Kapitan Wypruwacz i sowiecki Dentystyczny Batalion Karny zniszczyli w kompleksie Riese niemieckie laboratorium. Wytwarzany był w nim zielony eliksir, który zamieniał poległych żołnierzy w zombie. Jakub i Semen zabrali nazistowski latający spodek (Haunebu) i przelecieli nim przez Bramę Brandenburską w Berlinie. Napęd stanowiła czerwona rtęć, substancja istniejąca tylko w legendach miejskich.
Autor nawiązał w swojej najnowszej antologii do cyklu ,,Pan Samochodzik’’ Zbigniewa Nienackiego (książka ,,50 twarzy Pana Samochodzika’’, napisana na podstawie notatek, odkrytych w domu na Mazurach przez Roberta Storma i jego przyjaciela, Arka), kryminału ,,Morderstwo w Orient Expressie’’ Agaty Christie, cyklu ,,Harry Potter’’ Joanne K. Rowling (sygnet, zmuszający do mówienia prawdy, kupiony na ul. Pokątnej w Londynie), indiańskiej przypowieści o dwóch wilkach, ,,psa - pająka'' Sylwestra Wardęgi, a nawet do niefortunnej wypowiedzi Ewy Kopacz o rzucaniu kamieniami w dinozaury.
Książka jest bardzo zabawna a jednocześnie pełna historycznych ciekawostek. Szczególnie rozśmieszyły mnie hitlerowski bimber ze szpinaku i marzenie Wędrowycza o fontannie pełnej darmowego piwa.
1 Zainteresowanym fantazjami o tym tajemniczym miejscu polecam wpis ,,Dariusz Kwiecień’’.
2 Odsyłam do posta: ,,Smerfy’’.
3 Odsyłam do posta: ,,Cancel culture w polskim fandomie’’.
4 Odsyłam do posta: ,,Upiór w ruderze’’.
5 Odsyłam do posta: ,,Nikola Tesla’’.
6 Odsyłam do posta: ,,Twierdza aniołów’’.
7 Odsyłam do postów: ,,Bliskie spotkania z mamutami’’, ,,Mamuty w Nepalu?’’ i ,,Błąd Pilipiuk czy autora artykułu’’.
8 Odsyłam do posta: ,,Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien’’.
9 Odsyłam do posta: ,,Córki dancingu’’.
10 Odsyłam do posta: ,,Operacja Dzień Wskrzeszenia’’.
11 Odsyłam do postów: ,,Kuzynki Kruszewskie’’ i ,,Wielki powrót kuzynek Kruszewskich, czyli ‘Zaginiona’’.
