,,Przygody Herkulesa''

 

,,Przez wiele lat za głównego sprawcę upadku cywilizacji minojskiej uważany był wulkan na wyspie Thera (Santoryn), którego wybuch około 1500 r. zniszczył dużą część tej wyspy, odległej od Krety o około 100 km. W ostatnich latach pojawiła się jednak tendencja do pomniejszania znaczenia tego faktu dla dziejów Krety. Badacze zwracają uwagę przede wszystkim na rozbieżność w chronologii – zniszczenia na Krecie są późniejsze od daty wybuchu wulkanu’’ - Maria Jaczynowska, Danuta Musiał, Marek Stępień ,,Historia starożytna’’

 

W styczniu 2021 r. obejrzałem amerykańsko – włoski film science fantasy ,,Przygody Herkulesa’’ (tytuł oryginału: ,,Hercules’’) z 1983 r. w reżyserii Luigiego Cozziego (ur. 1947).

Akcja rozgrywa się 4 000 lat p. n. e. w Grecji (Teby, Tiryns, wyspa Thera ze stolicą w … Atlantydzie), w Afryce, oraz na Księżycu – siedzibie bogów.

Pojawiają się nawiązania do ,,Biblii’’ (ogród Eden, w którym mieszkała Kirke) ¹, mitologii germańskiej (tęcza służąca jako most) ², opowiadań Roberta Ervina Howarda o Conanie (narkotyczny czarny lotos) ³ i legend arturiańskich (miecz Teb wydobyty przez Herkulesa ze skały)⁴ , jednak siłą rzeczy najwięcej filmowych zapożyczeń pochodzi z mitologii greckiej. ⁵

Na początku filmu zostały zarysowane specyficzne kosmogonia i teogonia. Jako pierwsza została stworzona pierwotna ciemność, z której wyłonił się Chaos. Z Chaosu wyodrębniły się cztery żywioły, z nich zaś powstała … puszka Pandory zawierająca w sobie Dobro, Zło i Życie. Z czterech żywiołów ukształtowały się planety; jako pierwszy narodził się Saturn, zaś Ziemia jako ostatnia. Potem pojawili się bogowie (ubierający się na biało i mający białe włosy), po nich zaś ludzie.

Herkules był herosem; synem Amfitriona – króla Teb i królowej Alkmeny. W chwili narodzin został obdarzony przez Zeusa nadludzką siłą. Jego rodziców zabili spiskowcy. Mały Herkules płynął łodzią po rzece, gdzie przed śmiercią w wodospadzie uratował go Zeus. Chłopiec został przygarnięty przez bezdzietne małżeństwo. Kiedy Herkules miał już 20 lat (i nosił brodę), jego przybranego ojca zabił niedźwiedź, matkę zaś – latający robot. Osierocony młodzieniec podpalił dom, w którym się wychował i wyruszył na inicjacyjną wędrówkę, mającą mu dostarczyć odpowiedzi na pytanie kim naprawdę jest. Zwyciężył na ,,turnieju’’ na dworze króla Tirynsu. Uprzątnął nieczyszczoną całymi latami stajnię bogini Kybele kierując w jej stronę wodę rzeki, która wypłukała całą mierzwę. W oryginalnej mitologii greckiej Herakles oczyścił w ten sposób stajnię Augiasza, zaś Kybele była syryjską boginią, którą Grecy utożsamiali z Reą – matką Zeusa. Ponadto na oczach murzyńskiego króla Xenodamy, oddzielił Europę od Afryki (nawiązania do mitu o postawieniu przez herosa skał zwanych Słupami Heraklesa; są nimi Gibraltar i Ceuta).

Przyjaciele:

Zeus – król bogów ukazany z długą siwą broda i w złotej koronie. Wybrał Herkulesa do walki ze złem, śledził jego poczynania i chronił go.

Atena – córka Zeusa, sprzyjająca Herkulesowi.

Kirke – czarodziejka, którą Herkules spotkał po raz pierwszy pod postacią starej i brzydkiej wiedźmy. Dzięki dodaniu do eliksiru dziesięciu kropel krwi herosa, zamieniła się w urodziwą brunetkę. Wspólnie wyruszyli na wyprawę, w czasie której Herkules pomógł Kirke odzyskać jej amulet. Czarodziejka pokochała herosa i dobrowolnie udała się z nim na Therę, gdzie poniosła śmierć trafiona laserem – wynalazkiem Dedala.

Kasjopeja – piękna córka króla Tirynsu, która obietnicą odsłonięcia twarzy zmotywowała Herkulesa do oczyszczenia stajni Kybele. Później Herkules obronił ją przed złożeniem w ofierze (wrzuceniem do czynnego wulkanu). Jako kochająca się para, heros i królewna zostali przez bogów umieszczeni na niebie jako dwa gwiazdozbiory.

Wrogowie:

Hera – żona Zeusa, królowa bogów, która nosiła na głowie diadem z odwróconym półksiężycem (w mitologii greckiej był to atrybut innej bogini – Artemidy). Wrogo nastawiona do Herkulesa, nasłała nań dwa węże gdy jako niemowlę płynąć łodzią. Jednak już jako niemowlę Herkules dysponował siłą potrzebną do ich zaduszenia.

Minos – król Thery (w mitologii greckiej był królem Krety). Otwarcie gardził bogami i chciał zastąpić religię nauką (celny przytyk w stronę XX – wiecznego scjentyzmu). Nakazał oprawcom zamordować rodziców Herkulesa i samego następcę tronu Teb. Dzięki magicznemu mieczowi ukradzionemu w Tebach i wbitemu w kamień na Therze, kontrolował feniksa mieszkającego w miejscowym wulkanie. Zamierzał złożyć ognistemu ptaku w ofierze królewnę Kasjopeę, aby wyzwolić energię napędzająca maszyny Dedala. Herkules wydobywając miecz z kamienia, uwolnił feniksa (moc zaklętą w wulkanie). Minos zginął w erupcji razem ze swoją wyspą; stąd późniejsze mity o zatonięciu Atlantydy.

Dedal – androgyniczny demon przybywający z Chaosu, który służył królowi Minosowi. Jego dziełem były bojowe roboty: latający potwór, hydra oraz centaur pilnujący wyspy Thery. Ponadto zaprojektował Labirynt.

Ariadna – córka króla Minosa, równie piękna jak zepsuta i okrutna. Ukradła miecz Teb. Kiedy Herkules przybył na Therę i został wtrącony do lochu, Ariadna proponowała mu seks, chcąc mieć nadludzko silnych potomków z jego nasienia. Wcześniej chciała go napoić wywarem z czarnego lotosu, lecz heros odrzucił jej umizgi, dowiedziawszy się o niebezpieczeństwie grożącym Kasjopei. Ostatecznie przebił ją mieczem Teb w obronie Kasjopei.

Film oceniam jako bardzo ciekawy i oryginalny, śmiało i twórczo przekształcający materię mitologiczną, w którym zwycięża Dobro ;).

1 Odsyłam do posta: ,,Biblia’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Mitologia germańska’’.

3 Odsyłam do posta: ,,Conan – władca wyobraźni’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Legendy arturiańskie’’.

5 Odsyłam do posta: ,,Miologia grecka – początek przygody’’.

,,Zemsta Herkulesa''

 

,,Eurysteus, król Myken, dzięki Herze otrzymał władzę nad Heraklesem (ob.). Gdy po śmierci tegoż, chciał wymusić na Ateńczykach wydanie prześladowanych przezeń dzieci Heraklesa, został pokonany i zabity podczas ucieczki przez Hyllosa’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 5 Europejska równowaga do Grecka sztuka’’

 

W styczniu 2021 r. obejrzałem francusko – włoski film fantasy ,,Zemsta Herkulesa’’ (tytuł oryginału: ,,La Vendetta di Ercole’’) z 1960 r. w reżyserii Vittorio Cottaferiego (1914 – 1998).

Herkules (ukazany na filmie z brodą) był półbogiem; synem Zeusa. Ukarany przez bogów za pychę (gr. hybris) musiał wykonać 12 prac. Ostatnia z nich polegała na przyniesieniu Krwawego Diamentu z Hadesu dla Boga Zemsty (w mitologii greckiej za zemstę odpowiadała bogini Nemezis). W Hadesie heros zabił trójgłowego psa Cerbera, który zionął ogniem i harpię ukazaną jako olbrzymi, humanoidalny nietoperz. Herkules miał żonę Dejanirę i syna Illusa, których bardzo kochał.

Illus zakochał się w pięknej blondynce Tei więzionej na dworze króla Eurysteusza; mordercy jej ojca. Herkules zrazu był przeciwny ich miłości ze względu na przepowiednię o śmierci Dejaniry. Illus uwierzył w kłamstwo Eurysteusza, głoszące, że jego ojciec rywalizował z nim o rękę Tei. Eurysteusz poprzez sieć intryg zamierzał bowiem nakłonić Illusa do otrucia ojca.

Herkulesowi sprzyjała wróżka Sybilla przekazująca mu wolę bogów. Pozostała mu wierna, nawet gdy w chwili porwania Dejaniry, heros wyrzekł się bogów Olimpu i zapłaciła za to spaleniem przez piorun Zeusa.

Przyjacielem był również bóg Echo, za którego pośrednictwem Tea i jej towarzyszka niewoli Alkione, powstrzymały Illosa przed otruciem ojca, demaskując kłamstwo Eurysteusza. Swoją drogą, w mitologii greckiej Echo to imię nie boga, ale nimfy nieszczęśliwie zakochanej w Narcyzie i skazanej przez Herę na powtarzanie cudzych słów bez możliwości wypowiadania własnych.

Kiedy Dejanira wzywała na pomoc boga Eumenidosa (w mitologii greckiej Eumenidy to przydomek straszliwych bogiń zemsty i kary, Erynii), zjawił się Polimorfos – zmiennokształtny centaur mogący zarazem zamieniać się też w satyra. Porwał Dejanirę, lecz zginął zabity z łuku przez Herkulesa. W mitologii greckiej Dejanirę próbował porwać centaur imieniem Nessos.

Eurysteusz był okrutnym tyranem Ecalii, który dążył do zniszczenia Teb – rodzinnego miasta Herkulesa. Swoje ofiary wydawał na rozdeptanie przez słonia (Herkules ocalił przed tym losem swego syna Illusa) lub kazał wrzucać do jamy pełnej węży. Zamierzał uśmiercić Dejanirę, którą przyprowadził mu umierający Polimorfos. Sam jednak został strącony do jamy węży przez Alkione, która również poniosła śmierć od ukąszeń gadów. Po śmierci Eurysteusza władzę nad Ecalię zgodnie z przepowiednią objął Illos wraz ze swą ukochaną Teą.

Film bardzo swobodnie traktuje materię mitologiczną, jednak dużym plusem jest jego prorodzinne przesłanie ;).

Gdzie postawić gazdówkę?

 

 ,,Obejście huculskie nie mogło stać w miejscu, w którym strącony z nieba diabeł spadł na głowę i rozbił się w pył. Jeśli diabeł strącony w bitwie z archaniołem Michałem spadł z nieba na nogi, to i nic złego się nie stało. Po prostu uciekł do najbliższej pieczary, a miejsce jego upadku nie zostało w żaden sposób skalane. Gdy upadłszy, poturbował się troszkę, to już gorzej. W takim miejscu dobrze mieszkać się nie da, choć z Bożą pomocą człowiek będzie sobie w nim radził. Nigdy gazdówka nie uda się tam, gdzie diabeł, spadając, roztrzaskał się po zderzeniu z ziemią. Na ziemi skalanej fatalnym upadkiem diabła, człowiekowi powodzić się nie może. Tam, jak twierdzili Huculi, dobrze wieść może się tylko Żydom. [...]'' - Michał Kruszona ,,Huculszczyzna. Opowieść kabalistyczna''

Diabelska ropa

 

 ,, [...] Nikt tak dokładnie nie wiedział, co to takiego jest ta ropa, bo była schowana pod ziemią, a tam wiadomo - diabły. Jak już zaczęła tryskać z wywierconych w skale otworów, to stało się pewne, że to diabelska sprawa. Śmierdziała nieziemsko, do tego była czarna i tłusta. Gdy zanurzono w niej dłoń, rozmazywała się okropnie między palcami. Gdzie się rozlała, tam nic już nie urosło. Pewnym zatem było, że to albo diabelskie ekskrementy, albo co najmniej czarcia woda - pomyje z diabelskiej kąpieli, a pewnikiem i jedno, i drugie'' - Michał Kruszona ,,Huculszczyzna. Opowieść kabalistyczna''

 

Magiczne siekiery Hucułów

 

 ,,Prawdziwa kuta siekiera bita przez tajemniczych cygańskich mistrzów - magicznych kowali - służyła do zwalania drzew, ścinania gałęzi, korowania kłód i rozbijania głów niczym orzechy. [...] Kowal sprawdzał porę dnia lub nocy, kierunek wiatru i stronę świata, z której dobiegało kukanie kukułki. Dopiero jeżeli te i inne znaki sprzyjały pracy, zabierał się do wykuwania żelaznej siekiery - takiej na wieki'' - Michał Kruszona ,,Huculszczyzna. Opowieść kabalistyczna''

 

Św. Jan Chrzciciel i kiła

 ,, [...] Kiła pochodziła z krwi świętego Jana Chrzciciela! To on zakazał tańcowania carowi z bratową i za to wrzucono go do celi. Bratowa zła po stokroć na Jana, że śmiał ją urazić, wezwała kata i zeszła z nim do piwnicznego lochu. Kat ściął świętemu głowę. Bratowa cara wzięła głowę na talerz i powędrowała z nią do miasta, tańcząc i pląsając z radości. Z głowy bryzgały strugi krwi, jadło i napoje na carskim stole również w krew się przemieniły. Siedemdziesiąt pięć razy podrzuciła w tańcu carska bratowa głowę świętego Jana. Wszyscy, których opryskała krwią, dostali kiły. Najgorzej mieli ci, których krew opryskała ponad siedemdziesiąt razy, ich nikt już nie potrafił wyleczyć. Tak to z głowy świętego Jana wyszła krew, zarażając kiłą tych, co w grzechu żyją'' - Michał Kruszona ,,Huculszczyzna. Opowieść kabalistyczna''

 

Wieszczuni

 

 ,, [...] Są takie miejsca w Karpatach, do których przez kilkadziesiąt lat nikt nie dotarł, mieszkali w nich górscy magowie zwani wieszczunami. Uciekli tam przed historią, nim ta zdołała ich dopaść. Tak przeżywali życie z wielką radością, świadomie ofiarując duszę Bogu. Jakkolwiek Go postrzegali. Wędrowali po górach wraz ze świętym Eliaszem. Codziennie przemierzali drogę z rodzimej Huculszczyzny aż do południowych stoków Karpat w Făgăraş. Podobno w ostatnich latach znów można spotkać kilku takich. Czy są aby prawdziwi?'' - Michał Kruszona ,,Huculszczyzna. Opowieść kabalistyczna''