,,Wychwalajmy
mężów sławnych i ojców naszych według następstwa ich
pochodzenia’’ - Syr 44,1
W
lipcu
2026 r. przeczytałem ,,Legendy
polskie dla dzieci’’
Marioli Jarockiej i Bogusława Michalca z ilustracjami Artura
Nowickiego wydane w 2015 r. Książka zawiera 20 legend z całej
Polski. Są wśród nich utwory dobrze znane w całym kraju: o Złotej
Kaczce, Smoku Wawelskim, koziołkach z Poznania (noszących imiona
Pyrek i Tyrek), Skarbniku, Panu Twardowskim, Lajkoniku, Janosiku,
Wandzie, sabatach czarownic na Łysej Górze, przerwanym hejnale
mariackim, soli w Wieliczce (wianie św. Kingi) i Władysławie
Łokietku ukrywającym się w ojcowskiej jaskini. Oprócz nich
zamieszczone zostały także utwory mniej znane.

Toruń
nawiedziła plaga żab. Flisak oczarował płazy grą na skrzypcach i
powiódł je do wody, ich naturalnego środowiska. Widoczny jest tu
wpływ niemieckiej legendy o fletniście z Hameln i szczurach a także
,,Biblii’’
mówiącej o pladze żab w Egipcie. Wpływ biblijny obecny jest
również w legendzie o Janosiku. Zbójnik został wydany Austriakom
przez przekupioną kochankę podobnie jak Samson zdradzony przez
Dalilę.
Fot. za: Gruszka - pietruszka
W
Dębnie k. Wrocławia mieszkał wdowiec Konrad. We śnie otrzymał od
ducha swojej żony, Agnieszki garnek z niewyczerpanym zapasem klusek
śląskich. Zmarła żona zastrzegła, aby zawsze zostawiał jedną
kluskę na dnie. Dzięki temu naczynie mogło napełniać się w
nieskończoność. Niestety łakomy mężczyzna nie posłuchał
dobrej rady. Kluska uciekła przed nim. Przykleiła się do bramy
miejskiej i skamieniała. Stąd pochodzi nazwa Kluskowa Brama.
Łomża
była niegdyś miejscem sabatów czarownic, uciążliwych dla jej
mieszkańców. Odważni bracia Gniewko i Maćko, uczniowie piekarza
przebrali się za diabły i dostarczali wiedźmom wypieki. Potajemnie
zabierali i niszczyli ich utensylia magiczne, w końcu zaś usypali
krzyż z białych kamyków. Dzięki nim miejsce sabatów zostało
przeniesione na Łysą Górę.
Ryc. za: Meleksy Kraków
Rycerze
księcia Henryka Probusa (1257/ 1258 – 1290) zamienieni przez
czarownicę w gołębie przynieśli swemu panu złoto w dziobach.
Niestety nie odzyskali ludzkiej postaci. Książę udał się do
Rzymu do papieża po królewską koronę dla siebie. Niestety po
drodze roztrwonił majątek i dotąd nie wrócił. (,,Miałeś,
chamie, złoty róg...’’).
Władysław
Łokietek (1260/ 1261 – 1333) ukrywał się przed pościgiem wrogów
nie tylko w grocie, ale także w klasztorze franciszkanów.
Rozgniewany skazał na powieszenie budowniczego kościoła. Sprytny
architekt wręczył do powieszenia swoją podobiznę. Gdy król
ochłonął, ucieszył się, że artysta żyje.
Ryc. za: Stowarzyszenie Kawka
Wodnik
Opolanek z Odry był genius
loci
Opola. Opiekował się ludźmi, ale też płatał im nieszkodliwe
figle. Jego największą zasługę stanowiło uratowanie miasta przed
pożarem.
Bies
Szypowaty z Bieszczad, prawdopodobnie dawny pogański demon dzikiej
przyrody był nieprzyjazny ludziom. W szkodzeniu im współpracował
z tołhajami, rozbójnikami z Węgier.
Kaszuby
zostały stworzone przez Boga na samym końcu na prośbę anioła
wyznaczonego do opieki nad tym zakątkiem Polski. Stwórca
nagromadził w jednym miejscu różnorodne i piękne krajobrazy
(morze, lasy, wzniesienia) jakie Mu jeszcze pozostały w worku. Tu
również pojawia się symbolika biblijna. Stworzenia Kaszub na samym
końcu oznacza, że były uwieńczeniem Boskiego dzieła.
Ryc. za: slavic history mythology
W
Karkonoszach żyła dobra i życzliwa rusałka Łabudka. Pokochała
kamieńczyka Bronisza. Z miłości do niego założyła wierzbowy
pierścień i stała się śmiertelną kobietą (polskim
odpowiednikiem tolkienowskiej Luthien). Pobrali się, lecz ponieśli
śmierć, spadając w przepaść. Na pamiątkę tego smutnego
zdarzenia, wodospad utworzony z łez rusałek otrzymał nazwę
Kamieńczyk.
Ryc. za: Post Nut Clarity
Diabeł
Hehelek był gamoniem, zazdroszczącym srebra górnikom z Olkusza.
Wraz z dwoma innymi diabłami miał zasypać piaskiem kopalnię.
Zamiast tego doprowadził do utworzenia Pustyni Błędowskiej.
Wygnany przez Lucyfera z piekła zamieszkał w leśnej dziupli.