,,Mandeville,
1.
(Moundevile, de Montevilla), John de (właśc. Jean de Bourgogne),
podróżnik franc.., (ok. 1300 – 1362), przypuszczalnie przebywał
przez czas pewien na dworze egipskim, opisywał po większej części
niezwiedzane kraje; często tłumaczony [...]’’ - ,,Encyklopedia
Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 10 Małże do Morny’’
W
sierpniu
2022 r. przeczytałem ,,Podróże
Jana z Mandeville’’
(ang. ,,The
Travels and Voyages od Sir John Mandeville’’)
będące cennym źródłem do poznania średniowiecznych wierzeń i
wiedzy geograficznej.
John
Mandeville, angielski rycerz z St. Albans był postacią wielce
enigmatyczną. Nie jest pewne czy istotnie odbył przynajmniej część
opisywanych podróży (najdalej do Egiptu). Bardziej prawdopodobne,
że swoją relację oparł wyłącznie na licznych lekturach z
klasztornych bibliotek. W swojej pracy czerpał garściami ze
średniowiecznych legend o Aleksandrze Wielkim, z apokryficznego
,,Listu
Księdza Jana’’,
prac Jakuba de Vitry (1180 - 1240), bł. Jakuba de Voragine (1228 –
1298) ,
Cezarego z Heisterbachu (ok. 1180 - 1240), Wincentego z Beauvais (ok.
1194 - 1264), Wilhelma z Tripoli (1254 - 1273), Wilhelma z Boldensele
(1285 - 1339), Odoryka z Pordenone (1286 - 1331), Jana z Hollywood
(1195 – 1256), Marca Polo (1254 – 1324)
i wielu innych. Przypuszcza się też pod imieniem Johna Mandeville’a
mogą kryć się takie osoby jak: Jena de Bourgogne (ok. 1300 –
1362), historyk Jean de Outremeuse z Liege (1338 – 1399; dziś jego
kandydatura jest odrzucana) lub Jean le Long z Ypres (1315 – 1383).
Do dziś nie mamy absolutnej pewności kto naprawdę był Johnem de
Mandeville.
Omawiane
dzieło obfituje zarówno w erudycję jak też w olśniewające
fajerwerki nieskrępowanej wyobraźni. Poniżej chciałbym
zaprezentować przykłady ówczesnych wierzeń jakie znalazły się w
książce.
Święte
miasto Jerozolima leżało w centrum świata. Sama Ziemia była
okrągła i znajdowały się na niej antypody. Zwracam uwagę, że
Mandeville i inni ludzie średniowiecza zawstydzają współczesnych
płaskoziemców…
Król
Węgier (chodzi o króla Polski i Węgier, Ludwika Andegaweńskiego,
który w swoim kraju ojczystym otrzymał przydomek Wielki) władał
znaczną częścią Bułgarii (Bourgiers) i Rusi graniczącej z
ziemią Niflan (chodzi o Łotwę i Estonię). Na Węgrzech było
miasto Cypron, zamek Neiseburgh i Złe Miasto.
W
Bourgiers (Bułagarii) znajdował się kamienny most nad rzeką
Marrak (Maricą).
Dunaj
płynął min. przez Grecję, gdzie znajdowały się miasta: Nye,
Fynopape i Dandrenoble. Dawna nazwa Konstantynopola brzmiała
Bezanon.
Autor
przytacza legendę o złotym posągu cesarza Justyniana I Wielkiego.
Posągowi wypadło z dłoni złote jabłko, co znaczyło, że cesarz
utracił większą część imperium (zachował tylko samą Grecję).
Jabłko wypadało mu z dłoni gdy było do niej ponownie wkładane.
Krzyż
Chrystusa wykonano z drewna palmy, cedru, cyprysu i oliwki.
Na
Cyprze znajdował się krzyż św. Dyzmy (Dobrego Łotra). Miejscowi
mnisi kłamali, że to krzyż Chrystusa, aby przyciągnąć
pielgrzymów.
Autor
przytacza apokryficzną legendę o wyprawie Seta do Edenu po lek dla
swego ojca, Adama. Anioł dał Setowi trzy nasiona rajskiego drzewa.
Wyrosły z nich trzy drzewa, z których zrobione krzyże dla
Chrystusa i dwóch łotrów.
Św.
Helena była rzekomo córką Coela, króla Anglii urodzonego w
Colchesterze. Jej syn Konstantyn Wielki był cesarzem Rzymu i królem
Anglii.
Jezusowi
w czasie Męki zakładano na głowę wiele różnych koron
cierniowych. Pierwsza z nich była upleciona z głogu, dlatego głód
chronił przed demonami, piorunami i burzami.
Kamień
enydros służył
do wyrobu naczyń,
które same napełniały się wodą.
W
Stagirze miał miejsce pośmiertny kult Arystotelesa (zbudowano
ołtarz na jego grobie) jakby był świętym.
Góra
Athos sięgała czystego powietrza. Na jej szczycie nie było wiatru,
zaś powietrze było tak suche, że nie mogło żyć tam żadne
zwierzę. Ludzie oddychali za pomocą gąbek nasączonych wodą.
W
Konstantynopolu znajdował się grób Hermogenesa Mądrego (żył 2
000 lat p. n. e.), który przepowiedział narodziny Chrystusa z łona
Dziewicy (proroctwo to zostało wyryte na złotej tablicy znalezionej
w jego grobie).
Według
legendy św. Jan Ewangelista nie umarł, lecz kazał pochować się
żywcem i śpi w grobie oczekując na Sąd Ostateczny. W innej wersji
aniołowie zabrali jego ciało do Nieba.
Hipokrates
był królem greckiej wyspy Lango. Jego córka została zamieniona
przez boginię Dianę w smoka. Odczarować mógł ją tylko ten, kto
by ją pocałował w usta (por. z hiszpańską legendą o Kolubrynie,
którą przytacza Andrzej Sapkowski w ,,Rękopisie
znalezionym w smoczej jaskini’’).
Młodzieniec
z Cypru kopulował ze zwłokami zmarłej kochanki, która zamieniła
się potem w latającą żmiję
Papiony
z Cypru (nieco większe od lwów), używane do polowań, spisywały
się lepiej niż psy myśliwskie. Owe zwierzęta to gepardy.
Cypryjczycy
posilali się siedząc w dołkach wydrążonych w ziemi.
Jeszcze
przed potopem biblijny Jafet założył Jaffę, gdzie do skały był
przykuty olbrzym Andromade (jego odległym pierwowzorem była
Andromeda z mitologii greckiej).
Chrześcijańskie
miasto Cayphas Hajfa) zostało założone przez Kajfasza (nie
zachowało się do czasów Autora).
Fosa
Mennona, wypełniona niewyczerpującym się piaskiem używanym do
wyrobu szkła, miała połączenie z Morzem Żwirowym. Wrzucony do
niej metal zamieniał się w szkło.
Pierwszym
sułtanem był Zarocon z Medii, ojciec Sahaladyna (Saladyna) , który
zdobył władzę nad Egiptem,. Później rządzili: syn Sahaladyna:
Boradyn, bratanek Baradyna, sułtani kumańscy: Melechsalam,
Tympiemam, Melechamus (wcześniejsze imię: Cachas), Melechdare
(Bendechdar), Melechsach, Elphi, Mehethaseraff, Melechnasser,
Melechadel z Tartarii, Melechmanser, Melechmander i Melechmadobron.
W
ruinach Wieży Babel żyły smoki i wielkie węże.
Król
Nembroth (Nemrod) był pierwszym w władcą w dziejach świata,
budowniczym Wieży Babel i twórcą bałwochwalstwa, który kazał
czcić posag swego zmarłego ojca.
Czarownik
Teofil jako pierwszy zawarł pakt z diabłem. Później został
ocalony przez Maryję. Pochodził z miasta Daraym w Mezopotamii.
Babilon
leżał nad Nilem (Gysonem), który wypływał z ziemskiego Raju. W
jego wodach znajdowano lignum
aloes (drewno rajskich
drzew) używane do leczenia (prawdopodobnie chodzi tu bitumiczną
substancję zwaną mumio, której używano w dawnej medycynie).
Pustelnik
w Egipcie spotkał potwora; człowieka z koźlimi rogami i nogami
(satyra), który prosił go o modlitwę. Głowa tej istoty jest
przechowywana w Aleksandrii.
Do
Heliopolis co 500 lat przylatuje jedyny na świecie egzemplarz
Feniksa, spala się i odradza z popiołów. Autor wskazuje na Feniksa
jako symbol Chrystusa.
W
Kairze używano inkubatorów dla drobiu. Były to otwory w ścianach
budynków zalepiane końskim nawozem.
W
Egipcie rosły długie jabłka (banany), jabłka Adama (noszące
ślady ugryzienia) i figi faraona rosnące na bezlistnych drzewach.
Jezus
bawiąc się z innymi dziećmi w Egipcie utworzył stopą siedem
studni. W tej okolicy rósł balsamowiec, który pozwalał się
uprawiać tylko chrześcijanom.
Piramidy
to spichlerze Józefa (Autor stanowczo odrzucał przekonanie, że
były to grobowce faraonów argumentując to min. tym, że były na
to zbyt duże).
Na
Sycylii żył wąż kąsający tylko dzieci z nieprawego łoża.
Wulkany
na Sycylii to podobno wejścia do piekła.
Autor
przytacza liczne legendy o klasztorze na Synaju. Ptaki przynosiły
mnichom gałązki oliwne, aby ci mogli mieć oliwę. Aniołowie
zanieśli ciało św. Katarzyny na Synaj. Każdy mnich miał swoją
lampę oliwną, która gasła gdy miał umrzeć. Dzięki Maryi w
klasztorze nie było żab, jaszczurek, much, pcheł, wszy, ani innych
nieczystych zwierząt (wcześniej mnisi uciekali przed robactwem). Na
Synaju znajdował się również odcisk ciała Mojżesza.
Miasto
Bersabe założyła Bersabe (Batszeba); żona Uriasza i kochanka
Dawida.
Adam
opłakiwał Abla przez 100 lat.
W
Hebronie mieszkali niegdyś olbrzymi.
Cambill
to czerwonawa substancja wydobywana z ziemi i służąca za
przyprawę. Jej zasoby nigdy się nie wyczerpywały.
Suche
Drzewo; dąb Dirpe rosnący od początku świata, usechł w chwili
śmierci Chrystusa. Zazieleni się ponownie gdy król krzyżowców
podbije Ziemię Świętą. Wówczas Żydzi i Saraceni nawrócą się
widząc ten cud. Drewno Suchego Drzewa chroniło przed demonami.
W
pięknej legendzie o Polu Kwiatów dziewica niewinnie oskarżona o
nierząd i skazana na stos, modliła się o ratunek. Wówczas Bóg
zamienił płomienie w pierwsze róże na świecie.
Mahomet
zakazał pić wina, bo wmówiono mu, że po pijanemu zabił
pustelnika, który był dla niego autorytetem.
Saraceni
nie jedli wieprzowiny, bo uważali świnie za swoich braci
Konstantyn
Wielki podbił Bliski Wschód dzięki wędzidłu sporządzonemu z
gwoździa z krzyża Jezusa.
Karol
Wielki dostał w Jerozolimie od anioła relikwię; napletek Jezusa.
Cesarz
Tytus zdobył Jerozolimę, mordował Żydów i sprzedawał ich w
niewolę, aby pomścić śmierć Jezusa (nawiązanie do apokryfu
,,Zemsta Zbawiciela’’,
który moim zdaniem mógł wywrzeć pewien wpływ również na
twórczość Jacka Piekary).
Św.
Jerzy nawrócił Gruzinów na chrześcijaństwo (w innej wersji
uczyniła to św. Nina).
Na
miejscu dawnej Sodomy rosły jabłka wypełnione węglem i popiołem.
Antychryst
urodzi się w Chorozain lub w Babilonie, wychowa się w Betsaidzie i
będzie panował w Kafarnaum.
Pan
młody z Kany Galilejskiej nazywał się jakoby Architriclin. W
rzeczywistości słowo to oznacza starostę weselnego.
Mieszkaniec
Tyberiady rzucił w Jezusa pochodnią. Gdy ta upadła na ziemię,
zamieniła się w zielone drzewo o czarnej korze.
Spowiedź
jakobitów (syryjskich chrześcijan jakoby ochrzczonych przez św.
Jakuba) polegała na tym, że rozpalali ogień, wrzucali doń
kadzidło i wyznawali Bogu grzechy bez udziału spowiednika
Elizeusz
Damasceńczyk (Eliezer), sługa Abrahama założył Damaszek.
Św.
Paweł z Tarsu był lekarzem, który nauczał medycyny św. Łukasza.
W
Sardenek znajdował się ożywający obraz Maryi.
W
rzece Sabatary (Sabbathicus) woda płynęła tylko w sobotę.
W
Ziemi Świętej znajdował się strumień zamarzający nocą (w dzień
nie było w nim lodu).
Św.
Jerzy zabił smoka w Bejrucie.
Książę
Batho (mongolski władca Batu - chan) był władcą Tartarów, a jego
stolica nazywała się Orda
Muzułmanie
wierzyli, że Jezus mówił zaraz po urodzeniu.
Czarownik
Taknia przybierał postać anioła i uwodził dziewice. Stąd wzięły
się początkowe obawy Maryi w czasie zwiastowania.
Młody
Mahomet dokonał swego pierwszego cudu, sprawiając, że małe i
niskie drzwi kaplicy w Egipcie stały się wysokie.
Albania
(na Kaukazie) była krajem jasnoskórych ludzi i psów zabijających
lwy.
U
wybrzeży Libii znajdowało się wrzące morze (nie było w nim ryb).
Piękna
wróżka z Armenii Mniejszej opiekowała się krogulcem pana Cruka.
Kto przez siedem dni i nocy będzie doglądał ptaka bez snu i
towarzystwa, temu wróżka spełni życzenie.
Arka
Noego znajduje się na górze Ararat, lecz jest niedostępna z powodu
obfitych śniegów. Tylko jednemu mnichowi udało się przynieść z
niej deskę czczoną jako relikwię.
W
mieście Gethe w Persji każdy chrześcijanin, który tam trafił,
szybko umierał z nieznanego powodu.
Chaldea
była krajem przystojnych i pięknie odzianych mężczyzn, oraz
brzydkich, źle ubranych, ciemnoskórych i podłych kobiet.
Amazonia,
sąsiadująca z Chaldeą, była krajem wojowniczek żyjących bez
mężczyzn. Szlachta na czele z królem Colepeusem zginęła w wojnie
ze Scytami. Wówczas kobiety wymordowały resztę mężczyzn.
Mężczyznom wolno było przebywać w Amazonii tylko siedem dni i
nocy. Po odkarmieniu dzieci płci męskiej matki odsyłały je ojcom
(lub zabijały). Dziewczynkom amputowały jedną pierś, aby mogły
walczyć. Miały królową. Ich państwo leżało na wyspie. Za wodą
mieszkali kochankowie Amazonek.
Temegyte
było zamożnym krajem, gdzie Aleksander Wielki założył pierwszą
Aleksandrię.
W
Mauretanii biło źródło, z którego nie można było pić wody. W
nocy była za zimna, zaś w dzień za gorąca.
Na
południe od Etiopii rozciągała się niezamieszkała strefa gorąca.
W
Etiopii żyli szybcy ludzie mający tylko jedną, olbrzymią stopę,
którą zasłaniali się przed słońcem (skiapodzi).
W
północnych Indiach panowało potworne zimno.
Diamenty
miały rodzaj męski i żeński, rosły, żywiły się rosą i
wydawały na świat potomstwo. Miały też magiczną moc. Chroniły
min. przed demonami, koszmarami, dzikimi i jadowitymi zwierzętami,
zaś pocąc się, ostrzegały przed trucizną.
W
Indusie żyły węgorze osiągające 30 stóp długości a nawet
większe.
Nad
Indusem żyli ludzie o żółtozielonej skórze.
Wpływ
Saturna rozleniwiał Hindusów i odbierał im chęć do podróży,
podczas gdy wpływ Księżyca (błędnie uznawanego za planetę)
czynił Anglików bardzo mobilnymi.
Na
indyjskiej wyspie Crues mężczyźni mieli jądra zwisające do kolan
z powodu upału. Chcąc temu zaradzić, podwiązywali je lub używali
maści do podtrzymywania ich w górze.
W
Etiopii znajdowały się skały adamantowe (magnetyczne), które
wyciągały wszystkie żelazne elementy ze statku. Stąd nie używano
tego metalu w szkutnictwie.
Wyspa
Chana została w dużej mierze pochłonięta przez morze (jeden z
odpowiedników Atlantydy). Jej król walczył z Aleksandrem Wielkim.
Mieszkańcy wyznawali kult Słońca, Księżyca, ognia, węży,
drzew, lub pierwszej rzeczy napotkanej rano. Żyły tam szczury
wielkości psów, na które polowano z mastyfami. Nie urządzano
pogrzebów (Słońce samo czyściło ciała z kości). Stosowano maść
ze ślimaków, która odstraszała węże i robaki w czasie zbiorów
pieprzu.
W
mieście Polombie (u stóp góry o tej nazwie) znajdowała się
studnia, w której woda miała smak i zapach wszystkich przypraw
zmieniający się co godzinę. Wypita na czczo leczyła wszystkie
choroby.
Mieszkańcy
Chany czcili woły, ich mocz i gnój (ślad indyjskiego kultu bydła).
Na
Chanie kobiety piły wino i goliły brody, podczas gdy mężczyźni
nie czynili tego.
W
indyjskim kraju Mabaran odbywano sądy przy pomocy relikwii dłoni
św. Tomasza Apostoła, która odrzucała włożone do niej kartki z
fałszywymi zeznaniami.
Indyjscy
poganie praktykowali rytualne samobójstwa za pomocą noża lub
rzucania się pod koła rydwanów.
W
kraju Lamary kobiety i mężczyźni chodzili nago z powodu upału i
gardzili ludźmi ubranymi. Panował tam powszechny promiskuityzm.
Wspólne były żony, ziemia i własność. Praktykowano kanibalizm
(najbardziej cenione było mięso dzieci).
Na
wyspie Sumabar (Sumatrze) twarze mężczyzn i kobiet były znaczone
rozgrzanym żelazem jako oznaka prestiżu.
Na
wyspie Pathan rosły drzewa rodzące mąkę (chlebowce), miód, silną
truciznę (Żydzi chcieli nią uśmiercić wszystkich chrześcijan)
oraz wino. Znajdowało się tam też jezioro bez dna i żywych istot
oraz magiczne kamienie chroniące przed ranami od żelaza.
Król
wyspy Colonek miał 1000 żon i słonie bojowe. Raz w roku ryby
wyskakiwały na plaże owej wyspy i pozwalały się zbierać. Co trzy
dni przybywał tam inny gatunek ryby. W ten sposób ryby składały
hołd królowi, który płodził wiele dzieci.
Na
wyspie Colonek żyły olbrzymie ślimaki. Ludzie mogli się chronić
w ich muszlach. Mięso tych ślimaków oraz białych robaków
stanowiło przysmak mieszkańców wyspy.
Na
wyspie Coffoles ciężko chorych ludzi wieszano na drzewach wydając
na żer ptakom, które uważano za anioły.
Mieszkańcy
innej wyspie mieli psy dusicieli, które wykorzystywali do eutanazji.
Uduszeni ludzie byli potem zjadani
Mieszkańcy
Milke lubili zabijać ludzi w walce i pić ich krew.
Na
wyspie Tracodzie żyli bezrozumni i bojaźliwi jaskiniowcy, którzy
jedli węże i syczeli jak one. Ich jedyne bogactwo stanowił kamień
tracodon
o 60 kolorach (rodzaj opalu).
Na
wyspie Nacumerze mieszkali psiogłowcy (Canophalos). Byli
inteligentni i czcili woły. Na czołach nosili złote podobizny wołu
(znak miłości do bożka). Zjadali pokonanych wrogów. Król
Nacumery był sprawiedliwy i pobożny. Nosił różaniec z 300 pereł
i wielki rubin, którego nie chciał oddać cesarzowi Kataju (Chin).
Wyspa
Silha (Cejlon) była pełna smoków, węży i krokodyli (żółtych,
jadowitych węży z czterema łapami). Na szczycie góry jezioro
utworzone z łez Adama i Ewy (nawiązanie do Góry Adama, najwyższego
szczytu Sri Lanki). Na jego dnie znajdowały się klejnoty, które
król pozwalał zbierać ubogim. Wyspę zamieszkiwały białe lwy i
dwugłowe gęsi wielkości wołów.
Na
wyspie Dondun praktykowano kanibalizm w rodzinie jako forma eutanazji
zalecaną przez bożki.
Na
różnych wyspach mieszkali cyklopi żywiący się surowym mięsem i
rybami, podli akefale z oczami na ramionach, ludzie bez nosów i ust,
lud zakrywający twarz górną wargą, syczące karły z małą
dziurką zamiast ust, ludzie o uszach zwisających do kolan, mocarni
hipopodzi (ludzie z końskimi nogami) żywiący się dziczyzną,
owłosieni ludzie chodzący na czworakach i wspinający się na
drzewa, hermoafrodyci, oraz 8 – palczaści ludzie poruszający się
zawsze na kolanach. Istoty te były potomstwem kobiet, który
oddawały się diabłom (inkubom).
Mancy,
zwany Albanią ze stolicą w Latorynie, to kraj pięknych i bladych
ludzi, bez biedy i żebraków. Mężczyźni mieli długie i rzadkie
brody przypominające kocie wąsy. Żyły tam białe gęsi z
czerwonymi szyjami i kogucimi grzebieniami, oraz kury pokryte białą
wełna. Popularnością cieszyły się potrawy z węży. Ryby łowiono
z pomocą wydr (layres). W Mancy znajdowało się największe miasto
świata: Cassay (,,miasto
nieba’’). Kapłani
karmili małpy resztkami pożywienia, wierząc, że mieszkają w nich
dusze ludzi (nawiązanie do indyjskiego kultu małp).
Pigmeje
żyli zaledwie osiem lat i byli zdolnymi rzemieślnicy. Toczyli wojny
ptakami, które potem zjadali (odwrócenie greckiego mitu, w którym
Pigmeje sami padali łupem żurawi). Istniała wśród nich kasta
rolników złożona z ludzi naszego wzrostu.
Pantery
miały czerwoną skórę o słodkim zapachu, chroniącą przed
niezdrowym powietrzem. Z tego powodu niektórzy czcili te zwierzęta.
Katajskie
damy nosiły nakrycia głów w kształcie stopy na znak poddaństwa
mężczyznom.
Na
dworze cesarza Kataju uczty uprzyjemniały śpiewające i tańczące
automaty w postaci złotych pawi i innych ptaki. Autor nie było
pewien czy nie działały za sprawą czarnej magii, niemniej nie
kryje podziwu.
Cham
był najpotężniejszym z synów Noego, władcą Azji i przodkiem
pogan.
Dawną
Tartarią rządziły klany: Tartar, Tenghlat, Enech, Valair, Semoche,
Magly i Cologhe. Pierwszym chanem był ubogi Changuys z klanu Tartar.
Miał senne widzenie, w którym rycerz na białym koniu (posłaniec
Boga natury) kazał mu zjednoczyć Tartarię i zostać cesarzem. Chan
poddał swoich wasali okrutnej próbie posłuszeństwa. Każdy z nich
miał własnoręcznie ściąć swego najstarszego syna. Władca na
rozkaz białego rycerza przeszedł suchą nogą przez morze i podbił
Kataj. Umierając kazał swoim 12 synom złamać pęk związanych
strzał. Synowie nie byli w stanie tego ucznić, dopóki najmłodszy
z nich nie zaczął wyjmować strzał z pęku i łamać je
pojedynczo. Ojciec wykorzystał ten przykład jako wezwanie synów do
jedności i braterskiej zgody. Pamiętam, że gdy byłem dzieckiem,
ksiądz na kazaniu opowiadał podobną historię :).
Następcami
Chana byli: Eccheche – chan (podbił Ruś i Prusy), Guyo – chan,
Mango – chan (dobry chrześcijanin), oraz chrześcijanin Cobyla –
chan, założyciel miasta Izonge w Kataju.
Halaon,
brat Mango – chana pomógł chrześcijanom podbić Saracenów i
odzyskać Ziemię Świętą. Pokonał kalifa miasta Baldek i skazał
go na śmierć głodową wśród jego kosztowności.
Wielki
Chan miał rubin i karbunkuł ,,długi
na stopę’’, który
sprawiał, że noc stawała się jasna jak dzień.
Tartarski
bóg natury nazywał się Yroga. Miał miejsce kult sowy (widząc
tego ptaka wrogowie ścigający Chana zaprzestali pogoni) i liczby
dziewięć (darów składanych chanowi zawsze musiało być
dziewięć). Na dworze cesarza Kataju przebywało wielu wróżbitów
i iluzjonistów, zaś ceremoniał dworski był skomplikowany.
Cesarz
Kataju współczesny Autorowi, nosił imię. Thiaut – chan i
poganinem przychylnym chrześcijanom. Jego synowie to:Tossue
(najstarszy), Cuncy, Ordii, Chadebey, Buryn, Negu, Nacab, Cadu,
Cuten, Balacy, Babylan i Goregan. Żona (zawsze będąca córką
Prebitera Jana) nazywała się Seriach – chan. Dwie pozostałe żony
nosiły imiona Borak – chan i Karanka – chan.
Tartarzy
w Kataju (Mongołowie) jedli psy, lwy, lamparty, klacze, źrebięta,
osły, szczury, myszy, lecz unikali wieprzowiny i innych mięs
zakazanych w Starym Testamencie. Lubili też marynowane uszy odcięte
mieszkańcom zdobytych miast.
Królestwo
Tharse (należące niegdyś do jednego z Trzech Króli) zamieszkiwali
sami wegetarianie i abstynenci.
W
Kumanii ze stolicą w Saraku leżała najwyższa góra na świecie
zwana Chotaz.
W
królestwie Achchaz, w prowincja Hanyson znajdowała się kraina
ciemności. Nieprzenikniony mrok zapadł jako kara Boża za grzechy
perskiego cesarza Sauresa (Szapura II), który prześladował
chrześcijan. Odtąd armia Sauresa została uwięziona w ciemnościach
aż do dnia Sądu Ostatecznego.
W
królestwie Caldilha można było znaleźć rośliny rodzące
jagnięta. Mieszkańcy tego kraju nie dowierzali Autoriw, gdy mówił
im o berniklach; gęsiach rosnących na drzewach.
W
kraj Uber za wzgórzem Caspye mieszkali Żydzi z 10 plemion Goga i
Magoga uwięzieni przez Aleksandra Wielkiego. W sumie12 królów z
poddanymi zostało uwięzionych w dolinie między górami a Morzem
Kaspijskim. Żydzi ci płacili daninę królowej Amazonek. Gdy
przyjdzie Antychryst, uwolnią się i urządzą rzeź chrześcijan.
Autor wierzył w globalny spisek żydowski. Pisał, że jakoby Żydzi
zmierzali pomóc ludom Goga i Magoga i w tym celu uczyli się języka
hebrajskiego. Wydostaną się na wolność podążając za nieznanym
sobie zwierzęciem, lisem, który wykopie podkop. Mandeville był
według dzisiejszych standardów antysemitą :(, który jednak o
Saracenach i poganach pisał z dużo większym szacunkiem niż o
Żydach.
W
Bacharii rosły drzewa rodzące wełnę (bawełnę). Żyły tam
ypotayes (nazwa utworzona od hipopotamów); pół – ludzie, pół –
konie żywiący się ludzkim mięsem. Płynęły rzeki z wodą
bardziej gorzką niż w morzu zaś olbrzymie gryfy potrafiły unieść
w powietrze konia lub zaprzęg wołów.
Prezbiter
Jan był chrześcijańskim władcą wyspy Pantoixoire w Indiach ze
stolicą w Nyse. Znajdowały się tam skały z adamantu (magnetyczne)
przyciągające żelazo, miasto Hermes założone przez filozofa
Hermesa, oraz miasto Golbach (pełno papug). Prezbiter Jan zawsze
żenił się z córką Wielkiego Chana (ten zaś brał jego córkę
za żonę), lecz miał też inne żony. Państwo składało się z 72
prowincji (każda miała swego króla). Wśród wielu innych cudów
można tam było ujrzeć obfitujące w ryby i burzliwe Morze Żwirowe,
w którym nie było jednak ani kropli wody. Podobnie w wypływającej
z Raju rzece zamiast wody znajdowały się klejnotami zamiast wody.
Na żwirowej równinie wyrastały jednodniowe, zaczarowane drzewka,
lecz nikt nie miał odwagi rwać ich owoców. Żyła tam też rasa
rogatych i chrząkających ludzi. Niewyobrażalnie bogaty Prezbiter
Jan używał na wojnie trzech złotych krzyży zamiast sztandarów
bitewnych.
Niegodziwy
bogacz Gotholonabes (wzorowany na Starcu z Gór; przywódcy sekty
asasynów) z wyspy Milstonek wybudował sztuczny Raj pełen piękna i
rozkoszy. Za pomocą narkotycznych napojów manipulował gośćmi,
obiecując im raj w zamian za dokonywanie morderstw. Fałszywy raj
został zdobyty i zniszczony przez wrogów Gotholanabesa.
W
Dolinie Niebezpieczeństw znajdowały się skarby strzeżone przez
diabła (ukazywała się tylko jego twarz i ramiona). Zdobyć mogli
je tylko prawi chrześcijanie.
Na
jednej z wysp żyły olbrzymy i kanibale, którzy nosili skóry
zwierząt, jedli surowe mięso i pili mleko, oraz posiadali ogromne
owce wielkości wołów (echo cyklopów z ,,Odysei’’
Homera).
Na
Oceanie znajdowała się wyspa złych kobiet. Miały one drogie
kamienie w oczach, gdy patrząc z gniewem, zabijały wzrokiem jak
bazyliszek.
Istniała
wyspa, gdzie mężowie wynajmowali mężczyzn, aby deflorowali im
żony. Wierzyli bowiem, że kiedyś kobiety miały w pochwach
jadowite węże.
Na
jeszcze innej wyspie kobiety płakały gdy rodziły im się dzieci, a
cieszyły się gdy te umierały. Rządzili nią elekcyjni królowie
wybierani za przymioty charakteru i bezdzietność. Mieszkańcy byli
bardzo sprawiedliwi.
Wreszcie
była też wyspa gdzie nie jadało się zajęcy, gęsi i kur
(hodowanych tylko dla przyjemności). Pito za to mleko i jedzono
mięso innych zwierząt. Mieszkańcy żenili się z córkami,
siostrami i krewnymi, zaś żona spała z wszystkimi mężczyznami w
domu.
Autor
podzielał starożytne przekonanie o krokodylach opłakujących swoje
ofiary (przysłowiowe ,,krokodyle
łzy’’). Tak jak
Herodot podawał też, że krokodyle nie mają języków.
Zwierzę
orafles
(arab. gerfauntz)
było łaciate lub cętkowane i nieco większe od konia. Miało szyja
długą na 20 łokci, zad i ogon jelenia. Łatwo rozpoznać w nim
żyrafę.
Kameleony
były wielkości dzikich kóz i żywiły się samym powietrzem.
Istniały
dwunożne, jadowite węże z grzebieniami i wielobarwne dziki
wielkości wołów.
Zwierzęta
loeranes
(odenthos)
miały smukłe ciało i czarne głowy z trzema rogami, którymi mogły
zabić słonia.
Istniały
podstępne i okrutne zwierzęta o głowie świni, sześciu stopach
zakończonych szponami, tułowiu niedźwiedzia i ogonie lwa.
Wśród
egzotycznej fauny Autor wymieniał też myszy wielkości psów, żółte
myszy wielkości kruków, czerwone gęsi o czarnej głowie i piersi
(trzykrotnie większe od zwykłych gęsi).
Bragman
(Ziemia Wiary) była wyspa pobożnych i cnotliwych pogan. Nie było
tam złodziei, morderców, prostytutek i żebraków, a także klęsk
żywiołowych. Mieszkańcy byli wstrzemięźliwi w jedzeniu i piciu
oraz długowieczni. Aleksander Wielki chciał ich podbić, lecz
zrezygnował gdy przeczytał ich list.
Na
wyspach Oxidrote i Gynosopha żył lud cnotliwy i chodzący nago.
Swoją odpowiedzią zawstydził pysznego Aleksandra Wielkiego, który
zrezygnował z zamiaru ich podbicia. Było wśród nich wielu
proroków, którzy przepowiedzieli narodzony Jezusa z Maryi Dziewicy
już 3000 lat temu.
Na
wyspie Pytan żyły karły, których jedynym pożywieniem był zapach
dzikich jabłek.
Na jednej z wysp żyli kosmaci ludzie mogący poruszać się zarówno
po lądzie jak i po dnie morza. Jedli surowe mięso i ryby.
Drzewa
Słońca i Księżyca przepowiedziały ludzkim głosem śmierć
Aleksandrowi Wielkiemu. Opiekunowie tych drzew żywili się ich
owocami i balsamem, dzięki czemu żyli 400 – 500 lat. Można tam
było spotkać smoki, białe słonie i jednorożce. Przypuszczam, że
te dwa drzewa mogły być jednym z pierwowzorów srebrnego i złotego
drzewa z Valinoru noszących imiona Laurelin i Telperion (J. R. R. Tolkien ,,Silmarillion’’).
Prezbiter
Jan nazywał się tak, bo zafascynowany chrześcijaństwem
postanowił, że przybierze imię pierwszego księdza, który wyjdzie
z kościoła.
Na wyspie Taprobane rządzili: elekcyjni królowie. Znajdowały się
tam złote góry strzeżone przez olbrzymie mrówki. O tych
niezwykłych owadach pisał już Herodot.
Na
wyspach o mówiących nazwach Orilla i Argyte ziemia była ze złota
(aurum)
i srebra (argentum).
Ziemski
Raj stanowił najwyżej położone miejsce na świecie, które niemal
dotykało Księżyca. Otaczał go porośnięty mchem mur z
niewiadomego budulca, zaś jedyne wejście było strzeżone przez
ogień. Pośrodku Raju znajdowało się źródło czterech rzek:
Gangesu, Nilu, Tygrysu i Eufratu, które częściowo płynęły pod
ziemią.
Nazwa
Ganges miała jakoby pochodzić od indyjskiego króla Gangaresa.
Na
wyspie Rybothe (wzorowanej na Tybecie) wszyscy mieszkańcy mieszkali
w czarnych namiotach. Żył tam ,,papież’’, zwany Lobassy
(Dalajlama). Ciała zmarłych były pozbawiane głów, ćwiartowane i
rzucane na żer ptakom uważanym za anioły. Synowie dzielili się z
biesiadnikami mięsem z głów zmarłych ojców, a z ich czaszek
robiło się puchary.
Pewien
możnowładca o monstrualnie długich paznokciach był obsługiwany
przez 50 pięknych dziewic. W kraju tym kobietom deformowano stopy,
aby były małe. Należy tu dostrzec relację o autentycznych
chińskich zwyczajach zapuszczania długich paznokci przez mężczyzn
czy bolesnego zmniejszania kobiecych stóp.
Omawiane
dzieło cieszyło się wielką popularnością i uważano je za
wiarygodne nawet w dobie odkryć geograficznych. Wśród jego
czytelników byli min. Leonardo da Vinci i Krzysztof Kolumb. Z okresu
średniowiecza mamy ok. 300 rękopisów w 11 językach: francuskim,
czeskim, duńskim, holenderskim, angielskim, niemieckim, irlandzkim,
włoskim, łacinie, hiszpańskim i walijskim. W mojej ocenie książka
mogłaby dostarczyć współczesnym pisarzom fantastom wiele cennych
inspiracji literackich :).
