,,Zagadnienia biesiadne''

 

,,Przynieś nam tu czarę, chłopcze,

Chcę popijać jednym duszkiem!

Do dziesięciu kubków wody

Pięć zaledwie wina,

Bym w bakchicznym uniesieniu

Mógł zachować jakąś miarę.

Dolej – pora już porzucić

Zwyczaj uczt na modłę Scytów.

Wśród okrzyków, dzikiej wrzawy

Gdy sączymy wino z wolno

Piękny hymn niech ktoś zanuci!’’

- Anakreont (ok. 570 – 485 p. n. e.),

przeł. Jerzy Danielewicz

 

W kwietniu 2025 r. przeczytałem szóstą księgę ,,Zagadnień biesiadnych’’ (łac. ,,Convivalium disputationum libri novem; Quaestationum convivalium; Quaestationes Convicales libri VI’’) Plutarcha z Cheronei, zamieszczoną w antologii ,,Moralia. Wybór pism filozoficzno – popularnych’’ w przekładzie i opracowaniu Zofii Abramowiczówy z 1954 r. Całość składa się z 9 ksiąg liczących po 10 zagadnień. Ostatnia księga porusza 15 tematów.

W omawianej księdze Plutarch (ok. 50 n. e. - ok. 125 n. e.) rozmawiali podczas uczty na tematy naukowe, dziś wchodzące w zakres zainteresowań fizyki i biologii. Uczestnicy sympozjonu doszli do wniosku, że post (powstrzymanie się od jedzenia) pozbawia organizm wilgoci i tym samym powoduje pragnienie większe niż głód. Za powstawanie głodu i pragnienia były odpowiedzialne pory, czyli bliżej nieokreślone kanały znajdujące się w ciele. Pokarmy były trawione przez gorący wyziew. Woda oziębiała się w naczyniu umieszczonym w studni. Stawała się zimniejsza również od wrzucanych do niej kamyków i kawałków ołowiu. Zimno było wyziewem śniegu (dziś wiemy, że stanowi po prostu brak ciepła). Biesiadnicy spierali się również o zwyczaj cedzenia wina. Według jednej opinii była to czynność niepotrzebna i oznaka zniewieściałości, psująca prawdziwy smak trunku. Przeciwnego zdania byli ci, którzy w cedzeniu wina widzieli konieczność oddzielenie zanieczyszczeń. Przeważyło stanowisko, że wino należy pić przecedzone, ale już bez zbędnych dodatków, takich jako aloes. Powodem wilczego głodu (dosłownie: wołowego głodu, grec. ,,boulimos’’, stąd bulimia) był kontakt z ostrymi wyziewami śniegu i lodu. Najlepszy lek na tę przypadłość stanowił chleb. Znany był rytuał katartyczny (szczątkowa forma ofiary z człowieka, niejako odpowiednik biblijnego kozła ofiarnego), w którym przepędzano niewolnika, bijąc go wierzbowymi witkami i wołając: ,,Za drzwi z wilczym głodem! W domu dostatek i zdrowie’’. Homer nazywał oliwę płynną (jako jedyną ciecz), ponieważ żadna jej cząsteczka nie jest stała. Tym samym oliwa jest najbardziej płynnym z płynów. Świeżo zabite zwierzęta szybko kruszeją zawieszone na figowcu z powodu ostrego i piekącego wyziewu tego drzewa.

Powyższe rozważania były czysto teoretyczne i dyskutujący nie weryfikowali ich eksperymentalnie. Dziś uważa się wniosku, do których dochodzili za błędne. ,,Zagadnienia biesiadne’’ stanowią natomiast cenne źródło do poznania greckich wyobrażeń o świecie.

Żurawie Ibykosa

 

 

  ,,A czyż nie tak zostali schwytani w teatrze mordercy Ibykosa, że gdy ukazały się lecące żurawie, oni szeptali do siebie ze śmiechem, że oto mściciele Ibykosa. A siedzący obok dosłyszawszy to, jako że Ibykos od dłuższego czasu był gdzieś zaginął i szukano go, uchwycili się tych słów i donieśli władzy. Zbrodniarzom dowiedziono winy i tak poszli oni na śmierć, ukarani nie przez żurawie, ale przez własny swędzący język [...]'' - Plutarch z Cheronei ,,O gadulstwie''

    Ibykos z Region był greckim poetą liryki chóralnej z VI wieku p. n. e. Według podania umierając, wezwał przelatujące żurawie do pomszczenia jego śmierci. Niemiecki poeta romantyczny Friedrich Schiller (1759 - 1805) poświęcił temu zdarzeniu balladę ,,Die Kraniche des Ibykos''.  Co ciekawe, podobna historia miała miejsce w 2004 r. w Polsce. Bandyta, który napadł na aktorkę, Krystynę Feldman  (1916 - 2007) wpadł w ręce policji po tym jak chwalił, się, że obrabował babkę Kiepską. 

Oniricon cz. 1112

         Śniło mi się, że:

- Stanisław Szur powiedział, że Dejanira z mitologii greckiej była Słowianką i nazywała się Danijara (wymyślone na jawie),

- w XVII - wiecznych Niemczech miejscowy graf zastrzelił na polowaniu czarnego żurawia wielkości strusia, kazał go upiec i zjadł na uczcie,

- na Słowacji czytałem książkę węgierskiego chrząszcza, Orosza Pręgowanego o sławnych wampirach, należeli do nich min. Thomas Edison i Eleonora Roosevelt,

- pisałem powieść fantasy o onirycznej podróży bohatera przez PRL, napotkani przez niego Wojciech Jaruzelski i Edward Gierek byli demonami o długich, czarnych pazurach, więc obawiałem się, że Monika Jaruzelska i rodzina Gierka podadzą mnie do sądu,

- w poczekalni przychodni lekarskiej na ul. Staromłyńskiej w Szczecinie spotkałem grupkę ortodoksyjnych Żydów, którym sprzedałem swoje dawno już nieczytane książki,

- Andrzej Pilipiuk użył jako tytułu swego wpisu na blogu kalamburu zawierającego nazwisko Michaela Endego,

- Dante był okultystą, który miał wizję zaświatów po narkotykach, czytałem polski przekład ,,Boskiej komedii'', z którego usunięto opis piekielnych mąk Mahometa i Alego,

- Walter Burkert pisał w ,,Religii greckiej'' o Domestosie, bogu czyszczącym klozety na Olimpie,

- w XXI wieku powstało nowe państwo, Austro - Słowacja,

- Archimedes był królem Grecji, którego porwał wiatr,

- Erazm Darwin proponował angielskiemu dżentelmenowi porzucenie katolicyzmu dla zrobienia kariery, lecz ten odmówił,

- Zdzisław Nowak napisał powieść ,,Cudowny skarb'' o walce Uzbeków z Risztą, smokiem podobnym do gigantycznego, cienkiego i białego robaka z niezwykle szeroką paszczą, latającego na ptasich skrzydłach,

- Darth Maul był diabłem, na czubku miał otwór prowadzący do wnętrza Gwiazdy Śmierci, posiadał też brodę z długich, żelaznych kolców, jego ojciec również nazywał się Darth Maul,

- Rafał Dębski myślał, że akcja ,,Pawlaczycy'' rozgrywa się w alternatywnym świecie. 

Jak odciągnąć kobiety od magii?

 

,,Takie zaś nauki przede wszystkim powstrzymują kobiety od głupstw. Kobieta studiująca geometrię będzie się wstydziła tańczyć i nie uwierzy w czarodziejskie zaklęcia, oczarowana słowami Platona i Ksenofonta. A gdy jej jaka baba zacznie obiecywać, że ściągnie księżyc z nieba, śmiać się tylko będzie z głupoty i nieuctwa wierzących w takie rzeczy kobiet, sama mając pojęcie o astronomii i wiedząc, że niejaka Aglaonike, córka Tesalczyka Hegetora, ponieważ znała się na zaćmieniach księżyca w pełni i zawczasu wiedziała, kiedy się zdarza, że cień ziemi go zasłania, oszukiwała kobiety, wmawiając im, że sama ściąga księżyc'' - Plutarch z Cheronei ,,Zalecenia małżeńskie''

 

Plutarch przeciw magii miłosnej

 ,,Ryba bierze się szybko i łatwo na zatrutą przynętę, ale staje się niejadalna i do niczego. Tak i kobiety, przygotowujące podstępnie mężom czarodziejstwa  i lubczyki i starające się przykuć ich do siebie rozkoszami miłosnymi, mają potem towarzyszy życia ogłupiałych, bezwolnych i zepsutych. Przecież i Kirke nic nie przyszło z tamtych zaczarowanych i zamieniwszy ich w osły i świnie nie miała co z nimi robić, a Odyseusza rozsądnego i rozumnie z nią postępującego pokochała nade wszystko'' - Plutarch z Cheronei ,,Zalecenia małżeńskie''

Nawet w kontrowersyjnym cyklu ,,Harry Potter'' Joanne K. Rowling przyrządzanie napojów miłosnych zostało uznane za coś złego... 

Centaurzątko

,,I zaprowadził nas do komnaty przy ogrodzie, tam zaś młodzieniec [...] rozwinąwszy skórzany tłumok, pokazał nam młode, jak powiedział, urodzone z klaczy, które miało głowę, kark i ręce ludzkie, a resztę ciała końską, kwiliło zaś głosem podobnym do noworodka'' - Plutarch z Cheronei ,,Uczta siedmiu mędrców'' 

 

Legenda o Plutarchu

 ,,Uważano go tak dalece za animam naturaliter christianum [duszę z natury chrześcijańską - przyp. T. K.], że powstała nawet legenda, jakoby znane mu były ewangelie (podobnie jak na Zachodzie analogiczna legenda o korespondencji Seneki ze św. Pawłem)'' - Zofia Abramowiczówna ,,Wstęp'' [w]: Plutarch z Cheronei ,,Moralia. Wybór pism filozoficzno - popularnych''