,,Teraz
widzimy jakby w zwierciadle, niejasno’’ - 1 Kor 13, 12
,,-
Czy
to prawda, że bazyliszka można zabić przy pomocy lustra?
-
Prawda, pod warunkiem, że trafisz go nim w łeb’’
-
Andrzej Sapkowski ,,Pani Jeziora’’
Lustro,
niegdyś będące przedmiotem luksusowym, odegrało na przestrzeni
wieków ważną rolę w różnych kulturach.
Bywało
atrybutem bóstw takich jak grecka bogini miłości, Afrodyta, przez
Rzymian zwana Wenus (jej stylizowane lusterko z rączką w kształcie
krzyża do dziś symbolizuje w biologii płeć żeńską), japońska
bogini Słońca, Amaterasu (do dziś w świątyniach szintoistycznych
przechowuje się poświęcone jej zwierciadła), japoński bóg
zmarłych Emma O (sądził dusze za pomocą magicznego zwierciadła),
czy aztecki bóg magii i wojny Tetzatlipoca (jego imię oznacza
właśnie Dymiące Zwierciadło, wykonane z czarnego, wulkanicznego
szkła zwanego obsydianem).

Istnieje
wiele mitów, legend i baśni, których bohaterowie wpatrywali się w
zwierciadła. Najstarszym, naturalnym lustrem była stojąca woda.
To właśnie w wodę sadzawki wpatrywał się nieszczęśliwie
zakochany w samym sobie, Narcyz z mitologii greckiej. Jako pierwszy
użył lustra do zabicia bazyliszka Aleksander Wielki. W późniejszych
opowieściach wyczyn ten powtórzyli bohaterowie z Warszawy i Wilna,
podczas gdy wiedeński bazyliszek zginął zasypany ziemią. Przekaz
o greckim uczonym, Archimedesie, używającym zwierciadeł do
zapalania rzymskich okrętów atakujących jego ojczyste Syrakuzy,
jest w rzeczywistości późniejszą legendą.
Ze
starożytnych Chin pochodzi podobny mit o zwierciadle jing jang,
które również zapalało na odległość niczym laser.
,,Według
niemieckich wierzeń ludowych
w tzw. ‘zwierciadle Salomona’, zrobionym przy zachowaniu
właściwych przepisów z siedmiu kruszców, można o nowiu księżyca
znaleźć odpowiedź na zadane mu pytanie. Trzy takie zwierciadła
tworzą całość: pierwsze objawia, co się we wszystkich miejscach
mówi i robi, drugie poucza o stanie zdrowia i o tym, co dla kogoś
jest dobre, w trzecim widzi się wszystkie sprawy ukryte: zbrodnie,
kradzieże, oszustwa itp.’’ - Mieczysław Wallis ,,Dzieje
zwierciadła’’.
Powszechnie
znane jest mówiące lustro należące do złej macochy Królewny
Śnieżki z baśni braci Grimm.
W
baśni ,,Królowa
Śniegu’’
Hansa Christiana Andersena, diabeł i jego uczniowie wynaleźli
magiczne lustro ukazujące piękno i dobro jako brzydotę i zło.
Lustro to pękło w obliczu Boga, lecz jego odłamek wpadł do oka
chłopca, zwanego Kajem, brata Gerdy…
W
wierzeniach ukraińskich kobieta spędzająca zbyt wiele czasu przed
lustrem mogła w nim ujrzeć demona zwanego detkiem. Przypominał
ludzką głowę poruszającą się na pajęczych nogach.
Z
magicznego zwierciadła korzystał również najsłynniejszy polski
czarownik, półlegendarny Twardowski. Zwierciadło to jest do
dzisiaj przechowywane w kościele w Węgrowie na Podlasiu. Widnieje
na nim łaciński napis: ,,Luseret
hoc speculo magices Twardovius artes. Lusus ab iste, Dei versus in
obsequiam est’’,
co znaczy: ,,Twardowski
pokazywał w tym zwierciadle czarnoksięskie sztuki. Ale te sztuki
godził z czcią boską’’.
Współczesną
odmianę mitu stanowi zwierciadło Kozyriewa, które jakoby umożliwia
opuszczanie ciała (OOBE), podróże w czasie, telekinezę, wzmacnia
intuicję i pozwala przewidywać przyszłość.
Z
lustrami wiązało się wiele przesądów jak choćby ten,
rozpropagowany przez popkulturę, że wampiry nie odbijają się w
nich. Technika wróżenia z lustra nosi nazwę kataptromancji. W
różnych kulturach azjatyckich lusterka służą jako amulety. Ludy
pierwotne (np. Papuasi) widząc po raz pierwszy zwierciadło,
myślały, że w jego wnętrzu znajduje się uwieziona ludzka dusza.
Popularny przesąd głosi, że rozbicie lustra zapowiada
nieszczęście. Pierwotnie upatrywano w tym zapowiedzi utraty
dziewictwa.

Lustra
odgrywają całkiem ważną rolę także w utworach fantasy jak:
,,Mistrz
i Małgorzata’’
Michaiła Bułhakowa (demon Azaello wyszedł z lustra czym
przestraszył Stiopę Lichodiejewa), ,,Władca
Pierścieni’’
J. R. R. Tolkiena (zwierciadło królowej elfów, Galadrieli),
,,Harry
Potter i Kamień Filozoficzny’’
J. K. Rowling (zwierciadło Ain Eingarp), ,,Niekończąca
się historia’’
Michaela Endego (najtrudniejszą próbą dla Atreju było spojrzenie
w lustro) i jedno z opowiadań Mai Lidii Kossakowskiej ze zbioru
,,Więzy
krwi’’
(opisała w nim fantastyczne istoty mieszkające po drugiej stronie
lustra).
Tworząc
własną mitologię slawianistyczną wymyśliłem świat równoległy
zwany Zalustrzem, o którym można przeczytać w dostępnych na tym
blogu utworach: ,,Nikt’’
i ,,Mieszkańcy
luster’’.
Magiczne zwierciadło pojawia się siłą rzeczy w moim opowiadaniu
fantasy ,,O
królewnie Śnieżce i siedmiu zwierzętach’’,
które również można przeczytać na blogu :).