,,Historia science fiction''

 

,,Najbezpieczniejszym sposobem ukrywania niezwykłej idei, prawdziwej w każdym słowie i calu, jest jej publikacja jako Science Fiction’’ - Stanisław Lem ,,Biblioteka XXI wieku’’

W lipcu 2024 r. przeczytałem komiks edukacyjny ,,Historia science fiction’’ (franc. ,,L’Histoire de la Science – Fiction’’) autorstwa Xaviera Dollo (tekst) i Djibrila Morisette - Phana (rysunki i kolory) z 2020 r. Przekład polski ukazał się w 2024 r. z posłowiem Tomasza Kołodziejczaka o historii science fiction w Polsce. 

Nazwa science fiction, oznaczająca po angielsku fantastykę (dosłownie: fikcję) naukową, została po raz pierwszy użyta w 1929 r. przez Hugo Gernsbacka. Stanowi ważną część popkultury. W konwencji też tworzone są książki, komiksy, filmy, gry i cosplay. W XX wieku do legendy przeszła panika marsjańska w USA, wywołana słuchowiskiem radiowym na podstawie powieści H. G. Wellsa o inwazji Marsjan na Ziemię ¹. W XXI wieku zagorzałym fanem historii o podróżach kosmicznych pozostał Elon Musk, który zresztą próbuje realizować te fantazje.

Element fantastyczny w science fiction jest natury naukowej, a nie magicznej jak w przypadku fantasy. W spektrum zainteresowań twórców tego gatunku mieszczą się więc: podróże kosmiczne i w czasie, nowe teorie i wynalazki, utopie i dystopie (antyutopie), roboty, cywilizacje pozaziemskie ² i superbohaterowie. ³

Należy zaznaczyć, że granice pomiędzy poszczególnymi odmianami fantastyki bywają płynne. W komiksie zostało umieszczonych wielu twórców fantasy (niejeden autor pisał zresztą w obu tych konwencjach). Przykładem służą: William Morris (,,Wieści znikąd’’), Robert Ervin Howard, Edgar Rice Burroughs (cykl ,,Barsoom’’ ⁴), Abraham Merrit ⁵, Clark Ashton Smith ⁶, Catherine Lucille Moore, Michaił Bułhakow (,,Fatalne jaja’’ i niewymienione w komiksie, znakomite ,,Psie serce’’ ⁷), Fritz Leiber (,,Ciemności przybywaj’’), Ursula Le Guin, Marion Zimmer Bradley, Robert Silverberg (cykl ,,Majipoor’’), Orson Scott Card (cykl o Enderze), Michael Moorcock, Terry Pratchett, C. S. Lewis (,,Trylogia kosmiczna’’⁸), Tim Powers (,,Wrota Anubisa’’), Rebecca Kuang i wielu innych.

Podobnie cienka granica przebiega między science fiction i horrorem w przypadku takich twórców jak: Mary Shelley (,,Frankenstein’’ ⁹), H. G. Wells (,,Wyspa doktora Moreau’’ ¹⁰) i H. P. Lovecraft. ¹¹

Zdaniem niektórych początki science fiction sięgają pradziejów ludzkości. Jako pierwociny gatunku wymieniane są takie dzieła jak: ,,Gilgamesz’’¹², ,,Odyseja’’ Homera¹³, ,,Prawdziwa historia ‘’ Lukiana z Samosaty ¹⁴, francuski epos ,,Le Pelegrinage de Charlemagne’’ z 1150 r., ,,Nouvelles des Regions de la Lune’’ François Rabelaisa, ,,Tamten świat’’ Cyrana de Bergeraca, ,,Utopia’’ św. Tomasza Morusa, ,,Miasto Słońca’’ Tomassa de Campanelli, ,,Histoire du grand et admirable Royaume d’Antagil’’ Joachima du Moulina, ,,Gazette et Nouvelles Ordinaires des divers Pays Lointoin’’ Charlesa Sorela, ,,Sen, czyli wydane pośmiertnie dzieło poświęcone astronomii księżycowej’’ Johannesa Keplera ¹⁵, ,,Przypowieść o Troglodytach’’ Monteskiusza, ,,Rok 2440’’ Louisa – Sebastiena Merciera ¹⁶, ,,Podróże Guliwera’’ Jonathana Swifta ¹⁷, ,,Przygody Telemaka’’ François Fenelona, ,,Mikromegas’’ Woltera, ,,La Decouverte Australe por un Homme – Volant’’ Restifa de La Bretonne’a i ,,Voyages imaginaires’’ Charlesa – Georgesa – Thomasa Garniera. Jako przykłady z Polski należy wymienić: ,,Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki’’ Ignacego Krasickiego i ,,Wojciech Zdarzyński, życie i przypadki swoje opisujący’’ ks. Michała Krajewskiego.

Zostali omówieni czołowi twórcy z XIX i XX wieku tacy jak: Mary Shelley, Jules Verne, H. G. Wells ¹⁸, Camille Flammarion, Aldous Huxley ¹⁹, George Orwell ²⁰, Isaac Asimov, Clifford Simak, Theodore Sturgeon, Ursula Le Guin, Frank Herbert, Harlan Ellison, Samuel Delany, Ron Hubbard, Philip K. Dick, Brian Aldiss, Alfred Elton van Vogt, Arthur C. Clarke, Ray Bradbury i Stanisław Lem ²¹.

Ważną rolę w upowszechnianiu science fiction (a także fantasy i horroru) odegrały czasopisma pulpowe, wydawane od końca XIX do pierwszej połowy XX wieku w USA na najtańszym papierze (ang. pulp), a przez to tanie. Ukazywały się wówczas takie tytuły jak: ,,Argosy’’, ,,Amazing Stories’’, ,,Astounnding Stories’’, ,,All – Stories’’ i kultowe ,,Weird Tales’’. W Niemczech w latach 1919 – 1921 ukazywał się ,,Der Orchidengarten’’ również poświęcony fantastyce. Autorzy przedstawili też sylwetki amerykańskich wydawców: Hugo Gernsbacka, z pochodzenia luksemburskiego Żyda i Johna W. Campbella, działającego w złoty wieku science fiction (lata 40 – 60 – te XX wieku). Dowiedziałem się, że Gernsback był również wynalazcą i rzeczywiście wynalazł izolator; skafander dla pisarzy, mający ułatwić im koncentrację (do tej pory uważałem izolator za współczesny żart internetowy).

Bohaterem pierwszego komiksu science fiction był Buck Rogers (1928 r.). Bohater ten jako pierwszy był uzbrojony w laserowy pistolet. W przygodach towarzyszyła mu urodziwa partnerka, Wilma Deering.

Pierwszym filmem science fiction było ,,Metropolis’’ Fritza Langa z 1927 r. W późniejszych latach ukazały się takie hity jak: ,,Gwiezdne Wojny’’ (obficie korzystające z dorobku poprzedników), ,,Star Trek’’, ,,Doktor Who’’, ,,Matrix’’ i ,,Avatar’’.

Z komiksu można się również dowiedzieć o bardziej egzotycznej science fiction z takich miejsc jak: Czechosłowacja (sztuka ,,R. U. R.’’ Karela Čapka, w które zadebiutowało słowo robot, stworzone przez brata pisarza), ZSRR (Aleksiej Tołstoj, antyutopia ,,My’’ Jewgienija Zamiatina, Michaił Bułhakow, bracia Strugaccy), Szwecja (antyutopia Karin Boye ,,Kollokaina’’), Chiny (,,Problem trzech ciał’’ Liu Cixina), Japonia (manga ,,Astro Boy’’ Osamo Tezuki), Ameryka Łacińska, Hiszpania i Afryka.

Twórcy science fiction prezentowali najróżniejsze opcje światopoglądowe. Lovecraft jest dziś znany ze swego rasizmu, podczas gdy Rebecca Kuang sama doświadczyła upokorzeń z powodu chińskiego pochodzenia. ,,Kawaleria Kosmosu’’ Roberta Heinleina była oskarżana przez lewaków o militaryzm. Z kolei ,,Rzeźnia numer pięć’’ Kurta Vonneguta, który przeżył bombardowanie Drezna, miała wymowę zdecydowanie antywojenna. H. G. Wells, ateista o poglądach lewicowych, rozczarował się komunizmem (podobnie jak Orwell). Miał też liczne kochanki. Zaledwie zasygnalizowana w komiksie ,,Trylogia kosmiczna’’ C. S. Lewisa jest pełna nawiązań biblijnych i ma przesłanie wybitnie chrześcijańskie. Spór o wojnę w Wietnamie głęboko podzielił również środowisko amerykańskich fantastów. Hulaka i awanturnik, Jerry Cornelius, bohater Michaela Moorcocka, zgodnie z zamysłem Autora posiada te same inicjały co Jezus Chrystus. Pisarze fantastyki naukowej napotykali na utrudnienia ze strony władz w Hiszpanii za rządów Primo de Rivery i generała Franco oraz komunistycznych reżimach w NRD i na Kubie.

Poruszony został również problem związków niektórych autorów z okultyzmem.

Camille Flammarion, którego dzieła znacznie wzbogaciły postrzeganie kosmitów był zagorzałym spirytystą. Wygłosił nawet mowę na pogrzebie Allana Kardeca.

Z kolei Ron Hubbard skończył jako twórca pseudonauki, zwanej dianetyką i założyciel niebezpiecznej sekty scjentologów ²².

Komiks mogę śmiało nazwać obowiązkową lekturą dla wszystkich fanów science fiction :), choć osobiście zabrakło mi w nim ,,Parku Jurajskiego’’.

1 Odsyłam do posta: ,,Prawdziwy strach przed wymyślonymi Marsjanami’’.

2 Odsyłam do posta: ,,UFO i cywilizacje pozaziemskie’’.

3 Odsyłam do postów: ,,Superman’’, ,,Batman’’ i ,,Wonder Woman’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Księżniczka Marsa’’.

5 Odsyłam do posta: ,,Księżycowy basen’’.

6 Odsyłam do posta: ,,Miasto Śpiewającego Płomienia’’.

7Odsyłam do postów: ,,Fatalne jaja’’ i ,,Psie serce’’.

8 Odsyłam do posta: ,,Trylogia kosmiczna’’.

9 Odsyłam do posta: ,,Frankenstein’’.

10 Odsyłam do posta: ,,Wyspa doktora Moreau’’.

11 Odsyłam do posta: ,,H. P. Lovecraft i mitologia Cthulhu’’.

12 Odsyłam do posta: ,,Gilgamesz’’.

13 Odsyłam do posta: ,,Odyseja’’.

14 Odsyłam do posta: ,,Mieszkańcy Syriusza’’.

15 Odsyłam do postów: ,,Kepler o kosmitach’’ i ,,Matka Keplera’’.

16 Odsyłam do posta: ,,Przymusowy mezalians’’.

17 Odsyłam do posta: ,,Podróże Guliwera’’.

18 Odsyłam do posta: ,,Wehikuł czasu’’.

19 Odsyłam do posta: ,,Nowy wspaniały świat’’.

20 Odsyłam do posta: ,,Rok 1984’’.

21 Odsyłam do posta: ,,Stanisław Lem’’.

22 Odsyłam do posta: ,,Xenu – czarny charakter scjentologicznego mitu’’.

Baśń o Niedzieli

 

Pewien mężczyzna spotkał na mieście Niedzielę pod postacią staruszki. Żaliła mu się, że ludzie odebrali jej duszę i zamknęli ją w domu starców, noszącym nazwę Weekend. Rozumiała ją jedynie jej siostra, Sobota. Poradziła Niedzieli, aby korzystała z apteczki Pana Boga, zawierającej sakramenty. Na tym rozmowa się skończyła i Niedziela poszła do kościoła. Opowieść tę usłyszałem od księdza na kazaniu. 

Oniricon cz. 1043

     Śniło mi się, że:

- polskie posłanki ubiegające się o stanowiska państwowe, musiały publicznie rozebrać się do naga i odtwarzać przed kamerami pozycje z ,,Kamasutry'',

- zamieniony w rosomaka widziałem jak Culan z Irlandii wyprowadził na spacer psa, zaś Mulan, przyjęta do plemienia Amazonek, zastrzeliła zwierzę z łuku, aby je upiec i zjeść, co nie spodobało się Culanowi (z myśli poprzedzających zaśnięcie),

- rozmawiałem z jakimś arabskim królem w białym burnusie, szczerzącym złote zęby, wcześniej na jego miejscu siedziało dwóch Murzynów,

- starożytny Egipt znajdował się na terenach dzisiejszej Portugalii, Egipcjanie odkryli Amerykę Południową,

- byłem rozczarowany właściwościami czerwonych rękawic He - Mana, które odnalazłem na Białorusi,

- Izraelici w okresie między wyjściem z Egiptu a zdobyciem Ziemi Obiecanej byli nazywani Nomadami i uważani za jedno z plemion mongolskich,

- bracia Grimm żyją w Niemczech w XXI wieku i piszą fantasy wydawane przez ,,Replikę'',

- Indianie z Ameryki Południowej odkryli Australię,

- cynognathus w stroju Świętego Mikołaja (krasnala z reklamy coca coli) dał dorosłej blondynce prezenty pod choinkę,

- św. Azaderac z Averoigne istniał naprawdę,

- w średniowiecznej Francji istniała kraina Ceune, zamieszkana przez gigantyczne pomrowy, kobieta z Ceune zamieniona w czarną krowę, przyszła w odwiedziny do biskupa Azaderaca,

- w XXI wieku Mokosza objawiła się polskiej neopogance i poleciła jej okazywać szacunek Matce Boskiej z Lourdes,

- w Niemczech muzułmanin zjadł winogrono i wrzucił pestkę do octu, który utworzył wokół niej kwaśną skorupę,

- Sławomir Mentzen pilnował pieca z żółtych kafelków, do którego wrzucał dzieci,

- blondwłosa rusałka Gerbila z ery dziewiątej nosiła dwie myszkoskoczki mongolskie w pochwie i w odbycie, myszoskoczki żyły wówczas również na Ukrainie,

- zabłądziłem w Parku Kasprowicza w Szczecinie i zacząłem lewitować (koloryzowane),

- naga i czarnowłosa córka Viktora Orbana polowała na węgierskich bagnach na entelodona, uzbrojona w samą włócznię,

- w świecie, zwanym Venethią żyją min. Słowianie Zieloni, czyli plemię Boczulan o zielonej skórze, żyjące na Atlantydzie i w Chinach,

- Vera i Lora, suczki rasy beagle ściągnęły carycy Katarzynie II tort z bitą śmietaną ze stołu,

- w aptece starszy pan przyznał mi rację gdy nazwałem Donalda Tuska - Biedką, a Wojciecha Jaruzelskiego jeszcze inaczej (fot. za: M. Czutko, wpolityce),

- za PRL - u starszy pan opowiadał na ulicy młodzieńcowi  treść opowiadania Nikołaja Gogola o człowieku, który zawarł pakt z diabłem, bo chciał, aby jego pierogi same maczały się w śmietanie. 

Agmy

 

,,Jarga Drago Wesse Trado Istra Wejar Valve Ladodeja’’ - Justyna Steczkowska ,,Witch – er Tarahoro’’ (fragment)

Agmy są to słowiańskie mantry; słowa mocy, wzorowane na mantrach indyjskich. Ich nazwa oznacza ,,żar, ogień, moc’’. Nazywane są również ogmami, co stanowi nawiązanie do Ogmy (Ogmiosa), celtyckiego boga wymowy i pisma ogam, używanego przez druidów. Pochodzą dopiero z XXI wieku, stanowiąc jedną z lokalnych odmian New Age. Brak źródeł potwierdzających ich wcześniejsze istnienie. Agmy są śpiewane lub wypowiadane w celu uzyskania wibracji (energii) zapewniających miłość, dobrobyt, szczęście, jasnowidzenie, opiekę przodków, spełnienie marzeń, radość życia, optymizm, zdrowie, obronę przed złą energią i wampirami energetycznymi (współczesne pojęcia okultystyczne, nieznane dawnym Słowianom), obsesjami i uzależnieniami. Istnieje ok. 25 agm: Jarga, Radoro, Daro, Sławo, Jarun, Kron, Światocze, Tarahoro, Czarodoro, Radogoy, Zrozhdan, Wese, Trado, Istra (imię to nosiła grecka Psyche w powieści C. S. Lewisa ,,Dopóki mamy twarze’’, choć zapożyczenie jest tu mało prawdopodobne), Ladoleja, Urra, Era, Zargo, Raga, Zerrot, Warr, Vear, Drago, Gara i Jasuni. Niektóre z nich zostały w 2003 r. podczas festiwalu Eurowizji użyte w cytowanej powyżej piosence Justyny Steczkowskiej ,,Witch – er Tarahoro’’. Utwór ten jedynie w znikomym stopniu nawiązuje do ,,Wiedźmina’’ Andrzeja Sapkowskiego, ma za to przesłanie ekologiczne.

Jako katolik nie namawiam do opisanych powyżej praktyk (mój tekst ma znacznie wyłącznie edukacyjne). Polecam natomiast Różaniec.

,,Księżniczka i niedźwiedź''

 

,,Zdarzyło się kiedyś, że za sprawą złych czarów pewna królewna stała się brzemienna. Wygnana z królestwa przez złego ojca wydała na świat małego niedźwiedzia i zamieszkała z nim daleko od rodzinnego domu. Gdy synek podrósł, spotkał na polowaniu królewicza i zaproponował władcy, by ożenił się z jego piękną matką, a jego adoptował. I tak się stało. Na wesele zaproszono ojca panny młodej, ale on córki nie poznał, a tym bardziej wnuka. Ujrzawszy niedźwiedzia, zły król jednak poczuł, że jego władza może być zagrożona. Wyzwał zwierzę na pojedynek i ciężko je zranił. Jakież było zdziwienie zebranych, gdy spod pociętej kudłatej skóry wylazł piękny młodzieniec, który od tego dnia panował długo i szczęśliwie nad obydwoma królestwami’’ - Witold Vargas ,,Bestiariusz. Zwierzęta’’

W lipcu 2024 r. obejrzałem czechosłowacki film fantasy ,,Księżniczka i niedźwiedź’’ (czes. ,,O medvědu Ondřejovi’’) z 1960 r. w reżyserii Jaroslava Macha (1921 – 1972).

W nieokreślonym, chrześcijańskim królestwie była księżniczka Blanka. Jej imię znaczy ,,biała’’, co pasuje do jej urody; jasnej cery i blond włosów. Jej ojciec, stary król zamierzał wydać ją za mąż. Tymczasem Blanka odrzuciła jedenastu zalotników. Trzema ostatnimi byli książęta Vitek, Zbynek i Hynek. Kochała potajemnie myśliwego Andrzeja (imię znaczące ,,męski’’). Wreszcie król zamknął Blankę w wieży razem z jej służącą, Aneżką. Prawo do poślubienia królewny zyskiwał ten, kto odnalazłby tajne przejście ukryte w obrazie.

Andrzej przebrał się za tańczącego niedźwiedzia Żenicha (Pana Młodego). Wpuszczony na zamek spotkał Blankę i został przez nią rozpoznany. Gdy fortel się wydał, król pozwolił na ślub zakochanej parze.

,,Bogowie Słowian''

 

,,Kult ograniczał się do czczenia przyrody i przodków. Kult przyrody z bogami ‘departamentowymi’, t. j. zawiadującemi osobnemi działami (pola, bydła, lasu i t. d.), był publiczny, kult przodków był domowy. Nazw i funkcyj bogów nie znamy; wedle stosunków lucickich i pomorskich byłby już jeden bóg najwyższy. Przodków, ‘dziadów’, czczono kilkakrotnie do roku, częstując ich potrawami, a głównie napojem, ogrzewając ich i gotując im łaźnię; od nich zawisła bezpośrednio pomyślność w izbie i dworze; losem zawiadywały bóstwa żeńskie. Kapłani nie zażywali wobec książąt zbytniej powagi, czuwali nad rytuałem w święta doroczne (przesilenia zimy czy lata; jesienne po zbiorach i t. p.), wieszczyli z kości i krwi ofiar; do zwierzęcych przybywały jako najznakomitsze ludzkie, z jeńców dobierane. Były może osobne bogom poświęcone ‘chromy’ czy ‘trzemy’, może z słupami – bałwanami, chociaż obchody odprawiano głównie w gajach i nad ruczajami, poświęconemi bóstwom, spożywając ofiary, śpiewając pieśni obrzędowe, z pląsami młodzieży, dziękując za zbiory, a prosząc na bezrok o obfitsze’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 13 Polska’’

 

Stanisław Jakubowski (1886 – 1964) był polskim malarzem, grafikiem i pedagogiem, autorem ,,Teki prasłowiańskich motywów architektonicznych’’ (1923), ,,Krainy słowiańskich baśni’’ (1929) i ,,Odnawiania zniszczonych druków’’ (1947). Czesław Białczyński uznaje go za Strażnika Wiary Przyrodzonej.

W 2008 r. przeczytałem jego pracę ,,Bogowie Słowian’’, która ukazała się w 1933 r. w Krakowie nakładem wydawnictwa ,,Powściągliwość i Praca’’. Książka zawiera krótkie charakterystyki bogów i bogów w językach polskim, angielskim i francuskim.

Autor był zwolennikiem teorii autochtonicznej, obecnie odrzucanej przez naukę. Autor przedstawił dawnych Słowian jako ludzi gościnnych i szlachetnych. Z wielkim męstwem bronili swojej wolności przed Niemcami, chcącymi ich podbić pod pozorem chrystianizacji. Słowiański kult przyrody został porównany do franciszkanizmu.

Książka opowiada o takich bóstwach jak: Światowit (Świętowit), Swarożyc, Radgost, Bielboh i Czernoboh (Białobóg i Czarnobóg), Trigław (Trygław), Rugiewit, Jarowit, Żywia, Prowe, Porenut, Łada, Marzana (Marzanna), Perun, Dażboh (Dadźbóg), Stryboh (Strzybóg), Wełes (Weles), Chors, Mokosz (Mokosza), Simargł i Perepłut (ruski bóg losu, Autor nic nie pisał o jego związkach z wodą). ,,Oprócz tych bóstw podali nam jeszcze kronikarze nazwy jakie jak Jesse, Nija, Lelum, Polelum, Dziewa, Dziewana, Piekłos, Pripegala, Podaga względnie Pogoda, lecz o bogach tych nieda się nic dokładnego powiedzieć, gdyż same te nazwy nic a nic nie mówią [...]’’ - Jakubowski, op. cit.

Na podstawie opisów kronikarzy możemy wyobrazić sobie wygląd takich bogów jak: czterogłowy Świętowit, czczony w Arkonie, Radgost (nosił ornitomorficzny hełm i napierśnik z głową byka), trójgłowy Trygław ze Szczecina, Rugiewit (siedem głów pod jednym kapeluszem, uzbrojony w osiem mieczy), Prowe (nagi mężczyzna w zębatej koronie i wysokich butach) oraz czterogłowy Porenut z piątą twarzą, umiejscowioną na piersi. Polikefalia była charakterystyczna dla bóstw połabskich, podczas gdy bogowie z innych rejonów Słowiańszczyzny mieli po jednej głowie (Autor nie wziął pod uwagę trójgłowego Trojana z Bałkanów).

Praca Jakubowskiego dostarcza też porcji ciekawostek, odnoszących się do fokloru.

- Gość (osoba święta dla pogańskich Słowian) oznaczał pierwotnie ogień zesłany przez bogów.

- Na Rusi słowo ,,świnia’’ było uważane za obraźliwe dla Słońca i świętych obrazów.

- Na Ukrainie znany był chaziain lub hospodaryczek, będący duchem ogniska domowego.

- Relikty kultu Strzyboga przetrwały w ludowych wyobrażeniach na temat wiatru:

,,Rosjanie przedstawiają sobie wiatr w postaci starca, który mając zamknięte usta dmie tylko przez zęby, z czego powstaje burza, a sądzą, że gdyby dmuchał pełnemi ustami rozmiótłby wszystko na świecie, zrównałby góry z dolinami i nastąpiłby koniec świata. Na Ukrainie wierzy lud, że wiatr jest to mężczyzna, który biega po całym świecie ruszając tylko jedną połową wąsa, z czego powstaje silny wiatr, gdyby zaś ruszał obiema połowami wąsa, to powstałaby burza, któraby wyrywała stuletnie dęby z korzeniami. Polacy widzą w wietrze mężczyznę o podrapanej twarzy i podartem ubraniu, gdyż przelatuje on przez krzaki i ciernie, a z dziur podartego ubrania właśnie wiatr wieje. Słoweńcy podczas burzy ofiarują wiatrowi mąkę lub cztery kawałeczki chleba, by się wiatr uciszył i w tem wierzeniu widzimy pozostałość kultu wiatru i wspomnienie ofiar składanych wiatrowi’’ - Jakubowski, op. cit.

Lorelei

 

,,Lśni pancerz, gwiazda zaranna

Na skale wysoko hen

Najbardziej niemiecka panna

Straż trzyma – w dole Ren!

Nad Renem zaś Francuziki,

Tłum chętnych do bitki ciur:

Chełpliwe wrzaski i ryki,

I gromy ze wszystkich rur!

Wtem dźwięki ze złota płyną,

Wtem rozległ się śpiew Loreley -

Armin z herosów drużyną

Przybył wyzwolić ten kraj.

To Niemcy nieustraszeni;

Chcą triumfu i w to im graj!

Cesarski diadem się mieni

We włosach Loreley!’’

- Siegbert Meyer ,,Neue Loreley’’ (1871 – 1876)

Oglądając w dzieciństwie anime ,,Grand Prix’’ o kierowcy rajdowym ¹, dowiedziałem się po raz pierwszy o nimfie wodnej Lorelei (Loreley) Renu. Siedziała na skale, śpiewając i grając na harfie, zaś oczarowani jej muzyką żeglarze rozbijali się i tonęli (odpowiednik greckiego mitu o syrenach).

Legenda ta pochodzi dopiero z XIX wieku. Jej twórcą był niemiecki poeta romantyczny, Clemens Brentano (1778 – 1842). W napisanej przez niego baśni ,,Młynarz Kołobieg’’ z 1811 r. czarodziejka Lureley i jej siedem córek strzegły skarbu Nibelungów, zatopionego w Renie. Brentano napisał również balladę ,,Lureley’’, w której opuszczona kochanka sprowadzała zgubę na mężczyzn. Trzech rycerzy na rozkaz biskupa, usiłowało ją pojmać i zamknąć w klasztorze. Lureley miała tam żyć do końca swych dni jako zakonnica. Dziewczyna jednak wymknęła się prześladowcom i skoczyła do Renu.

W wierszu Heinricha Heinego (1797 – 1856) Lorelei rozczesywała swoje blond włosy złotym grzebieniem, zaś jej śpiew sprowadzał zgubę na żeglarzy.

Legenda o Lorelei inspiruje nie tylko Niemców.

W amerykańskim filmie ,,Mężczyźni wolą blondynki’’ z 1953 r. Marylin Monroe zagrała piosenkarkę Lorelei Lee.

Imię Lorelei nosiła syrena Bryzga Rosowa z Ustki w opowiadaniu Tadeusza Oszubskiego ,,Rybak Lorelei’’ z 2016 r. (więcej w: B. G. Sala ,,Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien’’).

Lorelei jest także rudowłosą antagonistką z mangi ,,Pokemon Adventures’’, wydawanej nieprzerwanie od 1997 r. ²

1 Odsyłam do posta: ,,Manga i anime’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Pokemony’’.