,,Samuraj (jap. ‘strażnik’), w Japonsji lennicy daimyów (l. pojed. daimyo), uprzywilejowana kasta arystokratyczna czasów feudalnych, posiadająca prawa noszenia dwóch mieczów i piastowania wszystkich urzędów wojskowych i obywatelskich, podczas gdy handel i przemysł był im zakazany (...)’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 15 Rewir do Serbja’’
W czerwcu 2026 r. przeczytałem książkę Yei T. Ozaki ,,Wojownicy dawnej Japonii i inne opowiadania’’ (ang. ,,Warriors of old Japan and other stories’’) z 1909 r., której akcja rozgrywa się w średniowieczu.
Fot. za: Library of Congress
Yei Theodora Kate Ozaki (1870 – 1932) była japońską pisarką i tłumaczką, urodzoną i mieszkającą w Wielkiej Brytanii. W języku polskim dostępne są także jej trzytomowe ,,Baśnie japońskie’’ i ,,Kochankowie dawnej Japonii’’.
Ryc. za: Tozai
Samuraje często są porównywani do europejskich rycerzy. Kluczowe dla tej kasty wojowników były takie wartości jak honor, odwaga, wierność, miłość i szacunek dla rodziców, obrona skrzywdzonych i gościnność. Honor ceniono bardziej niż życie. Sankcjonowało to rytualne samobójstwa seppuku, popełnione poprzez rozcięcie sobie brzucha mieczem. (Dla porównania: w chrześcijaństwie samobójstwo jest grzechem ciężkim). Surowa etykieta dworska zabraniała publicznego wyrażania uczuć. Dozwoloną formę ich ekspresji stanowiła poezja. Zubożały samuraj Sano spalił swoje ukochane drzewka bonsai; śliwę, wiśnię i i sosnę, aby ogrzać gościa, regenta Tokiyoriego. Inną uniwersalną cnotą dawnych Japończyków była wdzięczność za doznane dobro. Niektóre z zamieszczonych w zbiorze opowieści mówią o mówią o możliwości przemiany negatywnego bohatera w postać pozytywną. Dotyczyło to mnicha – rozbójnika Benkeia, złodzieja Kakamadary oraz leniwego i bezczelnego Monogusy Taro.
Ryc. za: Ievgen Melamud
Autorka, pisząca z myślą o czytelnikach zachodnich, napomknęła też jednak o okrucieństwie w zamierzchłej przeszłości kraju jej przodków. Średniowieczną Japonię rozdzierały krwawe walki zwaśnionych feudałów. Yoshitsume, prześladowany przez możny ród Tairów, wywarł zemstę, w której zginęły również kobiety i dzieci. Ówczesny samuraj otrzymawszy nowy miecz, szedł z nim na rozstaje dróg. ,,Chrzcił’’ swój oręż we krwi pierwszego napotkanego człowieka. Niektórzy bonzowie (buddyjscy mnisi) parali się rozbojem. Benkei, uzbrojony w glewię bonza, wyróżniający się straszliwym wzrostem i siłą, napadał przechodniów i kolekcjonował zdobyte w walce miecze. Pokonany przez Yoshistsune został jego wiernym i oddanym sługą. Podczas ostatniej podróży Yoshistsune założył imperium w głębi Azji. Przeszedł do historii jako krwawy, mongolski zdobywca, Czyngis – chan (1155/ 1162 – 1227) 1. Panowie feudalni i samuraje mogli karać śmiercią osoby niżej stojące w hierarchii, jeśli te nie okazywały im szacunku. Monogusa Tarō, przymierający głodem żebrak był zbyt dumny i leniwy, żeby pracować. Mógł zostać legalnie zabity za obrazę gubernatora prowincji, któremu kazał podnieść upuszczoną przez siebie kulką ryżową. Na szczęście znany z łagodności urzędnik miłosiernie darował mu życie. Zapewnił nawet zuchwalcowi żywność, sake i pracę w stolicy. (Wyborca Konfederacji nazwałby to socjalizmem ;). Dzięki temu leń zmienił się jednak w pracowitego i cnotliwego obywatela z talentem poetyckim. Cesarscy genealodzy ustalili, że był zaginionym synem arystokraty.
Oprócz bohaterskich mężczyzn w książce występują też niemniej dzielne kobiety. Tokiwa, matka Yoshistsune została zmuszona do poślubienia Kiyonoriego z wrogiego rodu Tairów, okrutnie prześladującego jej bliskich. Był to jedyny sposób jakim ocalić życie matce i swojemu dziecku, późniejszemu mścicielowi. Uważana za sierotę Shiragiku (,,Biała Chryzantema’’) wytrwale poszukiwała ojca i brata. Miseczką nazywano księżniczkę z miską zakrywającą głowę. Naczynie nałożyła jej umierająca matka, kobieta wielkiej dobroci i łagodności, aby chronić urodziwą córkę przed chcącymi ją skrzywdzić. Miseczka była prześladowana przez macochę, która oszczerstwem nakłoniła ojca do wypędzenia jej z domu. Długo żyła w nędzy i poniewierce, uważana przez ludzi za kalekę i wzgardzona z tego powodu. Znalazła pracę jako służąca. Naczynie pękła a jego odłamki zamieniły się w klejnoty, gdy Miseczka znalazła kochającego ją młodego mężczyznę z dobrego domu. Postać tę można porównać do Oślej Skórki z francuskiej baśni 2.
Japońscy bohaterowie spotykali nieraz na swojej drodze yokai czyli istoty nadprzyrodzone 3.
Oni, odpowiednik zarówno diabłów jak też ogrów mieszkały na wyspie i wyróżniały się przerażającym wyglądem. Łucznik i siłacz, Hachirō Tametomo pokonał je w walce, uzbrojony w pień sosny i został ich władcą. Ten sam bohater zmusił także ducha ospy w postaci 30 – centymetrowego ludzika, pływające na słomianej macie do porzucenia zamiaru wywołania epidemii.
Yorimasa zabił potwora zwanego nue. Była to hybryda rozmiarów konia, z głową małpy, tułowiem i pazurami tygrysa, ptasimi skrzydłami (w wersji podanej przez Autorkę), ogonem węża i smoczymi łuskami. Nue można uznać za japoński odpowiednik greckiej Chimery lub Sfinksa.
Tengu wyróżniały się czerwoną skórą, długimi nosami i kruczymi skrzydłami. Były dobrymi szermierzami. Król tengu zaproponował wytrenować w walce mieczem młodego Ushiwakę w uznaniu dla jego męstwa. Imię Ushiwaka nosił w młodości sam Yoshistsune.
Tairowie, którzy utonęli w oceanie podczas bitwy z Yoshistsune zamienili się w yurei, duchy zmarłych 4. W wierzeniach japońskich granica między yokai (stworem), yurei (duchem) oraz kami (bóstwem) bywa bardzo cienka.
Ryc. za: Eddie Liu
Shutendōji był królem ludożerczych demonów (oni) z góry Oe. Oni więziły porwane kobiety, aby je pożreć. Samuraj Raikō z drużyną dostali się na Oe w przebraniu mnichów. Zabili demony po spiciu ich winem i uwolnili branki.
W potworów pokonanych przez Raikō był także pająk – demon (tsuchi – gumo?). Przybierał postać młodzieńca, niosącego lekarstwa i walczył siecią z pajęczyny. Na pamiątkę tej walki miecz bohatera otrzymał nazwę Kumokiri (Siepacz Pająków).
1 Odsyłam do posta: ,,Czyngis – chan był Japończykiem’’.
2 Odsyłam do posta: ,,Księżniczka w oślej skórze’’.
3 Odsyłam do postów: ,,Bestiariusz japoński. Yokai’’.
4 Odsyłam do postów: ,,Yurei’’ i ,,Bestiariusz japoński 2. Yurei’’.












































