Stanisław Wyspiański o mitologii słowiańskiej

 ,,Piorun (768)

Postać starca, z długą siwą brodą, gęstymi brwiami i rzęsami, włosy kędziorami spadające na plecy, ubrany w ognistą koszulę (chmury i błyskawice), w lewej ręce nosi pełny kołczan strzał, w prawej ręce łuk, mowa jego grzmot, oddech wiatry, siła zapładniająca deszcz, strzały jego to błyskawica i tęcza. Walczy z biesami. Przez zimę zasypia, rozbija lody na wiosnę i lato. Wykradł ogień, jego żoną ziemia (jeździ na wozie ognistym).

                                                        Ryc. za: Sylvia's Substack

Ziemia = Nerta (775).

Wozi ją kapłan na rydwanie zaprzężonym jałówkami, po czym myją posąg w jeziorze.

25 lipca. Dożynki na cześć Pioruna, zabijano kozła, przywożono posąg Łady, ze zboża pałubę.

Jesienią zaczynało się panowanie Czarnoboga (księżyca ciemności).

Pajęczyna jesienna, Lel i Polel ścigają się. 

Ryc. za: Andriej Szyszkin

Jutrobóg = Jutrzenka.

Hejnał = pieśń na cześć zorzy porannej; 'Hejnał, hejnał już świta, już dzień biały, wstawajcie wielki i mały, długoście spali'.

Gonidło = orędzie obnoszone przez pasterzy, laska z ręką (opieka i władza nad bydłem).

                                                            Ryc. za: Ayshwarya K

Żywa, naga młoda kobieta z wiankiem kwiatów na głowie, z rozpuszczonymi włosami, w prawej jabłko, w lewej latorośl winna.

Łada, pomyślność, matka Lela i Polela, żona Słońca (Dadźbog). 

                                                Ryc. za: E. S. O. Martin

Białobóg . Turzyce (Jar - tur) - w Zielone święta. Rusalia w Zielone święta''.

    Powyższą notatkę Wyspiański sporządził na potrzeby dramatu ,,Legenda II'', korzystając z II tomu pracy Wilhelma Bogusławskiego ,,Dzieje Słowiańszczyzny północno - zachodniej do połowy XIII w.'' (1889). Zapisek opublikował po raz pierwszy historyk kultury Adam Chmiel (1865 - 1934) w 1910 r. 

,,Legenda I''

 

,,Wanda leży w naszej ziemi,

Co nie chciała Niemca,

Lepiej zawsze żyć z swojemi

Niż mieć cudzoziemca’’

- Wojciech Bogusławski ,,Cud mniemany, czyli krakowiacy i górale’’ (1794)

W maju 2026 r. przeczytałem dramat ,,Legendę I’’ Stanisława Wyspiańskiego ¹ z 1897 r. nawiązujący do polskich dziejów bajecznych.

                                                        Ryc. za: Largodes 

Pogańscy bohaterowie utworu czcili Pioruna (Peruna), połabskich Jarowita i Żywię, Moranę, Nyję oraz ruskich Welesa, Leszego (powyżej) i Biełuna.

,, […] Oto Wanda jest córką Kraka i Wiślany i dlatego jest ‘rusalną’; o tym swoim pochodzeniu dowiaduje się przy śmierci braci i odtąd już z tą świadomością żyje, i taka już od pierwszych chwil wystąpienia u mnie jest.

W tych ‘balladach’ zaś zawarta jest historia dwóch Kraków, nie jednego; bo ich właściwie według podań i kronik było dwóch. - W mojej Legendzie występuje tylko drugi Krak i już w ostatnich chwilach życia.

Zaś właśnie Smok – Żmij, o którym jest u mnie w balladach wzmianka, jest owym pierwszym Krakiem, ojcem, który przez króla Wód – Wiślana zamieniony w straszliwego gada, zamieszkał w norach nad rzeką, pilnując skradzionego miecza. - Syn zaś jego z wiecznie młodej Wiślany zrodzony, a wyrzucony na brzeg i wychowany przez chłopów, ani przeczuwał, że zabijając Smoka, ojca swego zabił zaklętego. - Wiślana wychodzi nad wodę, płakać swego dawnego kochanka, a pociesza ją Krak młody i rozmiłowuje się w niej, porywa przemocą opierającą się. Ta też Wiślana później porzuca w szuwarach Wandę – dziecko.

A młody Krak ożeniony z córką chłopa, ma jeszcze dwóch synów wprzódy. Znajdę – Wandę każe wychowywać u siebie [...]’’ - Stanisław Wyspiański w liście do Marii Krzymuskiej z 24 sierpnia 1898 r.

Stary król Krak mieszkał w drewnianym zamku na Wawelu. Wywodził się z chłopstwa tak jak Piast i Przemysł Oracz. Przy łożu śmierci tego dzielnego wojownika, zabójcy Żmija (Smoka Wawelskiego) byli obecni dwaj harfiści, Śmiech i Łopuch. Krak stracił dwóch synów walczących ze sobą o władzę. W obliczu najazdu białowłosego Ritgera, wodza germańskich Alemanów, przekazał władzę swej córce, Wandzie. Gdy umarł, wodne demony zabrały go na dna Wisły. Odtąd prowadził tam życie pośmiertne jako król w koralowej koronie.

Wanda była piękną blondynką, łowczynią i wojowniczką. Szczególną cześć oddawała bogini Żywi, której złożyła ofiarę z krwi upolowanej łani. Pomściła zabitego brata. Zwyciężyła najeźdźców z bronią w ręku na czele wojska. Umożliwił jej to zaczarowany wianek, otrzymany od wodnych demonów. Pokonany Ritger popełnił samobójstwo. Wypełniając złożony ślub, Wanda wskoczyła razem z wiankiem do Wisły. W jej nurtach przemieniła się w bóstwo rzeki.

                                                Ryc. za: Kingfisher.page

Odgrywające ważną rolę istoty fantastyczne zostały częściowo zaczerpnięte ze słowiańskiego folkloru, a częściowo z wyobraźni Wyspiańskiego. Były to wodniki, rusałki, wiślanki, wilkowyje (ciekawe czy twórcy serialu ,,Ranczo’’ znali ten dramat?), wilkołaki, koźlonogi (odpowiednik antycznych satyrów i faunów), Baraniogłowy (możliwe nawiązanie do egipskiego boga Chnuma), toronie (turonie, wiedźmy i guślary (guślarze), okryci skórami łaciatych krów. Białowłose rusałki przygarnęły niemowlę, urodzone przez utopioną Rudawiankę. Męskimi partnerami rusałek były rusały. Co ciekawe wilkołaki przypominały słodkowodne trytony, zupełnie niepodobne do wilków. Podobnie jak rusałki wabiły dziewczęta, aby je topić. Na czele nadprzyrodzonych mieszkańców Wisły szedł Pastuch (,,… stary, wysoki, półnagi, ciało brązowe, siwa broda do pasa, nakryty workiem na głowie, i ten gra na piszczałce’’). Tworząc tą postać Wyspiański mógł nawiązać do Welesa jako boga pasterzy. Przypuszczam też, że Pastuch mógł być odległym pierwowzorem Pasterza Upiorów z twórczości Rafała Dębskiego.

W XXI wieku mitologiczny dramat Wyspiańskiego zainspirował Witolda Jabłońskiego do napisania powieści fantasy ,,Wanda’’ ².

1 Polecam też wpisy: ,,Wesele’’ i ,,Daniel’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Wanda’’.

Oniricon cz. 1140

     Śniło mi się, że:

- pani Monicana ov Zvifke, pracująca w teatrze zabrała mnie do przychodni lekarskiej, gdzie podpisałem dokument, że nie będę leczony przez Ukraińca nieznającego języka polskiego, lecz przez Niemca mówiącego po polsku, spotkałem Andrzeja Sapkowskiego, czekającego w kolejce do proktologa oraz Arnolda Boczka, zdziwiłem się, bo myślałem, że ten ostatni już umarł, w poczekalni grałem w grę z użyciem plastikowych figurek ichtiozaurów,

- przeglądałem komiksy z serii ,,Kajko i Kokosz'', ,,Thorgal'' oraz ,,Licho'', stwierdziłem, że Janusz Christa, Grzegorz Rosiński i Jean Van Hamme byli zdolniejsi od swoich naśladowców,

- Czesław Białczyński pisał w ,,Stworzu i zduszach'' o prasłowiańskich książętach Finlandii,

                                                        Ryc. za: Alicechan

- siwy staruszek odtworzył na fortepianie melodię, którą słyszał ostatnio 47 lat temu,

- czytałem liczne kontynuacje ,,Konopielki'' napisane przez samego Edwarda Redlińskiego, występował w nich gigantyczny, zielony wąż o świecących oczach, wiedźmy i sataniści,

- przypuszczałem, że ,,Moja walka'' Adolfa Hitlera jest nudna i większość neonazistów jej nie czytała,

- nie uwierzyłem gdy mi powiedziano, że germańscy bogowie pokonali Żydów i zamienili ich w krasnoludy, uznałem ten mit za późniejszy wymysł Richarda Wagnera,

- powiedziałem ,,Jardin de Plantes'', zaś pani Casiya ov Płutova poprawiła moją wymowę, narzekałem, że język francuski jest dla mnie za trudny,

- wymieniałem Enków czczonych przez Słowian z Bliskiego Zachodu i Pomori: Świętowita, Trygława, Żywię, Jarowita i jytnas Jastrzeboga,

- przestraszyłem się, że cenzura Internetu, dostosowana indywidualnie do każdego użytkownika będzie ukrywać teksty naukowe, zastępują je pornografią,

- latem w Szczecinie miała miejsce krótka burza piaskowa,

                                                            Ryc. za: Imgur

- w Meksyku dzieci pisały wypracowanie o politykach, wykorzystujących egzorcystów  kampanii wyborczej. 

Kiedy jest ciemno?

 Rabin zapytał swoich uczniów po czym odróżnić dzień od nocy. Padły min. odpowiedzi, że noc jest wtedy kiedy nie można odróżnić psa od owcy. Niezadowolony z nich rabin powiedział, że ciemność panuje wtedy gdy w obliczu drugiego człowieka nie można dostrzec swego bliźniego (zasłyszane w kościele). Choć obecnie bardzo dużego złego mówi się o Żydach, z powyższą wypowiedzią katolik może się tylko zgodzić. 

Santissima Trinidade

                                                    Ryc. za: Bernardyni Łęczyca 

 W Brazylii pewien biskup odwiedził wioskę, której mieszkańcy pobożnie świętowali Uroczystość Trójcy Przenajświętszej (przypada w dzisiejszą niedzielę). Zapytani przez biskupa wieśniacy powiedzieli, że Trójca Święta jest dla nich najważniejsza po Bogu (zasłyszane na kazaniu). Błąd tych powierzchownie schrystianizowanych ludzi polegał na tym, że nie wiedzieli, iż dla chrześcijan Bóg = Trójca Święta. 

Internetowe ,,cuda na kiju'' cz. 161

 

1. Karol III jest ponoć potomkiem Mahometa (? - 632). Według legendy do przodków obecnego króla Wielkiej Brytanii zaliczała się arabska księżniczka Zaida, żona Alfonsa VI Mądrego (1040 – 1109).

Fot. za: Ciekawe historie 

2. W latach 60 – tych XX wieku w Polsce ukazali się widmowi księża, którzy przeskakiwali na rowerach przez tory.

3. Potter Christ (właśc. Arnold Potter, 1804 – 1872) był amerykańskim sekciarzem. Odłączył się od mormonów i ogłosił samego siebie Chrystusem. W Australii napisał książkę ,,Revelations of Potter Christ’’ (1870), podyktowaną mu, jak twierdził, przez anioły. Zawsze ubrany na czarno, pisał sobie atramentem na czole: ,,Potter Chrystus, Bóg Żywy, Gwiazda Poranna’’. Działał najpierw w Kalifornii, a następnie przeniósł się do Missouri. W jego sekcie mężczyźni ubierali się na czarno, zaś kobiety zrezygnowały z higieny. Wygłosił wiele przepowiedni, które jak wiemy, nie spełniły się. Zapowiadał wybuch w 1871 r. drugiej wojny domowej w USA, spowodowanej rozruchami na Kubie, podbój Kanady przez Irlandczyków oraz przywrócenie niewolnictwa. Ostatnim prezydentem USA miał być Ulysses Grant (1822 – 1885). Potter Christ zapowiedział również swoje wniebowstąpienie. Kiedy jednak na oczach swych uczniów próbował wznieść się do nieba, zginął przy upadku z klifu. Taki był koniec jego sekty.

                                                        Ryc. za: JessTD

4. Riukiuańskie shinto różni się od głównego nurtu narodowej religii Japończyków ważniejszą rolą kobiet. Na wyspach Riukiu za stworzycielkę archipelagu uważana jest bogini Amamikyu. Jej prawnukiem był Tenson, pierwszy władca Riukiu.

5. ,, … kamienny kormoran na kampusie UWM w Olsztynie ma ożyć i odlecieć, jeśli jakaś studentka skończy studia z wiankiem’’ - legenda miejska na Facebooku.

                

                                                Ryc. za: DinosaursRoar

6. W 2015 r. popularność na Twitterze zdobyły zdjęcie potwora morskiego z greckiej wyspy Korfu. Był uznawany za delfina, zmutowanego pod wpływem promieniowania jądrowego, kosmitę a także prehistoryczne gatunki waleni takie jak bazylozaur i ambulocetus. Najbardziej prozaiczne a zarazem prawdopodobne wyjaśnienie mówi o plastikowym odbojniku.

                                                    Ryc. za: Wiesław Zieleśkiewicz 

7. Jeszcze w XIX wieku na terenach Algierii, Mali i Tunezji żył krokodyl pustynny. Zasiedlał oazy i osiągał mniejsze rozmiary niż krokodyl nilowy. Był groźny dla ludzi, od których poruszał się szybciej na lądzie.

8. Edynburg leży w Tajlandii (,,Matura to bzdura’’).

9. Na lotnisku w Yundum (Gambia) znajduje się pas startowy z monolitycznych płyt kamiennych. Według jednych został zbudowany tysiące lat temu przez kosmitów. Inni twierdzą, że podczas II wojny światowej potajemnie wybudowali go Niemcy, transportujący uran do budowy bomby atomowej.

10. Niektórzy uważają, że drabina Jakubowa (Rdz 28, 10 – 16) symbolizuje DNA. Nie jest to interpretacja katolicka tylko foliarska.

11. Kathryn z Wirginii (USA) je i pije nosem przez słomkę. Przed spożyciem potraw takich jak np. omlety rozdrabnia je w mikserze. Lekarze ostrzegają ewentualnych epigonów Amerykanki przed możliwością zadławienia, poparzeń śluzówki nosa, infekcji, dostania się płynów do płuc, a nawet zakażeń mózgu.

12. W latach 30 – tych XX wieku w Australii narodził się pomysł toczenia na ringu walk bokserskich ludzi z kangurami. Zyskały popularność także w USA, Wielkiej Brytanii i Niemczech. Pod wpływem protestów obrońców zwierząt boks z kangurami został zakazany nawet w cyrkach.

                                                            Ryc. za: JonesyDave

13. Żółty Doktor jest japońskim pociągiem (shinkansen) testowym, który nie figuruje w publikowanych rozkładach jazdy. Według miejskich legend przynosi szczęście.

14. ,,Valarowie, potężni Archaniołowie, moce sił przyrody i demiurdzy świata, usunęli się w cień, gdy […] pokorna służebnica z Nazaretu, Mariam, została Matką Eru Iluvatara, Stwórcy i Zbawiciela. W ten sposób Bóg wszedł w stworzony przez Siebie świat. Varda Elentari oddała Mariam swój płaszcz i odeszła w cień...’’ - tolkienista Ryszard Derdziński na Facebooku.

15. Na ilustracji do Listu do Filipian 2, 9 – 11 zamieszczonej przez Ryszarda Derdzińskiego na Facebooku, thor, Odyn, Kriszna i inni pogańscy bogowie oddają pokłon Jezusowi Chrystusowi.

16. W rosyjskim sklepie zostawiał wywieszony plakat z Putinem. Napis ,,Ceny wzrosły w 2026 roku dzięki temu człowiekowi!’’ rozwścieczył nacjonalistów z Rosyjskiej Wspólnoty.

17. W 2025 r. w Serbii według danych ,,Politico’’ serbski wywiad BIA i rosyjskie FSB testowały broń soniczną (dźwiękową) na psach. Prawdopodobnie została użyta przeciw demonstrantom w Belgradzie, powodując u nich nudności, wymioty, bóle i zawroty głowy.

18. Zemlemer (ros. geodeta) jest nieznanym nauce małpoludem z Uralu i Syberii. Mierzy 180 cm wzrostu i pokryty ciemnymi włosami. Pierwsze relacje o nim pochodzą z 1917 r. ze wsi Pujko.

                                                        Ryc. za: Toms Tee Stone

19. W 2026 r. wybuchł skandal dyplomatyczny po żarcie (?) amerykańskiego senatora Billy’ego Longa o Islandii jako 52 stanie USA. Polityk przeprosił po interwencji władz Islandii. 51 stanem miała być natomiast Grenlandia.

                                                            Fot. za: Shkodar.net...

20. Niechlubna tradycja krwawej zemsty rodowej (alb. gjakmarrja) utrzymuje się w Albanii jeszcze w XXI wieku.

21. W 2026 r. zwyrodnialec Łukasz Sz. zgwałcił strusia Zenka z poznańskiego gospodarstwa agroturystycznego i jeszcze był z tego dumny.

                                        Fot. za: Gotowanie na Spontanie! 

22. W 1952 r. został opracowana receptura kiełbasy wojskowej przeznaczonej wyłącznie dla żołnierzy LWP. Zawierała wołowinę, wieprzowinę i drób, oraz była podobno smaczna.

23. We wsi Sygontce w województwie śląskim opowiadane są legendy o świecącym upiorze, tzw. świeczniku. Przypominał świecący zarys człowieka z widocznymi kośćmi. Zbliżających się do niego potrafił poparzyć a nawet spalić. Przypuszcza się, że był słowiańskim demonem bagiennym, kosmitą lub orbem (latającą kulą nieznanego pochodzenia) ¹.

24. Missie jest japońską kryptydą wodną z Tokio i prefektury Chiba. Przypomina wyglądem szczura, mierzącego 30 cm – 3 m długości. Relacja z spotkaniach z missie pochodzą z lat 70 – 90 – tych XX wieku. Zdaniem kryptozoologów może być to piżmak lub permski gad ssakokształtny procynozuch.

                                                    Ryc. za: Nobu Tamura

25. W 1955 r. poszukiwacze złota opowiadali o gigantycznych królikach, zamieszkujących interior Australii. Zdaniem kryptozoologów mogły to być reliktowe populacje plejstoceńskich kangurów olbrzymich.

1 Zainteresowanym podobnymi zjawiskami polecam wpis ,,Piorun kulisty’’.