,,Okres świetności E. przypada na lata 600 – 175 prz. Ch., kiedy panowała ona nad przeważną częścią Włoch płn. i Kampanji. Upadek rozpoczął się od bitwy pod Cumae (474), w której Etruskowie stracili flotę. Odtąd wypierają ich na morzu Grecy i Kartagińczycy, z Włoch płn. Celtowie, z Kampanji Samuici. W r. 283 po bitwie nad jeziorem Wadimeńskim dostają się Etruskowie pod panowanie Rzymu, jako podlegający im sprzymierzeńcy’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 4 Dewsbury do Europa’’
Etruskowie byli tajemniczym ludem nieznanego pochodzenia zamieszkującym Etrurię, czyli dzisiejszą Toskanię we Włoszech. Używany przez nich język, nienależący do grupy indoeuropejskiej do dziś nie został odczytany. Zdaniem Herodota 1 przybyli z Lidii w Azji Mniejszej. Ich przodkowie mieli wynaleźć wszystkie gry z wyjątkiem warcabów podczas wielkiego głodu. Dionizjusz z Halikarnasu (ok. 60 p. n. e. - 7 n. e.) Etruskowie byli rdzennymi mieszkańcami Italii. W XIX wieku uczeni niemieccy wywodzili od alpejskiego ludu Retów. Dziś teoria ta została odrzucona. Etrusków wywodzono nawet z zatopionego lądu, stanowiącego wariant mitu o Atlantydzie.
,, […] inni uczeni sądzili, że należy tu mówić, nie o poszukiwaniach na dnie Oceanu Atlantyckiego, lecz znacznie bliżej, na dnie Morza Tyrreńskiego. Tam, ich zdaniem, znajduje się zaginiony ląd – Tyrrenida, który uległ zagładzie już w okresie historycznym (a nie miliony lat temu, jak sądzi większość geologów), i tam znajdowała się ojczyzna Etrusków. Jako dowód, przytacza się tutaj przypadki odkrywania ruin etruskich budowli i miast na dnie Morza Tyrreńskiego!’’ - Aleksander Kondratow ,,Zaginione cywilizacje’’
Zajmowali się rolnictwem i handlem. Współcześni opisywali ich jako rozpustników pławiących się w luksusach. Utworzyli 12 państw – miast władanych przez larsów (królów). Wywarli bardzo silny wpływ na Rzymian. W rzeczywistości to właśnie Etruskowie a nie legendarny Romulus założyli Rzym. Nazwa Wiecznego Miasta pochodzi właśnie z ich języka.
Czcili wielu bogów często mających odpowiedniki w wierzeniach Greków i Rzymian. Byli wśród nich min. Tinia (Jowisz), Uni (Junona), Menrva (Minerwa), Sethlans (Wulkan), Turms (Merkury), Turan (Wenus), Apulu (Apollo), Wertumnus (bóg przyrody), Nortia (bogini przeznaczenia), Vejovis (mroczna odmiana Jowisza, odpowiadająca za zemstę), Mantus i Mania (bóstwa chtoniczne), Hercle (Herkules), Charun (Charon), Tages, Nethums (Neptun), Pacha (Bachus), Satre (Saturn), Selvans (Sylwan), Persipnei (Persipnei) itp. Charun był bogiem śmierci, potrafiącym przybierać postać swojego świętego ptaka, sępa. Postać tego ptaka przybierał również Tachulcha, inny etruski bóg śmierci, posiadający ponadto piersi kobiety. Tages przypominał dziecko z twarzą starca. Wyorany z ziemi przez rolnika, nauczył go zasad oddawania czci bogom i wiedzy tajemnej. Etruskowie składali ofiary z ludzi. Rzymskie walki gladiatorów wywodzą się z krwawych etruskich rytuałów pogrzebowych. Rzymianie zapożyczyli od nich również haruspików, wróżących z wnętrzności zwierząt ofiarnych.
Z najazdem etruskiego władcy, Larsa Porsenny walczyli tacy bohaterowie rzymskich legend jak Horacjusz Kokles i Mucjusz Scewola. Etruskiem był ostatni król Rzymu, Tarkwiniusz Pyszny (powyżej), sprawujący tyrańskie rządy. Został wygnany po tym jak cnotliwa Lukrecja, zgwałcona przez jego syna, Sekstusa, popełniła samobójstwo. Odtąd Rzym stał się republiką.
Współcześnie we Włoszech są głoszone, nie mające potwierdzenia w faktach teorie przypisujące Etruskom wynalezienie narodowej potrawy, makaronu (Peter James, Nick Thorpe ,,Dawne wynalazki’’).
W dawnej legendzie etruski kapłan Cosimus Pacius był przodkiem litewskiego rodu magnackiego Paców (M. Derwich, M. Cetwiński ,,Herby, legendy, dawne mity’’ 2).
Ryc. za: Paweł Długołęcki
Do dziś pokutują pseudonaukowe teorie identyfikujące Etrusków ze Słowianami. Głosił je polski archeolog Tadeusz Wolański (1785 - 1865) w pracy ,,Wyjaśnienie znaczenia napisów na etruskich pomnikach’’ (1846), współcześnie zaś wraca do nich pisarz Czesław Białczyński. Pogląd o słowiańskim pochodzeniu Etrusków jest bardzo popularny w Rosji (Etruskowie = ,,eto Ruski’’), gdzie propagują go matematycy, Anatolij Fomienko i Gleb Nosowski, twórcy nowej chronologii. ,,Etruskowie byli Słowianami, później zaś zrozumiałem, że oni byli wschodnimi Słowianami ze Smoleńszczyzny, a później się okazało, że oni nie tylko założyli Rzym, ale byli również pierwszymi jego mieszkańcami, czyli w Rzymie brzmiał język słowiański’’- twierdzi Walerij Czudinow z Akademii Nauk Fundamentalnych (za: ,,Rosjanie założyli Krym, Rzym i Brytanię – rosyjskie historyczne wariactwo’’ na stronie ,,Jagiellonia.org’’). Już rosyjski uczony Jegor Klassen (1795 – 1862) uznawał słowiańskie pochodzenie języka etruskiego, sanskrytu i germańskich run. W Słowenii na początku XX wieku Devorin Žumkovič (1858 – 1940) twierdził, że Etruskowie byli Słowianami, którzy stworzyli germańskie runy.
1 Odsyłam do posta: ,,Dzieje’’.
2 Odsyłam do posta: ,,Herby, legendy, dawne mity’’.
