,,Jan Paweł II uważa, że ‘poprzez inkulturację Kościół wciela Ewangelię w różne kultury i jednocześnie wprowadza narody z ich kulturami do swej własnej wspólnoty; przekazuje im własne wartości, przyjmując wszystko to, co jest w nich dobre i odnawiając je od wewnątrz’. Proces inkulturacji wymaga dochowania wierności zarówno orędziu ewangelicznemu, jak i danym kulturom’’ - ks. Krzysztof Jeżyna ,,Inkulturacja’’ [w]: ,,Wielka Encyklopedia Nauczania Jana Pawła II’’
,,Większość świąt ustanowił Kościół, który przezornie nie zlekceważył starych pogańskich zwyczajów związanych z kultem słońca. Boże Narodzenie przypada więc w czasie przesilenia zimowego, a dzień św. Jana – w czasie przesilenia letniego’’ - Régine Pernoud, Phillipe Brochard, Patrice Pellerin ,,W średniowiecznym zamku’’
W kwietniu 2026 r. przeczytałem książkę popularnonaukową ,,Zwyczaje i obyczaje pogańskie zachowane w kulturze Narodu’’ Janusza Władysława Szymańskiego z 2009 r. Jak zastrzegał sam Autor: ,,Niniejszy zbiór zwyczajów i obyczajów pogańskich w żadnym stopniu nie predystynuje do pracy etnograficznej’’
Janusz Władysław Szymański (1940 – 2016) był nauczycielem historii, poetą. członkiem Związku Literatów Polskich. Wydał min. powieści historyczne zatytułowane ,,Agwa’’ (2001) i ,,Jaszko, rycerz księżnej Zofii’’ (20070 oraz zbiory legend z Pomorza Zachodniego: ,,Opowieści i legendy pomorskie’’ (2000), ,,Siedem świętych kręgów’’ (2002) i ,,Pomorzanie w historii, baśni i legendzie’’ (2004) 1.
Łączył ogromny szacunek dla prasłowiańskich przodków z byciem katolikiem. Tematem książki jest inkulturacja; funkcjonowanie dawnych pogańskich wierzeń i obrzędów w społeczeństwie chrześcijańskim. Ich lista jest faktycznie imponująca: Noc Świętojańska (dawna Noc Kupały), wróżby andrzejkowe, kolędowanie z turoniem lub kozą, rzucanie łyżki wigilijnej kutii na sufit, pisanki, śmingus – dyngus, palenie zniczy na grobach a nawet – zdaniem Autora – urząd kata i system cechowy. Niektóre tradycje pogańskie zostały od ludów ościennych; Niemców (choinka, zając wielkanocny) i Celtów (kult bociana i całowanie się pod jemiołą).
Z pogaństwa Autor wywodzi również ogromny szacunek do kobiet. Jego przejawy stanowiło całowanie ich w rękę oraz spełnianie każdego ciężarnej (z obawy przed myszami niszczącymi dobytek. Oznakę stanu panieńskiego stanowił wianek z ruty, uroczyście nakładany w chramie przez kapłana. Kapłanki, szanowane z powodu rozległej wiedzy medycznej, zakładały białe szaty i wianki z liści dębu. Noszenie czarnej odzieży przez kobiety jest sprzeczne ze słowiańską tradycją. Spośród Prasłowianek na czarno ubierały się jedynie wdowy.
Noc Kupały była okazją do zawarcia przez młodych małżeństwa bez zgody rodziców, a nie wyuzdaną orgią. Nowożeńcy otrzymywali w darze miód, symbol słodyczy i pracowitości. Autor ubolewał nad przypisywaniem zepsucia złych chrześcijan pogańskim przodkom. Przejawami tego zepsucia były rozpusta i rozboje na XV – wiecznych jarmarkach czy wciąż mające jeszcze miejsce upijanie się wódką na polskich weselach. Autor przytoczył też kilka współczesnych przykładów patologii obyczajowych, zaobserwowanych przez siebie osobiście na odpustach i pogrzebach :(.
Alfabetyczne zestawienie bóstw znanych naszym przodkom uwzględnia panteony słowiański, skandynawski i bałtyjski. Krótkie notatki informują min. o apokryficznych, czeskich boginiach – Krasinie, Krosinie i Klimbie oraz czeskim bogu imieniu Zelu 2, enigmatycznych Saturnie i Wulkanie z Połabia (najprawdopodobniej przykładach intepretatio romana 3) i litewskim Sowim (przewodniku dusz zmarłych w zaświaty, którego Autor powiązał ze Słońcem). Szymański wywodził imię boga Welesa od św. Błażeja, popularnego w Bułgarii.
Minusami są brak bibliografii i przypisów oraz mylenie postaci historycznych; św. Jana Ewangelisty i św. Jana Chrzciciela oraz papieży św. Grzegorza I Wielkiego (ok. 540 – 604) i św. Grzegorza VII (ok. 1020 – 1085). Zainteresowanym podobną tematyką polecam wpisy: ,,Rytuały, obrzędy, święta’’ oraz ,,Szczodry Wieczór’’.
1 Odsyłam do posta: ,,Pomorzanie w historii, baśni i legendzie’’.
2 Odsyłam do postów: ,,Bóstwa Czechów’’ i ,,Zelu’’.
3 Odsyłam do posta: ,,Słowiański Saturn’’.
