,,Szatan
w ciemnościach łowi; jest to nocne zwierzę;
Chowaj
się przed nim w światło, tam cię nie dostrzeże’’
-
Adam Mickiewicz ,,Nocny ptak’’
Fot. za: Radio Wrocław
Graham
Masterton (ur. 1946) jest brytyjskim pisarzem. Pisał min. poradniki
o seksie (np. ,,Potęgę
seksu’’
i ,,Magię
seksu’’).
Sławę zapewniły mu jednak horrory: ,,Bazyliszek’’
(akcja w Polsce!), ,,Czarny
anioł’’,
,,Demony
Normandii’’,
,,Dżinn’’,
,,Kostnica’’,
,,Manitou’’,
,,Rytuał’’,
,,Sfinks’’,
,,Tengu’’,
,,Wizerunek
zła’’,
,,Wojownicy
nocy’’,
,,Wyklęty’’,
,,Zemsta
Manitou’’,
,,Zwierciadło
piekieł’’
i wiele innych. Cieszy się popularnością w Polsce do tego stopnia,
że jeden z wrocławskich krasnali, Mastertonek ma twarz pisarza i
trzyma w ręku jedną z jego przerażających książek.
W
sierpniu 2026 r. przeczytałem jego powieść grozy ,,Studnie
piekieł’’
(ang. ,,The
Wells of Hell’’)
z 1979 r. w polskim przekładzie Danuty Dowjat z 1993 r.
Podczas
Zimnej Wojny w New Milford w Connecticut (USA) żył hydraulik Mason
Perkins, niedoszły psycholog. Po rozwodzie mieszkał samotnie z
kotem Shelleyem, nazwanym na cześć angielskiego poety
romantycznego, Percy’ego Bysshe Shelleya (1792 – 1822).
Podkochiwał się w pięknej Rhecie, pracownicy laboratorium, która
ostatecznie związała się z jego rywalem.
Ryc. za: TofuJoe
Przyszło
mu się zmierzyć z szatanem. Główny sprawca zła z demonologii
chrześcijańskiej zostały przedstawiony w dosyć nietypowy sposób.
Był władcą zatopionej Atlantydy, określanym imionami Quithe
(celtyckie), Chulthe (indiańskie) i Agnanga. Stał za ludzką
skłonnością do zła i mrocznymi kultami z zamierzchłej
przeszłości. Krył się w podziemnych źródłach na terenie
Connecticut i planował podbój świata. Posługiwał się w tym celu
wodą skażoną demonicznym nasieniem. Pijący ją ludzie zamieniali
się w krwiożercze potwory podobne do krabów. Taki właśnie los
spotkał małżeństwo Jima i Alison Bodinów, przyjaciół Perkinsa.
Ryc. za: Weird Bones
Powieść
otwierają dwa cytaty. ,,Myślę,
że gdyby diabeł nie istniał i miałby go stworzyć człowiek, to
stworzyłby go na swój obraz i podobieństwo’’
- Fiodor Dostojewski (1821 – 1881) oraz ,,Ku
zgiełkliwej trzodzie, której stada / Żywot swój wiodą na
pastwisku Ziemi, / Szatan spogląda i na łożu siada / Z siarki
wyłonion wśród brzasku promieni’’
- Robert Southey (1774 – 1843) w przekładzie Piotra Maślanki.
Przypuszczam, że nazwisko Bodinów w sposób zamierzony nawiązuje
do Jeana Bodina (1530 - 1596), francuskiego prawnika i łowcy
czarownic. W ujęciu chrześcijańskim (szatan jako ,,małpa
Boga’’)
woda zamieniająca ludzi w bestie jawi się jako parodia chrztu.
Perkins chciał uratować skarcynizowanynych Jima i Alison.
Współbrzmi to ze słowami św. Augustyna o tym, żeby nienawidzić
grzechu, lecz kochać grzesznika. Pomoc medium, pani Thompson okazała
się bezskuteczna. Kobieta zginęła zabita przez monstrum. (Morał:
nie można zwyciężyć szatana za pomocą okultyzmu). Pomimo swego
religijnego sceptycyzmu, Perkins i ludzie szeryfa poczęli się w
końcu modlić o pomoc do Boga.

W
powieści silne są także wpływy horrorów H. P. Lovecrafta (1890 -
1937) :
prastara rasa z oceanu wroga ludzkości, imię Chulthe przypominające
wyraźnie Cthulhu, silna talasofobia, czyli lęk przed morzem
(antagoniści podobni do skorupiaków, którzy cuchnęli nieświeżą
rybą) oraz stara księga zawierająca klucz do tajemnic (XVIII –
wieczne ,,Legendy
z
Litchfield’’).
Innym źródłem inspiracji był film ,,Atak
potwornych krabów’’
(1957), którego tytuł mówi sam za siebie.
Ryc. za: The Book of Creatures
Atlantyda,
opisana po raz pierwszy w dialogach Platona ,
jest określana w powieści także fikcyjną indiańską nazwą Mic –
Mac. Odejście Quetzalcoatla za morze zostało potraktowane jako
metafora zatonięcia Atlantydy. Autor błędnie przypisuje kult tego
boga Majom zamiast Aztekom .
Shellycoat (dosłownie: ,,płaszcz
z muszli’’),
słodkowodny goblin ze szkockiego folkloru (powyżej) był pierwotnie
człowiekiem przemienionym w demonicznego skorupiaka. Przypominająca
go, choć niewymienioną w powieści istotą był skeljaskrimsli,
islandzki potwór morski, zdolny do wychodzenia na ląd, którego
ciało także pokrywały muszle.

Masterton
wykorzystał także ideę karcynizacji. W swojej zwulgaryzowanej,
prześmiewczej wersji mówi ona o przemianie w kraby jako celu
ewolucji wszystkich organizmów na Ziemi. (W rzeczywistości uczeni
odnoszą to zjawisko wyłącznie do skorupiaków, traktując je jako
przejaw konwergencji). Co ciekawe fantastyczna karcynizacja ma swój
przejaw także w polskiej literaturze. Bruno Schulz opisał w
opowiadaniu ,,Ostatnia
ucieczka ojca’’
ze zbioru ,,Sanatorium
pod Klepsydrą’’
przemianę swojego ojca, Jakuba w raka.