Internetowe ,,cuda na kiju'' cz. 166

 

1. W mitologii indonezyjskiej Nyi Roro Kidul jest boską królową Oceanu Indyjskiego. Urodziła się w Królestwie Sundy jako księżniczka Dewi Kodita. Oszpecona klątwą szamana utopiła się w oceanie, a następnie odrodziła jako bogini. Na wizerunkach może mieć ogon ryby lub węża albo kobiece nogi. Najbardziej lubi zieleń, stąd zakaz noszenia kostiumów w tym kolorze na jawajskich plażach.

2. Antysemita blackjohnny0 przypuszcza, że Żydami w III RP są: Artur Wójcik ¹, Agnieszka Dziemianowicz – Bąk, Michał Boni, Kamil Janicki, Kacper Pobłocki, Przemysław Urbańczyk i Przemysław Wiszniewski.

Fot. za: Sara Holsten

3. W 1987 r. w RPA podjęto po raz pierwszy próby odtworzenia wymarłej kwaggi. W rezultacie krzyżowania ze sobą zebr najbardziej przypominających ten wytępiony gatunek uzyskano tzw. rau quaggas, czyli afrykański odpowiednik naszych koników polskich. Nazwa upamiętnia pomysłodawcę projektu, niemieckiego przyrodnika Reinholda Rau (1932 – 2006).

4. Na plaży kobieta prowadzi na smyczy białego, kaczodziobego dinozaura (żart Adama Toporka na Facebooku).

Ryc. za: The Still North

5. W 2023 r. rosyjscy genetycy podjęli próbę sklonowania z zamarzniętych zwłok kopalnego bizona pierwotnego sprzed ok. 8000 lat, znalezionego w Wierchojańsku. Zdaniem sceptyków DNA zwierzęcia jest zbyt uszkodzone, aby można je było sklonować.

6. W średniowiecznej Anglii w latach 1000 – 1300 węgorze występowały tak obficie, że używano ich jako płacidła zastępującego pieniądze.

Ryc. za: Robert A. von Ritter Illustrations

7. Roczny spacer (szwed. Årsgång, ang. year walk) jest ludową tradycją ze Szwecji. Rytualna przechadzka praktykowana w Boże Narodzenie lub Nowy Rok jest okazją do spotkania istot nadprzyrodzonych i poznania przyszłości.

Ryc. za: Magical Europe

8. Karnawałową tradycją w mieście Mamoiada na Sardynii (Włochy) jest pochód w Dzień Św. Antoniego Pustelnika (17 stycznia) Mamuthones, pogańskiego symbolu zimowych ciemności. Mają na sobie ciemne futra (jak prawdziwe mamuty ;) i ciężkie, miedziane dzwonki, twarze zaś zakrywają maskami z drewna dębu lub olchy. Towarzyszą im symbolizujący światło Issohadores, ubrani w białe spodnie, czerwone kamizelki i białe maski. Issohadores mają przy sobie liny do chwytania widzów. Najchętniej zaczepiają kobiety.

9. Atrakcją Podčetrteku w Słowenii jest Kraina Bajek i Wyobraźni z Chatą Czarownic, zaprojektowana przez nauczyciela, Jože Brileja (1924 – 2015). Inspirację czerpał z miejscowej legendy. Na leśnych ścieżkach umieścił sceny z ok. 60 baśni. Można tam zobaczyć czarownice noszące imiona Čira Čara, Kunigunda, Čira Bure a także Kekeca, Bedena, Krjavlje, Królewnę Śnieżkę i siedem krasnoludków, Czerwonego Kapturka i Śpiącą Królewnę.

Ryc. za: Torben Rønest Jensen

10. W Hólmaviku mieści się Islandzkie Muzeum Magii i Czarów (isl. Strandagalden). Przybliża lokalne legendy i historię procesów o czary w XVII wieku. Wśród eksponatów są min. spodnie z ludzkiej skóry, zapewniające bogactwo ², drewniane klepki, pomagające dostrzegać duchy, kamienny kielich na krew, miotły, runy, oryginalne grimuary (magiczne księgi) i tilberi/ snakkury (stworki powoływane do życie przez czarownice i kradnące dla nich mleko).

11. Z kolei Bildudalur może się poszczycić Islandzkim Muzeum Potworów Morskich (isl. Skrimslasetur) posiadającym rekonstrukcje legendarnych istot naturalnej wielkości. Wśród eksponatów znajdują się min. fjorulalli (chłopiec z brzegu), hafmadur (człowiek morski), skeljaskirmsli (potwór pokryty muszlami) i faxaskrimsli (koń morski).

Ryc. za: Čuvarice vremena 

12. W chorwackiej legendzie Mila Gojsalić (? - 1530) pochodziła z rodu króla Gojsława. Podczas najazdu tureckiego oddała się dowódcy sułtańskich wojsk, Ahmedowi – paszy. Zyskawszy jego zaufanie, wysadziła się razem z Turkami w powietrze. Jej polskimi odpowiedniczkami były również legendarne Halina Krępianka i Zofka z Sandomierza.

13. Diplocaulus był płazem żyjącym na przełomie permu i triasu. Przypominał salamandrę z długimi wyrostkami po bokach głowy. W 2004 r. na Malcie sfotografowany rzekomo żywy okaz tego zwierzęcia umieszczony w misce z wodą. W latach 2011 – 2012 pojawiły się nagrania przedstawiające jakoby żywe diplocaulusy. Niestety we wszystkich tych przypadkach były to tylko gipsowe modele stworzone przez Japończyków.

14. Tamandua pręgowana była zmyślonym gatunkiem mrówkojada z Ameryki Południowej, ubarwionym inaczej niż prawdziwa tamandua. W XVIII wieku francuski przyrodnik Georges Buffon (1707 - 1788) otrzymał przesyłkę z wypchanym okazem (ilustracja z jego pracy powyżej). Późniejsza ekspertyza wykazała jednak, że był to pomalowany w paski ostronos z usuniętymi zębami. Sprawcy fałszerstwa nie ustalono.

Ryc. za: Encyclopaedia of Cryptozoology

15. Huang yao (,,żółty demon’’) jest nieznaną nauce łasicą z Chin. Wyróżnia się kocią głową. Jej futro jest żółte na grzbiecie, zaś czarne na dole.

16. W czerwcu 2026 r. Donald Trump rozmawiał z parą nordyków (kosmitów) w czerwonych mundurach. W spotkaniach z przedstawicielami obcej cywilizacji brali udział także Władimir Putin i Xi Jinping. Dokumentujące te ważkie wydarzenia zdjęcia okazały się … wygenerowane przez AI.

Ryc. za: Vicky Verma

17. Były pilot John Lear, pracujący dla CIA twierdzi, że na Księżycu zamieszkanym przez 250 000 000 osób znajduje się atmosfera, ukryte miasta i podziemne laboratoria.

18. Amerykański aktor i komik Jack Black (powyżej) twierdzi, że Hollywood zabija lub klonuje aktorów, który opuszczają branżę filmową.

19. Biblijny Eden znajdował się podobno na Antarktydzie.

Ryc. za: Villains Wiki 

20. Niektóre skrajne środowiska protestanckie uznają USA za Babilon z biblijnych proroctw. Wskazują na podobieństwa w postaci potęgi militarnej i ekonomicznej przy jednoczesnej, niemoralnej, hedonistycznej kulturze, rozlewającej się po całym świecie. USA bywają przez nich uznawane również za nowy Rzym, Sodomę i Egipt.

Ryc. za: INFLUENCER24

21. W niemieckim przewodniku po Generalnej Guberni można było przeczytać, że Misika (Dago Mieszko) I był po kądzieli Normanem. Wprowadził nordycko – frankońskie formy administracji państwem Polan za pośrednictwem Czech.

22. W 1841 r. w podziemiach kościoła w Wiejkowie k. Wolina został znaleziony tzw. Curnsum Disc, złoty dysk pochodzący rzekomo z kurhanu duńskiego króla Haralda Sinozębego (911 – 985). Artefakt jest pokryty łacińską inskrypcją ze słowami ,,Harold Gormsson’’ i ,,Jomsborg’’. Za jego autentycznością opowiada się pseudohistoryk Marek Kryda, powołują się na szwedzkiego archeologa Svena Rosborna. Za falsyfikat z XVIII a nawet XIX wieku uznają go natomiast archeolodzy prof. Przemysław Urbańczyk i dr Wojciech Filipowiak i numizmatyk dr Mateusz Bogucki.

1 Odsyłam do posta: ,,Fantazmat Wielkiej Lechii’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Spodnie z ludzkiej skóry’’.

,,Zaklęte piórko''

 

,,Pióro symbolizuje księżyc, słońce, niebo, powietrze, królestwo ptaków, promień światła, wiatr, lot, skrzydła, roślinność, życie, przeznaczenie, serce, dobro, miłosierdzie, sprawiedliwość, zasługę, kontemplację, królewskość, władzę, rangę, szlachectwo, honor, wróżbę, magię, wiedzę, pismo, pisarza, talent, literaturę, natchnienie’’ - ,,Słownik symboli literackich’’, za: ,,Bryk.pl’’

W sierpniu 2026 r. obejrzałem czeski film fantasy ,,Zaklęte piórko’’ (czes. ,,Zaklete pirko’’) w reżyserii Zdenka Troški (ur. 1953) z 2020 r. Fabuła nawiązuje zarówno do ,,Kopciuszka’’ jak też do rosyjskiej baśni o Finiście – Sokole Promienistym ¹.

Akcja rozgrywa się w baśniowej Rumiankowej Krainie. Jedynym rzeczywistym krajem o jakim wspomina się w filmie jest Francja. Bohaterowie nosili stroje z XVIII wieku. Na wyznawanie przez nich chrześcijaństwa wskazują choćby krzyż zawieszony na ścianie i słowa pożegnania: ,,Z Panem Bogiem’’.

Sierota Aninka była dziewczyna piękną, pracowitą, radosną i ufną. Choć jej matka nie pojawia się w żadnej scenie, ze słów bohaterki wynika, że była dobrą wróżką. Aninka miała dwie siostry; brzydkie, leniwe i samolubne, które traktowały ją jak służącą. Pokochała księcia Vitka zaklętego w kruka. Wygnana z domu przez siostry udała się w długą i niebezpieczną podróż na koniec świata, aby go odczarować.

Vitek, młody władca Rumiankowej Krainy został zamieniony w kruka przez księżniczkę – czarownicę. Aninka znalazła jego pióro w polu. Pocałowała je, niezamierzenie przywracając księciu ludzką postać. Zła czarownica pozbawiła Vitka pamięci, aby móc go poślubić.

Wodnik Raczek, słowiański demon akwatyczny nosił wiele imion. Przypominał mężczyznę ubranego na zielono, z zielonymi włosami i czerwonymi butami. Lubił palić fajkę, zaś później zasmakował także w winie. Aninka obroniła go przed chłopem, który chciał zasuszyć wodnika na śmierć na słońcu. Odtąd wodnik stał się wiernym towarzyszem i obrońcą dziewczyny, która ponadto nauczyła go śpiewać. Znał mowę zwierząt. Potrafił przybrać postać żaby. Zamienił Aninkę z złotą rybkę, aby ją szybko przenieść przez las. Po drodze pomógł dziewczynie wyprowadzić wodę ze skały, potrzebną do uzdrowienia hrabiego Jaromira z melancholii.

Młoda czarownica była córką Baby Jagi (w Czechach i na Słowacji zwanej jenżibabą). Rzuciła czary na Vitka i Jaromira, którzy odrzucili jej zaloty. Za radą matki ukryła swoje szklane serce w magicznej grocie pełnej białych zjaw (nawiązanie do czeskiej legendy o duchach zakonników ukazujących się w nawiedzonym kościele św. Jerzego w Lukovej). Kiedy Aninka odnalazła z pomocą wodnika jej serce, czarownica obiecała, że zwróci jej Vitka. (Kto oglądał film, ten wie czy mówiła prawdę). Baba Jaga dwukrotnie próbowała zabić Aninkę. Za pierwszym razem posłużyła się zaklętym chlebem, zamieniającym jedzącego w kamień, po raz drugi zaś użyła pirokinezy.

Film uważam za bardzo dobry, zarówno wizualnie jak i pod względem przesłania, głoszącego zwycięstwo wiernej miłości.

1 Odsyłam do postów: ,,Finist – Dzielny Sokół’’ i ,,Mocarni czarodzieje’’.

Oniricon cz. 1167

         Śniło mi się, że:

- spacerowałem w parku z polonistką Anną ov Scareyovą lub nauczycielką historii Anną ov Scayapakovą, nie wierzyła mi gdy mówiłem jej o istnieniu małp wyjców z Ameryki Południowej; wyjca rudego i wyjca czarnego,

- w liceum na lekcji religii powiedziałem dominikaninowi, o. Marcusowi ov Cosiarowi o satyrach ,,Monachomachii'' i ,,Antymonachomachii'' biskupa Ignacego Krasickiego, wyraziłem nadzieję, że nie wszyscy mnisi w XVIII - wiecznej Polsce byli jak bohaterowie tych utworów,

- jechałem samochodem razem z Pavlasem ov Vidłarem, który prowadził, jechał za szybko i bałem się, ze spowoduje wypadek, UWAGA: To tylko sen, nic takiego się nie wydarzyło,

- wujek Andreus o ciocia Marjolena ov Küjvis należeli do protestanckiej sekty, nosili niebieskie togi i knuli w celu zniszczenia Kościoła katolickiego,

- wchodząc przez oszklone drzwi do budynku mieszczącego jednocześnie bank i teatr, mijałem w wejściu Voytakusa ov Viernitisa i pozdrowiłem go, Viernitis miał szpakowatą brodę i siwiejące włosy, wydał mi się podobny do Pana Kleksa,

- smuciłem się gdy jakaś stara kobieta darła przyniesiona przeze mnie czasopisma z lat 90 - tych XX wieku,

- w TV Trwam dwóch franciszkanów atakowało ,,Niekończącą się historię'', mówili, że Michael Ende był masonem i miał wiele kochanek, to samo mówił ks. Aleksander Posacki, ubrany w kraciasty koc i powołujący się na swoje objawienia prywatne, nie zgodziłem się z nimi, UWAGA: To tylko sen, nic takiego się nie wydarzyło,

- zarówno PPS jak też władze II RP chciały wybudować Róży Luksemburg dom w Polsce, lecz rewolucjonistka nie chciała tam mieszkać,

Fot. za: historywardrobe

- poeta Karol Liebknecht napisał nuty do rewolucyjnej pieśni, w której wyrzucał rządzącym II RP, że importowali marynowane śledzie z Niemiec, zamiast papieru toaletowego z ZSRR dla robotników,

- kiedy studiowałem historię na Uniwersytecie Szczecińskim, mój kolega z roku marzył o tym, aby torturować i zabijać Murzynów. 

,,Duch w teatrze...''

 

,,Zerka zza kurtyny, przenika przez teatralne ściany. Nie zostawia śladów ani w foyer, ani na deskach scenicznych. Wiemy jednak, że tu jest – DUCH TEATRU. Będzie nas straszył czy przyniesie życiowe drogowskazy? Pomoże rozwiązać zagadki z przeszłości czy jeszcze bardziej namiesza? Pewne jest tylko jedno – młodzi szczecińscy pisarze znów ostrzą pióra – tym razem chcą swoich czytelników przestraszyć, pobudzić do refleksji i dostarczyć niezapomnianych wrażeń. W tej edycji przenosimy się w wyjątkowe miejsce – do Teatru Lalek ‘Pleciuga’ - i zwiedzamy jego najmroczniejsze zakamarki. Czy wyjdziemy z tego cało? Zapewne wie to tylko nasz wszechwiedzący narrator...’’ - z blurbu

Fot. za: Andrzej Szkocki/ GS24.pl

W sierpniu 2026 r. przeczyłem antologię ,,Duch w teatrze… Opowiadania ze szczyptą grozy!’’ pod redakcją Żanety Juszkiewicz z 2023 r. Autorami 21 krótkich opowiadań są: Nadia Wiedro, Stanisław Szpalerski, Maja Matuszewska, Antoni Kućko, Amelia Bryja, Filip Korpysa, Lena Piskorz, Kacper Kubik, Weronika Mielech, Malwina Iskra, Aleksandra Warlikowska, Hanna Jasińska, Hania Szylkiewicz, Liliana Roszatycka, Alicja Kubiak, Iga Głowacka, Łucja Tabaczek, Palina Tsiartsichnaya, Hania Rzeszowska, Adrian Kiciński i Dominika Ficek. Tytuł zbioru nawiązuje do powieści gotyckiej Gastona Leroux ,,Upiór w operze’’ (1911).

Akcja rozgrywa się przeważnie w XXI wieku w Szczecinie, Nowym Jorku, Taorminie we Włoszech i w Atenach. W jednym z utworów została opisana nieplanowana podróż w czasie do 8 czerwca 1868 r.

Zgodnie z toposem literatury grozy zostały przedstawione jako zjawy osób zmarłych, ukazujące się żywym. Najczęściej pragnęły załatwić sprawy, którym nie zdołały sprostać za życia. Czasem rzekomy ,,duch’’ okazywał się seryjnym mordercą (np. ,,czerwony duch’’). Zmarła Annabelle pragnęła po śmierci nadal grać w teatrze. (Poza imieniem nie miała nic wspólnego z opętaną lalką z legendy miejskiej). Fio, zjawa młodej, zmarłej Amerykanki pomściła śmierć swojej rodziny, zabijając odpowiedzialnych za nią gangsterów. Następnie zatrudniła się w teatrze, gdzie udawała żywą osobę. Deimos (grec. Trwoga) , nieszkodliwy duch z Teatru ,,Pleciuga’’ został niesłusznie posądzony o kradzież sztucznej biżuterii, potrzebnej do odegrania roli królowej Anny i zniszczenie atrapą sztyletu kamer monitoringu. Spoiler: winna okazała się aktorka chcąca opóźnić przedstawienie z powodu tremy. Dwukrotnie został wykorzystany motyw dybuka ¹. W folklorze żydowskim był to duch zmarłego, który opętywał żyjących. Dobry dybuk, Edward pomógł aktorowi w odegraniu roli na scenie. Zły dybuk, Kazimierz przejął ciało swojego siostrzeńca czy bratanka, chcąc zemścić się na jego rodzicach.

Lalki z ,,Pleciugi’’ (pacynki, marionetki, kukły, jawajki) ożywały nocą. Za dnia lękały się wycieczek szkolnych. Podczas jednej z nich rozwydrzony chłopiec urwał głowę lalce Szeherezady, którą kochał kominiarczyk. Odtąd w teatrze ukazuje się zjawa Szeherezady z głową kominiarczyka.

W 1953 r. Joanna Nowa, odtwórczyni roli szekspirowskiej Julii miała na szyi wisiorek ze złotą łezką. Niestety przedmiot był obciążony klątwą. Aktorka zmarła uduszona przez naszyjnik. W XXI wieku aktorka Gabriela zdołała uniknąć jej losu, grając bez feralnego naszyjnika.

Ryc. za: Lisa Luree

W opowiadaniu Filipa Korpysy gdzieś na amerykańskim odludziu dochodziło do niewyjaśnionych zaginięć. Przypisywano je sekcie lub kosmitom. W tle pojawił się człowiek w foliowej czapce, wierzący w teorie spiskowe (tzw. foliarz).

Ryc. za: Gods and Heroes: Beyond the Stories Wiki

Boska Piątka była współczesną, fikcyjną sektą z Aten. Czciła bogów Olimpu, składając im ofiary z ludzi. Sekciarze uprowadzili dwie amerykańskie nastolatki. Na szczęście ich koledzy i koleżanki (z Polski, Hiszpanii, Włoch, Brazylii, Kazachstanu…) uratowali je fortelem. Uczestnicy turnusu, przebrani za starożytnych bogów przekonali neopogan, że nie chcą krwawych ofiar. Pomimo optymistycznego zakończenia pozostało niepokojące pytanie: dlaczego grecka policja tolerowała zbrodniczy kult?

Palina Tsiarsichnaya nawiązała do wierzeń słowiańskich. Córki Baby Jagi, Aneta i Róża były metamorfomagami (jak wskazuje nazwa posiadały zdolność zmiany postaci tak jak niektórzy bohaterowie ruskich bylin). W Szczecinie urzędowała Państwowa Kontrola Bytów Nadprzyrodzonych (zwanej dla niepoznaki Państwową Kontrolą Budżetu Należnościowego). Instytucja ta nadzorowała słowiańskie demony (rusałki, lesze, licha, strzygi). Dyrektorem teatru ,,Rusałka’’ (poprzedniczki ,,Pleciugi’’ w latach 1953 – 1957) był Szymon Lagun. Jego nazwisko pochodzi prawdopodobnie od słowa lagun (zniekształcone: legwan). W XXI wieku była to nazwa groźnego gada siedzącego na drzewie w Krakowie, który okazał się … rogalikiem ².

1 Odsyłam do posta: ,,Dybuk’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Lagun’’.

,,Zaklęte barwy stepu''

 

,,Kiedy umrę prochy moje

Złóżcie na mogile,

Pośród stepu szerokiego,

W Ukrainie miłej:

Niechaj widzę łany, pola,

Dnieprowe urwiska,

Niechaj słyszę, jak Dniepr huczy,

Wrze i pianę ciska!’’

- Taras Szewczenko ,,Kobziarz [Testament]’’ (fragment)

 

W sierpniu 2026 r. przeczytałem ,,Zaklęte barwy stepu’’, zbiór baśni ukraińskich w wyborze, przekładzie i opracowaniu Aleksandra Barszczewskiego (1930 – 2022) ¹ z ilustracjami Olgi Siemaszko (1911 – 2000) wydany w 1987 r.

Ryc. za: RoyalArtist 91

Zebrane utwory dzielą się na bajki zwierzęce, magiczne, anegdoty obyczajowe i podania historyczne. Można w nich dostrzec liczne podobieństwa do baśni rosyjskich i białoruskich (np. latający korab, czereśnie, po których zjedzeniu wyrastały rogi na całym ciele, postaci Ilji Muromca i Baby Jagi, roztropna Marysia, rozwiązująca trudne zagadki dziedzica, żołnierz, który przechytrzył Śmierć itp.). Do dziś nie sposób już ustalić z całą pewnością, w którym rejonie Słowiańszczyzny Wschodniej dany motyw baśniowy zaistniał po raz pierwszy. Jedna z teorii głosi, że ukraińskie kazki wywarły wpływ na baśnie rosyjskie, ukraińskie, a także polskie i słowackie. (Żeby było jasne: NIE odmawiam Ukraińcom prawa do obrony swojego państwa przed najazdem Rosjan). Z ,,Biblii’’ został zaczerpnięty mądry król Salomon oraz motyw podstępnej kobiety, wyciągającej od bohatera tajemnicę jego siły, aby przekazać ją wrogom. W ukraińskiej wersji baśni o Pięknej i Bestii książę został zamieniony w Maszkarę o twarzy zakrytej owłosioną skorupą. Tełesyk, pogromca smoków latał na gęsi tak jak Nils Holgersson z ,,Cudownej podróży’’ Selmy Lagerlöf. Tak samo jak Nils po powrocie do domu obronił gęś przed zabiciem na mięso. Miotlarz, niczym Ali Baba wykradł skarb rozbójników, którzy swoją czarodziejską grotę nazywali nie Sezamem, ale Marysią. Wiele prezentowanych tu historii występuje już w bajkach Ezopa. Myszka ocaliła lwa z sideł. Komary pokonały lwa, który je obraził. Mrówka odwdzięczyła się gołębiowi, ostrzegając go przed niebezpieczeństwem. W średniowiecznej legendzie o Tristanie i Izoldzie pojawił się po raz pierwszy motyw rozpoznania prawdziwego smokobójcy dzięki uciętym językom potwora. Motyw ten również pojawia się w ukraińskich baśniach.

Zwierzęta posiadają ludzkie cechy charakteru (antropomorfizm). Są wśród nich zarówno gatunki rodzime jak też egzotyczne. Lew był okrutnym królem (carem) zwierząt. Wygrał demokratyczne wybory dzięki podstępowi lisicy. W zdobyciu władzy pomogło mu zastraszanie wyborców i udany zamach na życie kontrkandydata, słonia, przeprowadzony przy współudziale wilków i niedźwiedzi. Nawiasem mówiąc jest to bardzo gorzka ocena demokracji… Chytra lisica bywała niekiedy wyprowadzona w pole przez inne zwierzęta; kota, cietrzewia lub jeża. Ten ostatni zdołał odgryźć jej język, gdy przyszła kraść winogrona w winnicy (stąd sympatia ludzi do jeży). Małpa została przedstawiona jako troskliwa matka, dbająca o wykształcenie swoich dzieci. Dwugarbny wielbłąd (baktrian) narodził się gdy koń zapragnął wyglądać jak łabędź. Przy całej swojej sile niedźwiedzie i dziki nie były zbyt mądre. Koń spierał się głupio z osłem, próbując dowieść kłapouchowi swojej wyższości nad nim. Najgłupszym przedstawicielem fauny był groźny wilk. Oszukiwały go, ratując w ten sposób swoje życie nawet tak mało inteligentne (w ocenie kultury ludowej) zwierzęta jak: kozioł, baran i świnia. Podstępny jastrząb był ptasim odpowiednikiem lisa. Kilkakrotnie różne gatunki ptaków wybierały go na swojego wójta, zawsze w opłakanym skutkiem.

Istoty fantastyczne

Smoki były dziećmi cara Heroda, niskiego, siwobrodego starca z kosturem. Ich żeński odpowiednik stanowiły smoczychy. Nie miały kości (!). Składały się ze skór wypełnionych krwią. Często posiadały za to wiele głów. Potrafiły mówić i przybierać ludzką postać. Znały się na czarach i jeździły konno. Jednym ze sposobów na zabicie smoka było machanie czarodziejskim ręcznikiem, ścinającym głowy. Najsłynniejszy ukraiński smokobójca, nadludzko silny, ruski garbarz Kirył Kożumiaka zwyciężył smoka, pokryty ochronną warstwą smoły i pakuł. W nagrodę poślubił córkę kniazia. Kirył Kożumiaka stanowi przypomina nieco polskiego szewca Skubę, pogromcę Smoka Wawelskiego.

Ryc. za: mirdinara

Baba Jaga mściła się na ludziach za to, że na polowaniu zabili jej córkę pod postacią łani.

Imię Och nosił demoniczny władca mieszkający pod ziemią w lesie. Miał zielone włosy i brodę. Tego samego koloru były jego dzieci oraz służące mu małpy. Przywoływał go każdy kto wypowiadał słowo ,,och!’’.

Fot. za: MEMy - Tapety na Pulpit

Prawda i Nieprawda były postaciami alegorycznymi. Choć Nieprawda dzięki podstępom zdawała się górować nad Prawdą, ostatecznie poniosła klęskę.

Chochliki (złydnie) były sprawcami ubóstwa. Dręczony przez te złośliwe istoty chłop uwięził je i porzucił w lesie. Odtąd dobrze mu się wiodło. Jego bogaty zawistny brat uwolnił chochliki i kazał im wrócić do poprzedniego gospodarza. Te wolały jednak zrujnować swojego wybawcę (,,kto pod kim dołki kopie…).

Ryc. za: Gabrielle McTeer Gilbert

Leśna baba imieniem Maria była mądrą opiekunką prehistorycznych mieszkańców dzisiejszej Ukrainy. Posiadała trzy butelki magicznego wina: czerwonego, różowego i białego. Wspierała herosa Dimkę, dawcę ognia (słowiańskiego Prometeusza) i jego zięcia Andruszkę.

Znany z bylin Słowik Rozbójnik czatował na drzewie i zabijał przejezdnych krzykiem i gwizdem. Pokonany przez Ilję Muromca, został przez niego zabrany na dwór kniazia Włodzimierza do Kijowa ². W prezentowanej wersji eposu Ilja zabił także córkę Słowika, uczestniczkę jego zbrodni, stawiającą opór przy pojmaniu jej ojca. Potem Ilja pokonał w śmiertelnych zapasach tatarskiego chana Kalina (historycznego Batu – chana). Najeźdźca chciał go wyswatać ze swoimi trzema córkami. Ruska ziemia (reminiscencja słowiańskiej bogini Mat’ Syrai Ziemli), na której leżał Ilja, użyczyła mu siły do rozprawy z wrogiem.

Bohaterowie zamieszczonych w antologii podań historycznych żyli przeważnie w XVIII wieku. Car Piotr I ułaskawił Semena Palija, zesłanego na Sybir w zamian za jego pomoc w walce z buntem Iwana Mazepy, sojusznika Karola XII, króla Szwecji. Mazepa został przedstawiony z rosyjskiego punktu widzenia to jest negatywnie. W Karpatach grasowali rozbójnicy; bracia Iwan i Ołeksa Dowbusze oraz Ustin Karmaluk. Bronili chłopów i bezlitośnie rozprawiali się z panami. (W 2023 r. na ekrany kin wszedł ukraiński film ,,Dowbusz. Tajemnica czarnych gór’’, który wzbudził kontrowersje w Polsce). Zaporożcy gościli na dworze carycy Katarzyny II w Petersburgu. Ukradli pierścień jej córce, a samej imperatorowej życzyli, aby była jak krowa i ziemia. Rozgniewana władczyni chciała stracić Kozaków. Na szczęście Święty Synod przekonał ją, że nie mieli obraźliwych intencji. Jak wiemy z historii właśnie Katarzyna II zlikwidowała Sicz Zaporoską.

Zgodnie z chłopską etyką do wartości pozytywnie waloryzowanych należy pracowitość. Potępione natomiast zostało lenistwo, karane chłostą lub głodem. Gorzką refleksję o ludzkiej naturze zawiera opowieść o tym jak chłopi gardzili mądrym lecz ubogim gospodarzem. Gdy jednak zgromadził majątek zaczęli mu z szacunkiem przytakiwać gdy opowiadał bajdy o myszach zjadających żelazne lemiesze. (Podobna sytuacja miała miejsce gdy w XXI wieku obrzydliwie bogaty Elon Musk pisał na Twitterze o wybudowaniu piramid przez cywilizacje pozaziemskie…).

1 Odsyłam do posta: ,,Mocarni czarodzieje’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Primus inter pares’’ oraz do dostępnego na tym blogu mojego opowiadania fantasy ,,Ilja Muromiec’’.