Kalendarium XX wieku

Poniżej chciałbym zaprezentować swój tekst napisany dobrowolnie w pierwszej klasie liceum, kiedy to interesowałem się historią XX wieku. W 2004 r. zapoznał się z nim polonista, pan Jaroslavus ov Einkupis.

1900 r. - uhonorowanie H. Sienkiewicza dworem w Oblęgorku, odkrycie mamuta na Syberii, Tomaš G. Masaryk zakłada Czeską Partię Realistów (ludowców), odkrycie żaby włochatej, budowa Cmentarza Centralnego w Szczecinie.

1901 r. - śmierć królowej Wiktorii; strajk dzieci szkolnych we Wrześni w zaborze niemieckim, odkrycie okapi.

1902 r. - zakończenie konfliktu o Kubę między USA a Hiszpanią, rozpoczętego w 1898 r; odkrycie tyranozaura.

1903 r. - konflikt amerykańsko – kolumbijski o Panamę

1904 r. - Tadeusz Wojciechowski przeciwko św. Stanisławowi

1904 – 1905 r. - wojna rosyjsko - japońska

1905 r. - sprowadzenie piżmaka do Europy, Nagroda Nobla dla H. Sienkiewicza za powieść ,,Quo vadis?''; rodzi się św. Faustyna Kowalska

1905 – 1907 r. - rewolucja w Rosji

1907 r. - upadek meteorytu tunguskiego na Syberii; Rudyard Kipling pisze ,,Księgę dżungli''

1908 r. - umiera Stanisław Wyspiański; ukraiński student Mirosław Siczyński zabija namiestnika Galicji Andrzeja Zamoyskiego; Roman Dmowski pisze ,,Niemcy, Rosja, a sprawa polska''

1909 r. - Lew Tołstoj wygłasza orędzie w sprawie pokoju

1910 r. - druga wojna chińsko – japońska o Koreę

1911 r. - wynalezienie czołgu, zastosowanego po raz pierwszy w 1916 r.

1912 r. - odkrycie waranów z Komodo

1912 – 1913 r. - wojny bałkańskie: Serbia, Czarnogóra, Bułgaria i Grecja przeciwko Turcji i Bułgaria przeciw Serbii, Grecji, Rumunii i Turcji

1914 r. - polski pilot w służbie rosyjskiej Jan Nagórski odbywa pierwszy lot arktyczny; zdycha Marta – ostatni gołąb wędrowny w zoo w Cincinati; zamach w Sarajewie na austriackiego arcyksięcia Ferdynanda inicjuje I wojnę światową; plany syjonistów próbujących z pomocą Niemców stworzyć państwo żydowskie na ziemiach polskich

1914 – 1918 r. - pierwsza wojna światowa

1915 r. - bitwy pod Rokitną i Gorlicami

1915 – 1916 r. - Turcy dokonują ludobójstwa na Ormianach; było to pierwsze ludobójstwo XX wieku

1916 r. - w Vevey w Szwajcarii umiera H. Sienkiewicz; po raz pierwszy zastosowano czołgi

1917 r. - rewolucja październikowa w Rosji; objawienia Maryjne w Fatimie

1917 – 1922 r. - Rosja Radziecka

1917 – 1918 r. - udział USA w I wojnie światowej; Józef Piłsudski więziony w Magdeburgu przez Niemców

1918 r. - powstanie niepodległych państw: Islandii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czechosłowacji, Węgier, Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców; rewolucja w Niemczech

1918 – 1993 r. - Czechosłowacja

1919 r. - odkrycie sejmurii w USA; powstanie faszyzmu we Włoszech; zaniechanie planów utworzenia państwa żydowskiego w Polsce i ich potępienie przez Żydów; agresja Czechosłowacji na Śląsk Cieszyński; zabicie ostatniego żubra na wolności, utworzenie Wolnego Miasta Gdańska, sankcje wobec Niemiec

1919 – 1939 r. - Wolne Miasto Gdańsk

1920 r. - wojna polsko – bolszewicka; Czechosłowacja zabiera Zaolzie

1921 r. - niepodległość Irlandii; konstytucja marcowa w Polsce; traktat ryski między Polską a Rosją Radziecką ustalił granicę na Dźwinie i Zbruczu; Wały Hakena

1922 r. - zmiana nazwy Rosja Radziecka na Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR)

1922 – 1991 r. - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

1923 r. - upadek demokracji parlamentarnej w Hiszpanii, Bułgarii, oraz Turcji, traci władzę sułtan Abdul Hamid II – Kemal Atätürk pierwszym prezydentem Turcji

1924 r. - Lenin umiera na syfilis i od postrzału od nasłanych przez Stalina zamachowców; Stalin na czele WPK (b); reforma walutowa Grabskiego w Polsce

1925 r. - spór Polski z Wolnym Miastem Gdańskiem o skrzynki pocztowe; upadek parlamentaryzmu w Albanii

1926 r. - przewrót majowy w Polsce dokonany przez J. Piłsudskiego inicjuje rządy sanacji; budowa portu w Gdyni; pierwszy numer ,,Tygodnika katolickiego Niedziela'' założonego przez ks. Teodora Kubinę; upadek parlamentaryzmu na Litwie; Niemcy w Lidze Narodów

1927 r. - ustawa o symbolach narodowych Polski; pierwszy Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina; radio dźwiękowe w USA

1929 r. - upadek parlamentaryzmu w Portugalii; początek wielkiego kryzysu gospodarczego spowodowanego krachem na giełdzie na Wall Street w USA, czystki w ZSRR

1930 r. - utworzenie Centrolewu w Polsce; pacyfikacja Galicji Wschodniej; Bolesław Bierut członkiem Kominternu, umiera Benedykt Dybowski

1931 – 1932 r. - proces brzeski w Polsce

1932 – 1934 r. - ,,wielki głód'' w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej (USRR) wywołany przez Stalina

1933 r. - dojście Hitlera do władzy; pierwsze wzmianki o nessie od czasu św. Kolumbana, sąd w Katowicach konfiskuje ,,Moją walkę''

1933 – 1945 r. - Trzecia Rzesza

1934 r. - założenie obozu izolacyjnego w Berezie Kartuskiej,

1935 r. - konstytucja kwietniowa; umiera J. Piłsudski, koniec kryzysu gospodarczego w Polsce; inwazja Włoch na Etiopię

1936 r. - upadek parlamentaryzmu w Grecji

1936 – 1939 r. - wojna domowa w Hiszpanii

1937 r. - oś Berlin – Rzym - Tokio

1938 r. - ,,noc kryształowa'' w Niemczech, konferencja w Monachium przewiduje Anschlus Austrii i Sudetów do Niemiec, Polska zabiera Zaolzie, Węgry południową Słowację, w Polsce umiera św. Faustyna Kowalska; odkrycie latimerii

1939 r. - Niemcy dzielą Czechosłowację na Protektorat Czech i Moraw i na Słowację; Włochy atakują Albanię, 1 września Niemcy atakują Polskę inicjując II wojnę światową; 17 września ZSRR najeżdża Polskę

1939 – 1945 r. - druga wojna światowa

1939 – 1940 – wojna karelska (,,zimowa'') między ZSRR a Finlandią

1940 r. - Sowieci mordują w Katyniu, Twerze, Charkowie, Kijowie i w Mińsku wziętych 17 września do niewoli Polaków; Niemcy atakują Danię i Norwegię; bitwa o Narvik; atak Niemiec na Francję; bitwa powietrzna o Wielką Brytanię

1941 r. - Niemcy atakują Jugosławię i Grecję; ofensywa niemiecko – włoska na północy Afryki; alianci podpisują Kartę Atlantycką, budowa obozu zagłady Auschwitz – Birkenau przez Niemców w okupowanej Polsce; Niemcy atakują ZSRR, a Japonia atakuje Pearl Harbour na Hawajach

1941 – 1945 r. - udział USA i Japonii w II wojnie światowej

1941 – 1944 r. - Niemcy oblegają Leningrad w ZSRR

1942 r. - bitwa o Midway na Hawajach

1942 – 1943 r. - bitwa pod Stalingradem w ZSRR

1943 r. - bitwa pancerna pod Kurskiem (ZSRR); konferencja w Teheranie (Iran)

1944 r. - bitwa pod Monte Cassino; lądowanie aliantów w Normandii, utworzenie PKWN – u; powstanie warszawskie

1945 r. - zwycięstwo nad Niemcami; Amerykanie zrzucając bomby atomowe na Hiroszimę i Nagasaki kończą wojnę

1946 r. - Amerykanie narzucili Japonii demokratyczną konstytucję, proces w Norymberdze przeciw hitlerowcom

1947 r. - powstanie państwa Izrael, plan Marshalla

1948 r. - komuniści przejmują władzę w Czechosłowacji

1948 – 1989 r. - Czechosłowacka Republika Socjalistyczna

1949 r. - Sowieci uzyskują własną broń atomową; NRD i RFN

1950 r. - decyzja o militarnej pomocy ONZ dla Korei Południowej

1951 r. - uzyskanie niepodległości przez Libię

1952 r. - konstytucja PRL – u

1953 r. - śmierć Stalina w ZSRR; proces Rosenbergów w USA

1954 – 1956 r. - destalinizacja

1956 r. - na XX Zjeździe KPZR Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat, w którym potępił stalinizm; deklaracja ONZ nakazująca wojskom brytyjskim i francuskim opuszczenie strefy Kanału Sueskiego; powstanie na Węgrzech

1957 r. - uzyskanie niepodległości przez Malezję i Ghanę

1958 r. - utworzenie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG), uzyskanie niepodległości przez Gwineę

1960 r. - ochrona niedźwiedzi polarnych w ZSRR; broń atomowa uzyskana przez Francję; dekolonizacja Madagaskaru, Zairu, Konga, Somalii, Gabonu, Kamerunu, Republiki Środkowoafrykańskiej, Nigerii, Czadu, Nigru, Algierii, Mali, Beninu, Mauretanii, Senegalu, Wybrzeża Kości Słoniowej oraz Togo

1961 r. - Jurij Gagarin z ZSRR pierwszym człowiekiem w przestrzeni pozaziemskiej; budowa Muru Berlińskiego przez władze NRD

1962 r. - kryzys kubański między USA a ZSRR

1963 r. - dekolonizacja Kenii i Tanzanii; zamach na prezydenta Johna F. Kennedy'ego w USA

1964 r. - początek amerykańskiej interwencji w Wietnamie

1966 – 1973 r. - wojna w Wietnamie

1968 r. - ,,praska wiosna'' powoduje agresję ZSRR, Polski, NRD i Bułgarii na Czechosłowację; protesty inteligencji w Polsce; protesty przeciwko wojnie w Wietnamie; fala buntów studenckich i powstanie subkultur młodzieżowych

1969 r. - Amerykanin, Neil Armstrong – pierwszym człowiekiem na Księżycu. ,,To tylko mały kroczek człowieka, a zarazem ogromny krok ludzkości''.

1970 r. - pierwsze obchody Dnia Ziemi; pierwsze porozumienie rozbrojeniowe między USA i ZSRR; protesty przeciwko komunizmowi w polskich miastach nadmorskich

1972 r. - rozpoczęcie produkcji Fiata 126 p w Polsce

1973 r. - oficjalne zakończenie wojny w Wietnamie

1975 r. - połączenie Wietnamu Północnego i Wietnamu Południowego w jedno państwo komunistyczne; komuniści przejmują Laos i Kambodżę; dekolonizacja Angoli, Mozambiku etc.

1976 – 1979 r. - rządy Czerwonych Khmerów w Kambodży

1976 r. - Portugalczycy opuszczają Timor Wschodni; anektowany przez Indonezję

1977 r. - dekolonizacja Dżibuti

1978 r. - Karol Wojtyła z Polski zostaje papieżem jako Jan Paweł II; obalenie szacha Rezy Pahlawiego w Iranie

1979 r. - pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski

1980 r. - Ronald Reagan prezydentem USA; powstanie ,,Solidarności'' w Polsce; umiera Josip Broz ,,Tito'' w Jugosławii

1981 r. - wprowadzenie stanu wojennego w Polsce i pacyfikacja kopalni ,,Wujek''

1984 r. - zamordowanie ks. Jerzego Popiełuszki w Polsce

1985 r. - Michaił Gorbaczow inicjuje ,,pierestrojkę'' (przebudowę) w ZSRR

1986 r. - pożar elektrowni atomowej w Czarnobylu w USRR (ZSRR)

1988 – 1991 r. - koniec ,,zimnej wojny'' między USA i ZSRR

1989 r. - ,,Jesień Narodów'': Tadeusz Mazowiecki pierwszym powojennym, opozycyjnym premierem, ,,aksamitna rewolucja'' w Czechosłowacji; dekomunizacja Węgier; antykomunistyczna rewolucja w Rumunii, dekomunizacja Bułgarii i ustąpienie Todora Żiwkowa, gdzie zmuszono do emigracji Turków i pomaków; zburzenie Muru Berlińskiego w NRD; masakra studentów na placu Tienanmen w Pekinie

1990 r. - połączenie NRD i RFN w jedno kapitalistyczne państwo; odłączenie się Litwy, Łotwy i Estonii od ZSRR

1991 r. - rozpad ZSRR; niepodległe państwa: Rosja, Białoruś, Ukraina, Mołdawia, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Tadżykistan i Kirgistan

1992 r. - Czeczenia nie chce należeć do Federacji Rosyjskiej; Słowacy domagają się własnego państwa; Rosjanie opuszczają Polskę

1993 r. - rozpad Czechosłowacji na Czechy i Słowację

1994 r. - początek wojny w Czeczenii

1995 r. - Aleksander Kwaśniewski prezydentem Polski

1996 r. - Literacka Nagroda Nobla dla Wisławy Szymborskiej

1997 r. - kryzys finansowy w Rosji; śmierć bł. Matki Teresy z Kalkuty i księżnej Diany, konstytucja w Polsce, Wielka Brytania zwraca Hongkong Chinom

1998 r. - umiera Zbigniew Herbert; brak referendum w Nowej Kaledonii

1999 r. - Polska, Czechy i Węgry przystępują do NATO; uzyskanie niepodległości przez Timor Wschodni; Władymir Putin prezydentem Rosji;

2000 r. - obchody Jubileuszu Roku Świętego

,,Krull''

,,Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich'' – J 15, 13

Uprzedzam z góry Czytelników, że niniejszy post nie jest bynajmniej poświęcony Januszowi Korwinowi Mikke, przezywanemu ,,Krulem'', ale brytyjskiemu filmowi z gatunku science fantasy ,,Krull'' z 1983 r. w reżyserii Petera Yatesa (1929 – 2011). Rzeczony film obejrzałem w kwietniu 2016 r.

Akcja rozgrywa się w czasie nieokreślonym na odległej planecie Krull podobnej nieco do średniowiecznej Europy, gdzie współistniały ze sobą zaś nauka i magia. Krull przypominał Ziemię do tego stopnia, że żyły na nim ziemskie zwierzęta jak konie, psy, tygrysy i gęsi. Magia pojawiała się min. w obrzędzie zaślubin, kiedy to panna młoda wydobywała ogień z wody i dawała go panu młodemu. Głównym bohaterem był książę Colwyn, który poślubił kochającą go księżniczkę Lyssę i został władcą całej planety Krull. Biała suknia i rozpuszczone włosy Lyssy symbolizowały jej dziewictwo. Niestety w dniu ślubu, księżniczkę porwali Siepacze służący Potworowi, zaś Colwyn wyruszył w długą wędrówkę, by uratować zarówno wybrankę serca jak i ojczystą planetę (inspiracją mogła tu posłużyć rosyjska baśń o junaku Rusłanie, który wyzwolił swą ukochaną Ludmiłę z niewoli czarownika Czernomora, który porwał ją właśnie w dniu ślubu).

Siły zła reprezentuje tu Potwór przybyły z obcej planety. W oryginale nazywa się on ,,The Beast''; czyli Bestia, co nawiązuje do Bestii z ,,Apokalipsy'' św. Jana. Potwór, straszny nie tylko z wyglądu, miał czerwone oczy. Jego pierwowzorami byli zarówno Sauron z ,,Władcy Pierścieni'' J. R. R. Tolkiena, oraz szatan (Potwór ginie w płomieniach co nasuwa skojarzenia ze strąceniem szatana do piekła). Służyli mu uzbrojeni w lasery, Siepacze – kosmici zakuci w szare, lub brudnobiałe zbroje i rogate hełmy. Istoty te nawiązują do takich istot jak diabły (rogi), orkowie i Szturmowcy Imperium (białe zbroje, lasery). Siedziba Potwora mieściła się w latającej Czarnej Fortecy (rodzaj statku kosmicznego) mogącej się przemieszczać. Był na niej umieszczony symbol oka, co nawiązuje zarówno do oka Saurona, jak i do okultystycznego symbolu oka Horusa / Lucyfera. W filmie jest to symbol jednoznacznie negatywny.

Colwyn pouczony przez mędrca Ynyra zdobył magiczną broń – glavię, czyli pięcioramienną kosę, którą się rzucało, a ona wracała jak bumerang. Glavia, wyglądająca trochę jak skrzyżowanie pentagramu ze swastyką, może symbolizować pięć ran Chrystusa (w średniowieczu właśnie to początkowo oznaczała pięcioramienna gwiazda; notabene umieszczona na tarczy Gawena; jednego z rycerzy Okrągłego Stołu, zanim symbol ten przywłaszczyli sobie później okultyści i sataniści). Jednym z pierwowzorów Colwyna mógł być więc nie tylko słowiański Rusłan, ale też Gawen).

Do mitologii greckiej nawiązuje postać niewidomego jasnowidza Oswyna. Jego pierwowzorem mógł być wieszcz Tejrezjasz, którego oślepiła Hera, zaś Zeus obdarzył zdolnościami jasnowidzenia. Oswyn ma również swoje paralele w syberyjskim szamanizmie, gdzie szamani w czasie obrzędów noszą zasłony z frędzli opadających na oczy, co symbolizuje rytualna ślepotę na sprawy ,,przyziemne'' (vide Mihály Hoppál ,,Szamani euroazjatyccy''). Z mitologii greckiej pochodzi również dobry cyklop Rell. Jego rasa ongiś została zwiedziona przez Potwora, któremu oddały po jednym ze swych oczu w zamian za wiedzę i zostały oszukane. Nawiązuje to do germańskiego mitu o Odynie chcącym się napić ze studni Mimira. Rell, w przeciwieństwie do swego mitycznego kuzyna Polifema, był łagodny dla ludzi i walczył z Siepaczami.

Przesłanie filmu oceniam jako bardzo pozytywne; jako pochwałę wierności i miłości. Colwyn i Lyssa wspólnie zwyciężyli Potwora, ich miłość okazała się silniejsza niż magiczna broń glevia. Napotkani przez Colwyna rozbójnicy porzucają czynienie zła i przemieniają się w bohaterów uczestnicząc w wyprawie władcy. Pojawiają się też bohaterowie oddający życie, by ratować swych przyjaciół – jak Oswyn zabity przez swojego sobowtóra służącego Potworowi, Pajęcza Wdowa (oddała życie, aby Ynyr – jej dawny kochanek mógł wydostać się z pajęczej sieci i pomogła zlokalizować Czarną Fortecę na Żelaznej Pustyni), wreszcie cyklop Rell (w filmie cyklopy znały dzień swojej śmierci).

Czytelników zainteresowanych innymi utworami z podgatunku science fantasy odsyłam do postów ,,He – Man'' i ,,Pan Lodowego Ogrodu''. 

,,Sindbad i oko tygrysa''

W kwietniu 2016 r. obejrzałem brytyjski film fantasy ,,Sindbad i oko tygrysa'' (,,Sindbad and Eye of the Tiger'') z 1977 r. w reżyserii Sama Wenamakera (1919 – 1993). Czas akcji jest nieokreślony; na realia starożytne przeplatają się z wczesnośredniowiecznymi w takich miejscach jak: fikcyjne miasto Czarak (pochodzili z niego Kassim i jego siostra Farah), wyspa Kasgar u wybrzeży Frygii (siedziba Greka Melanthosa) i Hiperborea. Pojawia się też wzmianka o Wyspach Celtyckich (chodzi o Brytanię i Irlandię).

Film opowiada o tym jak zła czarownica Zenobia zamieniła Kassima w pawiana w dniu jego koronacji na kalifa (szkoda, że nie żyje w naszych czasach, bo mogłaby zamienić w pawiana obecnego kalifa Państwa Islamskiego ;), zaś Sindbad i Farah wyruszyli w podróż by go odczarować.

Ciekawie przedstawiają się nawiązania do różnych mitów i legend, a nawet do …. paleontologii.

Z mitologii greckiej został zapożyczony Minaton (jego pierwowzorem był Minotaur) – ożywiony czarami Zenobii, nadludzko silny posąg człowieka z głową byka. Piękna córka uczonego starca Melanthosa nazywała się Dione. Imię to pierwotnie nosiła matka Afrodyty, córka Okeanosa i Tetydy (jak podaje Hezjod) a kochanka Zeusa. Z wierzeń greckich pochodzi również starożytna cywilizacja Arymaspian. Wedle dawnych Greków był to barbarzyński, jednooki lud z głębi Azji, walczący o złoto z gryfami. Według Melanthosa byli oni mistrzami samego Archimedesa. Lud zamieszkiwał tajemniczy, północny ląd – Hiperboreę, gdzie mieściła się Świątynia Czterech Żywiołów (nawiązanie do alchemii). Hiperborejczycy nazywali zorzę północną - ,,darem zimowego Apolla''. Kassimowi w odzyskaniu ludzkiej postaci pomógł artefakt zwany ,,koroną Apolla''. Widać tu nawiązanie do mitu o pochodzeniu Latony, kochanki Zeusa i matki Apolla i Artemidy z Hiperborei. Zenobia wzywała boginię czarownic Hekate, zaś Melanthos mówił: ,,na Zeusa i wszystkich bogów''.

Z wierzeń średniowiecznych pochodzi wątek Zenobii, która po odzyskaniu ludzkiej postaci miała jedną stopę mewy, bo zabrakło jej eliksiru do całkowitego odczarowania (nawiązuje to do legendy o królowej Saby mającej jakoby jedną nogę gęsi; również w rosyjskim folklorze zdarza się, że rusałki mają płetwiaste stopy – odsyłam do książki Magdaleny Zowczak ,,Biblia ludowa''). Motywem z dawnych, zapoczątkowanych w starożytności, a kontynuowanych przez średniowiecze, wyobrażeń o dalekich krainach był dziki człowiek Troglodyta; jednorogi olbrzym, wg Melanthosa – jeden z przodków człowieka (dodatkowe nawiązanie do teorii ewolucji). Był to stwór łagodny mimo groźnego wyglądu.

Z wierzeń arabskich pochodzi wątek Kassima zamienionego w pawiana (może to być nawiązanie do legendy o złych ludziach zamienionych przez Allaha w pawiany; można o tym przeczytać w książce Andrzeja Trepki ,,Opowieści o zwierzętach'').

Prawdopodobnie z mitologii eskimoskiej został zaczerpnięty gigantyczny, atakujący ludzi mors z Hiperborei. Jego pierwowzorem mógł być qaqrat; mors – bestia z Alaski. Rzekomo jeden z nich został wyrzucony na brzeg w 2007 r.

Wreszcie, już nie z mitologii, ale z paleontologii, został wzięty tygrys szablozębny z Hiperborei ożywiony czarami Zenobii.

W filmie spodobał mi się jasny rozdział dobra od zła, oraz wątek antymagiczny. Zwiedziony ciekawością Melanthos użył eliksiru z medalionu uwięzionej Zenobii do powiększania pszczoły, przez którą został potem zaatakowany, czarownica zaś się wydostała na wolność i odzyskała swój rozmiar. 

,,Podróż Sindbada do Złotej Krainy''

W kwietniu 2016 r. obejrzałem brytyjski film fantasy ,,Podróż Sindbada do Złotej Krainy'' (,,The Golden Voyage of Sindbad'') z 1973 r. w reżyserii Gordona Hesslera (1925 – 2014). O bardzo nowoczesne jak na tamte czasy efekty specjalne zadbał wielki artysta Ray Harryhausen (1920 – 2013).

Akcja rozgrywa się w realiach przypominających bliżej nieokreślone średniowiecze, w dwóch fikcyjnych krainach, zwanych Morabią (połączenie nazwa Maroko i Arabia) i Lemurią.

W filmie pojawiają się bardzo ciekawe nawiązania do różnych systemów wierzeń.

Z kręgu kultury muzułmańskiej pochodzi sama postać tytułowego bohatera – żeglarza Sindbada. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi ze średniowiecznych ,,Baśni 1001 nocy'' (w Polsce Bolesław Leśmian poświęcił mu piękną powieść ,,Przygody Sindbada Żeglarza''). Jedna z bohaterek filmu, niewolnica Margiana miała na dłoni wytatuowane niebieskie oko – jest to nawiązanie do takich muzułmańskich symboli magicznych jak ręka Fatimy i oko Proroka. Ponadto, filmowy czarny charakter – czarnoksiężnik Koura miał niebieskie oczy (być może było to niezamierzone przez reżysera), jednak właśnie niebieskie oczy, niespotykane na Bliskim Wschodzie dla przesądnych muzułmanów były budzącym lęk atrybutem złych czarowników.

Z europejskich wierzeń średniowiecznych został zapożyczony homunkulus (istota ta konkretnie wywodzi się z alchemii). Filmowy homunkulus był małym demonem podobnym do smoka (smok jako symbol diabła) będącym posłańcem Koury. Ów czarownik wypowiadając zaklęcie wymawiał imię demona Bafometa (prawdopodobne połączenie imion Mahomet i Behemot), którego mieli rzekomo czcić templariusze.

Z XIX – wiecznej mitologii teozoficznej została zapożyczona wyspa Lemuria, na której rozegrało się decydujące starcie Sindbada z Kourą. Była to niewielka pozostałość zatopionego kontynentu, zamieszkana przez dzikich ludzi o zielonej skórze.

Pochodzenia indyjskiego była lemuryjska bogini Koro, wyraźnie wzorowana na indyjskiej bogini Kali, która również była groźną wojowniczką dzierżącą oręż w wielu rękach. Koura ożywił jej posąg i zmusił go do tańca, a potem do walki z Sindbadem.

Wreszcie z mitologii greckiej pochodzą brzydki, jednooki centaur i gryf. Oba stworzenia walczyły między sobą, co symbolizowało walkę dobra ze złem.

Ciekawym motywem jest również ożywiony czarami Koury posąg atakujący ludzi na statku Sindbada.

W filmie najbardziej spodobała mi się postać głównego bohatera i to, że potępiając niewolnictwo, wyzwolił Margianę (gdyby wszyscy muzułmanie byli tacy jak Sindbad, świat byłby dużo lepszy ;). Pozytywnie oceniam też wątki antymagiczne (demoniczna magia skracała życie posługującego się nią Koury; Sindbad zwycięża czarownika bez uciekania się do czarów), a także przemianę leniwego młodzieńca Haruna w dzielnego żeglarza (widać tu analogię do Eustachego z ,,Opowieści z Narnii''). 

Liłka Liliana - z ,,Księgi Lwa i Lwicy'' Leontidasa z Pontu i ,,Księgi Kostroma''

Liłki żyły w dzikich ostępach tajemniczej Afryki rodzącej niebieskie migdały, gdzie wszystko może się zdarzyć. Miały ci one postać czarnoskórych niewiast z głowami lwic. Królowa owych istot, imieniem Sachmet, która gościła na dworze Menesa, pierwszego faraona Egiptu, doczekała się od Egipcjan czci jako bogini wojny. Liłki, w ,,Księdze Psenophis'' nazywane Sakmatkami, to jest Ludem Sachmet, były córkami Boruty, w Afryce zwanego Leśnym Duchem i Dziewanny Šumina Mati, która zrodziła je w erze czwartej. Mieszkały w niewielkich osadach wśród kniei, z dala od wiosek ludzkich. Były silniejsze i bardziej wytrzymałe niż ludzie, potrafiły też walczyć każdym rodzajem broni. Przez długie eony, aż do ery trzynastej liłki obywały się bez osobników męskich, zachodząc w ciążę po zjedzeniu cudownego owocu, przez Słowian zwanego cudotą. Wyglądał on jak skrzyżowanie jabłka z pigwą, był słodki jak miód i soczysty jak arbuz. Liłki uzbrojone we włócznie o krzemiennych grotach, łuki i strzały, gromadziły się w stada, by polować na antylopy, zebry, guźce, żyrafy, hipopotamy i nosorożce. Ponadto łowiły ryby, zakładały sidła na ptactwo, zające i króliki, zbierały strusie jaja, oraz niebieskie migdały, które temu kto je spożył dawały moc odgadywania imienia obcej osoby z jej twarzy. Te liłki, które wybrały służbę Złemu Mzimu polowały na ludzi i zjadały ich ze smakiem. Liłki zjadały swoich zmarłych, nie znały bowiem pogrzebów. Piętnaście lat po powrocie jednej z nich, walecznej Liliany (Lilieny) z dalekiej Analapii, do Afryki przybyli ciemnoskórzy Liłowie wygnani przez smoka Rażu z puszczy Gadivar w Bharacji. Liłowie w ,,Księdze Lwa i Lwicy'' byli zrodzonymi przez Leśną Matkę mężami z głowami lwów; wysokimi i tak silnymi, że w ich rękach gięło się żelazo, a bawoły i nosorożce ginęły pod ciosami ich pięści. Gdy Liłowie spotkali Liłki, uschły wszystkie drzewa cudoty. Mężowie z głowami lwów poślubili niewiasty z głowami lwic, zakładając nowe, waleczne plemię o nazwie Sachmet – gadivar. Jego stolicą był gród Gir.

*

Liliana, barbarzyńskim obyczajem nosiła na lewym ramieniu kwiat lilii białą farbą wykłuty, zaś jej szyję zdobił naszyjnik z ośmiu pokaźnych kłów guźca. Jej smukłe dłonie skuwały kajdany, a plecy szpeciły blizny od bata. Do lwich uszu wdzierała się nieopisana wrzawa, przeplatana uderzeniami korbaczy. Liłka przebywała na targu niewolników w Memfis, stolicy Egiptu. Pamiętała jak pięć miesięcy temu jej wioskę puścili z dymem Nokowie (Nox) – plemię murzyńskie, od którego wywodzą się dzisiejsi Jorubowie. Nokowie od dawna żyli w nieprzyjaźni z liłkami – nikt już nie pamiętał dlaczego. Większość liłek, wraz z ich ssącymi pierś cządami została wycięta w pień, część zaś, a wśród nich Lilianę sprzedano w niewolę Egipcjanom. Liliana jak jedyna przeżyła forsowny marsz przez ziemice szybkobiegaczy Garamantów polujących na żyrafy i bawoły pustorogie. Jednak po przybyciu do sławnego królestwa faraonów, jej niedola nie trwała długo. Wykupił ją mąż o skórze białej, brodzie brązowej a krzaczastej. Później liłka dowiedziała się, że jej wybawca nazywał się Dobrost i był ambasadorem słowiańskiego królestwa Analapii, które leżało hen, daleko, za wielkim, błękitnym Morzem Rajskim – Śródziemnym, za Alpami – Górami Elfów, gdzieś nad wielką rzeką Visaną – Vistulą – Histulą – Vandalusem i rodzącym bursztyn Morzem Srebrnym. Wielkie było zdziwienie Liliany, gdy po przybyciu rodzinnego dworca ambasadora Dobrosta, dowiedziała się, że Analapia nie uznaje niewolnictwa, podobnie jak sąsiednie Bohemia, Rox i Slawia.

- My, Słowianie miast naśladować wszystkie błędy i szaleństwa Ludów Niemych, sami powinniśmy dawać dobry przykład całemu światu, być mu światłem i solą Białej Ziemi – powiedział jej Dobrost w swej trudnej, językołomnej mowie.

Liliana zamieszkała w dworcu byłego ambasadora razem z jego rodziną. Dobrost zaś przyjął ją za córkę. Choć mroźne i śnieżne zimy dawały jej się srodze we znaki, tak, że już nie mogła chodzić w samej przepasce ze skóry pytona jak do tej pory, to jednak liłce dobrze było żyć wśród przyjaznych ludzi, dla których obcy, jeśli tylko przychodził w pokoju, mógł liczyć na cześć niemalże boską, oraz wśród oszałamiającej swym pięknem przyrody.

*

W czekoladowej dłoni Liliany srożyła się pałka. Afrykańską wojowniczkę otaczały wieńcem żmije o grzbietach pokrytych zygzakami i trusie władne łykać prosięta. Tłumnie zgromadzone węże syczały niby ksykun ze stepów Roxu, a z ich cienkich jak igły kłów kapały krople jadu.

- Morderca musssssssi zginąć! - zdawało się, że nikt nie zdoła przebłagać ich lodowatych serc.

Poszło o pachołka, który w swej głupocie ubił węża domowego, a teraz krył się na drzewie i szczękał zębami. Służył w domostwie żupana Dobrosta, toteż liłka wzięła go w obronę. Spomiędzy jej lwich kłów wydobywał się donośny ryk, lecz węże były głuche na wszelkie argumenty. Co zaś do węża domowego, podobny był do zaskrońca w odróżnieniu od krobackiej kuczarićy, która przypominała żmiję. Istoty jemu podobne strzegły domostw w zamian za spodek mleka. Przyjaźniły się z dziećmi i bywały kochankami kobiet, zaś zabicie węża domowego, żmije i trusie, na mocy układu zawartego przez pierwszych ludzi z Królem Węży w erze dziesiątej, karały śmiercią. Tak miało być teraz.

- Kara musssi być! - syczała srebrzysta żmija.

- Jak nie będzie kary, to sssssssssię wszszszszszystko rossssssssspuśśśści jak dziadowsssski bicz! - potakiwał złocisty truś o zielonym wierzchu głowy i białych, wyłupiastych oczach.

- Po moim trupie! - warknęła Liliana.

- No to będzieszszszsz trupem! - zaśmiały się młodziutkie żmije. - Będziemy walczyć do ostatniej gadziny, tak nam dopomóż Król Węży!

- Sssssssława mu! - zasyczało kłębowisko gadów.

- Uciekaj, panienko, a nie ssstanie ci sssssssssię krzywda – z dobrego serca radziła rudozłota miedzianka.

Owa draka miałaby bardzo smutny koniec, gdyby ni stąd, ni zowąd, niby jakiś zwierzęcy deus ex machina z nigdy nie koszonej trawy, wynurzył się duży jeż, a właściwie samica jeża. Nad główką zwierzątka unosiła się maleńka korona z ognia – znak, że nie był to jeż jakich wiele, ale jeden ze zwierzęcych Enków. Nawet największe węże poczuły respekt.

- Co maszsz do nasss Kamajeżyco; kolczasssty ogarze Jesssieni?! Przychodziszszsz k'nam, a jest dopiero sierpień!

- Słuchajta, gadziny – zabrała głos Kamajeżyca – moja pani, Jesień Rodzienica wysłuchała gorącej i szczerej prośby tego mało rozgarniętego i bojaźliwego otroka, który teraz siedzi na drzewie. Wiedząc, że zwykłe złoto was nie zadowoli, jako okup za węża domowego daję wam to! - Kamajeżyca wydobyła z maleńkiej sakiewki jajo tak duże jak jajo kury. Przypominało rubin i tak jaśniało w blasku słonecznym, że aż oczy bolały od patrzenia nań.

- Co to jessst? - pytały węże. - Czyżby krasssny alatyr?

- Nie, to jest jajo zaczarowanego ptaszka – cudaszka – odrzekła Kamajeżyca. - Mówię to szczerze i poważnie. Dajcie je w dani swojemu królowi z pozdrowieniami od mojej pani i już nie męczcie tego biednego chłopaka! - węże, które tak jak smoki lubiły błyskotki, zgodziły się na ten układ, a Staszek zlazł z gruszy i pod okiem Liliany wrócił do dworca.

Nie dostał pasem za swój wybryk. Żupan Dobrost uznał, że strach, którego pachołek najadł się w nadmiarze jest wystarczającą karą.

*

,,Awaria (kraj Awarów, Ar – Abaristan) ze stolicą w Kostromie była krainą położoną gdzieś w Góach Jasowskich. Awarowie, których praojcem był War z Altayany, od innych ludów wyróżniali się wiązaniem przez mężczyzn długich, czarnych włosów w dwa warkocze. Z Enków czcili wyłącznie Abarę Mladnicę, przez Greków utożsamianą z boginią młodości Hebe, poza nią zaś otaczali wielkim szacunkiem zwierzęta, rośliny i własne miecze. Za kult religijny odpowiadali szamani'' - ,,Codex vimrothensis''

Leży przede mną egzemplarz bardzo starej, awarskiej ,,Księgi Kostroma'', będącej pamiętnikiem. Autor owej księgi służył w wojsku i brał udział w pierwszym najeździe awarskim na Rox i Analapię. Jego pamiętnik odnalazł w XIX wieku, w ruinach biblioteki w Dagestanie, Polak pochodzenia ormiańskiego, profesor Ignacy Akenerozarowicz, pradziadek obecnie żyjącego profesora Jerzego Akenerozarowicza, na którego wykłady uczęszczałem w 2006 roku. Ignacy Akenerozarowicz przełożył napisaną na welinie ze skóry pytona księgę z języka awarskiego na języki polski i rosyjski. Wydanie, z którego pochodzą poniższe cytaty jest reprintem wydania lwowskiego z 1927 roku.

,,Było to w dwunastym roku rządów kagana Degasa z dynastii Rubinowego Psa. […] Ta wyprawa była dla nas przyjemnością. Z gór zeszliśmy w kwitnące doliny Roxu, zgotowaliśmy naszym świętym mieczom libację z krwi zdolnych do obrony mężów, niewiast i dzieci. Naszym łupem padły wszelkie dobra – złoto i klejnoty, skóry bobrów i soboli, stada owiec, kóz, świń i bydła. Wzięliśmy liczne branki – krasawice, a wszystko, czego nie byliśmy w stanie unieść, oddaliśmy płomieniom. Na zgliszczach jednej z chałup, jakiś staruszek miast lamentować i wygrażać pięścią niebu, sławił swego boga, Agejem zwanego, za to, że przeżył. Chciałbym być bogiem, który ma takich wyznawców. […] Kagan, sławny potomek Cyjona [Cyjon – chana] rozochocony sukcesem, uznał za słuszne rzucić do stóp swoich wszystkie ludy Sklawinii, tak jak ongiś kagan Orzi – Orzi z rasy olbrzymów, który władał Awarami w czasie, gdy na stolcu faraonów zasiadał Skorpion. […] Ruszyliśmy na Słowian ławą, nie czyniąc dłuższych przygotowań. Deptaliśmy Rox i Analapię kopytami swych rumaków, nasze miecze piły krew, duma nas rozpierała, a nasze serca nie znały litości. Do mojego rydwanu było zaprzężonych siedem niewolnic – dziewiczych cór książęcych rodów […] Jednak Słowianie, tak jak za czasów przeklętego Samona, który zadał śmierć Orzi – Orzi, tak i teraz, bronili się zaciekle. Wilcze to plemię, nieujarzmione, co śmierć przedkłada nad więzy niewoli. […] Wkroczyliśmy na ziemię Analapii – krainy żyznej i opływającej w mleko i miód. Kagan, któremu najroślejsi z nas sięgali do kolan, prowadził nas ku Neście, stolicy Analapii, lecz wojsko króla Bogugniewa zastąpiło nam drogę nieopodal wsi, zwanej Gorzałka. Dobyliśmy mieczy z pochew, lecz cała przyroda Analapii sprzysięgła się przeciwko nam. Pioruny, ulewa, wicher i gwiazdy ze swych orbit walczyły przeciw kaganowi. Z lasu wyszły ku naszej zgubie tury i żubry, i niedźwiedzie, rysie, wilki, rosomaki, żbiki i dziki. Atakowały nas orły, sokoły, jastrzębie i kruki. Kąsały nas żmije, komary, osy, pszczoły i szerszenie. Przeciwko hufcom świętej Awarii wystąpili Lynxowie – plemię z głowami rysiów, Neurowie, żmijowie, Płanetnicy, Wiły, rusałki i wodniki, oraz rokity. Te ostatnie; wiewiórki z głowami łosi i ogonami lwów, lęgną się w dziuplach jak sowy i mają moc rosnąć i kurczyć się w mgnieniu oka […]. W pamięć wryła mi się niby drzazga jedna wojowniczka, a była to Murzynka z głową lwicy, uzbrojona w ciężką włócznię. Niczym pożar siała spustoszenie w naszych szeregach. Doskoczyła do kagana i nim ktokolwiek zdążył ją powstrzymać, przebodła naszego pana na wylot, tak jak rybak przebija rybę harpunem. […] Wróciliśmy bez łupów, okryci niesławą''.

Liłce dobrze się mieszkało w Analapii, lecz tęskniła za Afryką. Powróciła tam po śmierci żupana Dobrosta, którego miłowała jak rodzonego ojca.

Oniricon cz. 203

Śniło mi się, że:

- brałem udział w nocnym biegu po jednej ze szczecińskich ulic; dotarłem pierwszy do mety i uciąłem kij, aby lekko bić nim tych co nie zdążyli; w bramie zobaczyłem jakąś dziewczynę siedzącą przy stole i patrzącą przez mikroskop,

- moja śp. Babcia chciała zrobić zupę pomidorową z sosu,

- polonistka pani Eva ov Tomas proponowała mi napisanie powieści o PRL - u, w której nie byłoby o Hitlerze, ale o różnych ciekawostkach,

- Andrzej Pilipiuk na swoim blogu krytykował ,,Gościa Niedzielnego'', UWAGA: To tylko sen, nic takiego się nie zdarzyło,

- wieczorem poszedłem do szkolnej toalety, gdzie spotkałem Irenausa ov Kudlabicia; prosiłem woźnego, aby nie zamykał toalety zanim z niej nie skorzystam; zamiast sedesu był pisuar,

- w wiosce Czarci Młyn w analapijskiej prowincji Pomori żył młynarz - czarodziej, który podróżował w czasie i z naszych czasów sprowadził egzemplarz ,,Gościa Niedzielnego'', aby użyć go do sporządzenia magicznej mikstury; ów młynarz został zamieniony w niedźwiedzia za karę za uprawianie czarów, a potem pod tą postacią bronił młyna przed atakiem nagich ludzi z głowami kozłów,

- wymyślając historię o Czarcim Młynie w parku, padłem na ziemię na oczach babci i wnuczki,

- polscy faszyści czytają od deski do deski ,,Frondę'' i ,,Władcę Pierścieni'',

- przez jakiś czas przychodziłem do sklepu spożywczego obnażony do pasa, aż wreszcie ekspedientka się zgorszyła i postanowiłem więcej tego nie robić; trafiłem do więzienia gdzie nauczyłem się gotować,

- zarówno bahaiści jak i babaiści spotykają się wspólnie w Bolospurze,

- na polecenie polonistki, pani Anny ov Scareyovej opracowałem starożytny kodeks honorowy z czasów I imperium sarmackiego spisany w Bolospurze; głosił on, że ,,byle drab i byle szczeniak'' mógł wyzwać króla na pojedynek, zaś król mógł wyznaczyć kogoś kto walczyłby w jego zastępstwie,

- Jan Bodakowski jest nastlatkiem, który na lekcji historii wykonał salut rzymski, co nie spodobało się nauczycielce,

- w rozmowie z tureckim sprzedawcą kebabów sugerowałem, że jedną z postaci Allaha był Dionizos wymagający od swych wyznawców picia wina, sprzedawca jednak w to nie uwierzył,

- w kościele był ślub dwóch homoseksualistów; jeden z nich założył spódnicę i stanął obok rury do tańca,

- grupka myszy oglądała swych pobratymców zamkniętych pod szklanym kloszem, którzy nie mieli futra i nosili na grzbietach ludzkie uszy,

- zacząłem oglądać w Internecie serial o Xenie, aby przeanalizować go na blogu, lecz zaniedbałem robienia notatek.