,,We wczesnych latach dwudziestych XX wieku córka Anna i jeden z pacjentów podarowali Freudowi psa chow chow. Od tej pory lekarz stał się wielkim miłośnikiem tej rasy. Psy towarzyszyły mu nawet podczas sesji terapeutycznych'' - Anna Bartosik ,,Na ratunek! czyli medycyna dawniej i dziś''
Para chow chow należąca do Freuda nosiła imiona Tattoun i Fo.
,, […] Dwa sępy wyszarpywały Tytiosowi wątrobę w Tartarze za chęć zgwałcenia Leto (Latony), matki Apollina i Artemidy – wg humanistów renesansowych była to alegoria opanowania ciała przez żądze (gdyż wątrobę uważano za siedzibę pożądania). […] Mityczny wieszczek Melampos rozumiejący mowę ptaków twierdził, że sępy są mądrzejsze od bogów. [...]’’ - Władysław Kopaliński ,,Słownik symboli’’
,,Gdy wśród przekleństwa od Boga
Czart panował, śmierć i trwoga’’
- pieśń adwentowa ,,Spuście nam na ziemskie niwy’’
W 2010 r. przeczytałem po raz pierwszy ,,Prawo sępów’’, zbiór opowiadań dark fantasy Feliksa Wiktora Kresa (właśc. Witolda Chmieleckiego, 1966 – 2022) z 1991 r. Książka dzieli się na trzy części: ,,Gaareogorde hork kerek’’, ,,Deszcze’’ i ,,Północną granicę’’.
Autor przedstawił w niej wykreowany przez siebie, quasi średniowieczny świat z artylerią (znaną już pod koniec tej epoki) i uprawami ziemniaków (upowszechnionymi dopiero w XVIII wieku). Konu, wspólny język przypomina swą nazwą koine, odmianę greki, używaną w późnej starożytności. Piratka imieniem Alagera może stanowić nawiązanie do Algieru jako siedziby dawnych, muzułmańskich korsarzy. Pierwowzorem ptaków wielkości statków, latających nad Bezmiarem był legendarny Rok. Z kolei magiczne Pióro, zabijające kłamców, przywodzi mi na myśl pióro egipskiej bogini Maat ważone podczas pośmiertnego sądu Ozyrysa.
Akcja rozgrywa się podczas Ery Sępów. Wcześniej miały miejsce Era Kotów i Era Ludzi. Najwcześniejszy okres, poprzedzający pojawienie się tych ras rozumnych nosił nazwę Pomroki.
Opisane w książce wydarzenia miały miejsce na ziemiach Cesarstwa, którego stolicą była Kirra. Najważniejszym miastem cesarskiej prowincji Dartanu była bogata i pełna blichtru Rollayna, założona przez kobietę o tym imieniu. W Armekcie nagość była traktowana jako wyraz szczerości i przyjaznych zamiarów. Grombelard ze stolicą w Grombie był krainą gór, ciągłych deszczy i rozbójników. Przypominał nieco Szkocję. Zły Kraj, siedziba czarownika Moldorna był miejscem pochodzenia magicznych przedmiotów, takich jak wymienione powyżej Pióro. Morze Zamknięte można porównać do Morza Śródziemnego, zaś Bezmiar do Atlantyku. Za północną granicą Cesarstwa znajdował się Aler, kraina zamieszkana przez rasę starszą niż ludzkość. Poddani cesarza podejmowali próby jej kolonizacji.
Moc stanowiła bezosobową siłę, przenikającą Wszechświat. Posiadała odpowiedniki w wielu dawnych wierzeniach naszego świata np. mana, chi, prana, nyama, manitou, orenda itd. Następujące co jakiś czas Pęknięcia Mocy stanowiły źródło zła na świecie. Sprowadzały na ludzi napady agresji. Stąd właśnie Glorm, grombelardzki rozbójnik, osiadły w Rollaynie jako magnat Golst zamordował swoją najwierniejszą niewolnicę Liwarę. Później omamiony czarami Moldorna uśmiercił swoją kochankę, Irinę, którą podejrzewał o zdradę. Pęknięcia Mocy można porównać do szaleństwa zesłanego przez Herę na Heraklesa, mordującego swoją żonę i dzieci.
Z Mocy wyłoniły się bóstwa osobowe. Na czele panteonu stał bóg Kraf, zwany Największym, bardziej podobny do gnostyckiego Demiurga niż do kochającego, chrześcijańskiego Boga. Dał rozum ludziom, sępom i kotom. Slava – Czarownica uznała dar rozumu za krzywdę wyrządzoną rasom i źródło zła na świecie. (Warto porównać ten fragment z wierszem Wisławy Szymborskiej ,,Pochwała złego o sobie mniemania’’). Za karę uwięziła Krafa w górskiej jaskini pod postacią pięknej kobiety.
Zdarzenie to przyczyniło się do powstania legendy opowiadanej w Grombelardzie. Tęczowa Królowa Światła przyleciała przed wiekami z dalekich krain na grzbiecie swojego brata, kondora. Zły czarownik Moldorn zabił kondora i uwięził boginię w jaskini.
Sam Kres był ateistą, uznającym zło na świecie za dowód na nieistnienie Boga (Feliks W. Kres ,,Galeria dla dorosłych’’ 1).
Zdaniem Kresa prawdziwy pisarz fantasta powinien umieć wymyślać własne istoty fantastyczne, zamiast bez końca wałkować tolkienowskie elfy i krasnoludy (pełna zgoda!). Trzeba przyznać, że wykreowane przez Kresa rasy rozumne nie będące ludźmi, są bardzo oryginalne ;).
Koty (ulubione zwierzęta Autora) potrafiły mówić. Były waleczne, honorowe i nigdy nie kłamały. Największe z nich, gadba osiągały rozmiary lwów i były równie groźne. Niekiedy zakładały zbroję. Do rasy tej należał bury Rbit L. S. I., wierny przyjaciel rozbójnika Glorma z Grombelardu. Koty były wrogami sępów. Niegdyś walczyły w powstaniu przeciw ludziom. Witały się unosząc łapę w Pozdrowieniu Nocy.
Znające ludzką mowę sępy były okrutne, podstępne i cały czas kłamały. Gnieździły się w górach. Pozbawiły oczu wojowniczkę Karenirę. Pod odzyskaniu wzroku zaczęła je tępić.
Alerczycy przypominali Yahoosów z ,,Podróży Guliwera’’ Jonathana Swifta 2 i Piktów z opowiadań R. E. Howarda o Conanie 3. Stanowili przedludzką rasę z czasów Pomroki, nieudany eksperyment Krafa z tworzeniem istot rozumnych. Mieli ciemną, kosmatą skórę, kły i pazury oraz olbrzymie genitalia. Posługiwali się prymitywnym uzbrojeniem i czcili smoka z głową żaby. Mordowali osadników z Cesarstwa, aby odzyskać należące do nich niegdyś ziemie. Sami byli zabijani przez cesarskie wojsko z nie mniejszym okrucieństwem.
Trzeba przyznać, że opisany przez Kresa świat jest bardzo brutalny, choć nie bardziej niż ten, w którym my żyjemy :(. Istniało w nim niewolnictwo i gwałty. Ofiarą przemocy padali ludzie jak i zwierzęta. Czarownik Brule nakłonił Ilarę do skatowania biczem uwielbiających ją psów. Piraci nie byli romantycznymi poszukiwaczami skarbów, ale bezwzględnymi mordercami kobiet i dzieci (tak jak w historii).
Kres nie moralizował i nie podnosił na duchu. Krzywdzące byłoby jednak zarzucenie mu pochwały zła i zachęty do jego czynienia. Jego bohaterowie przynajmniej próbowali dążyć do dobra. Brule, zgłębiający zagadnienie zła, aby z nim walczyć, zafascynował się nim i przeszedł na jego stronę jak tolkienowski Saruman. Podobieństwo to zwraca uwagę tym bardziej, że Kres nie był fanem Tolkiena 4. Okrutny pirat Rapis, zwany Demonem Walki poniósł karę za wyrządzone krzywdy. Nie będąc w stanie zmusić swojej branki, Ridarety, aby go pokochała, ścisnął w dłoni magiczny Rubin Córki Grzmotu i umarł jako stary, siwy karzeł. Gwardzista Barg, towarzysz broni Kareniry oślepionej przez sępa, z miłości do niej oddał własne oczy. Swoje poświęcenie przypłacił jednak samobójstwem. Bardzo pozytywnym bohaterem był czarownik Dorlan. Wyrzekł się swej mocy, widząc, że magia powoduje zło, nawet gdy towarzyszy jej zamiar czynienia dobra. Na uwagę zasługują słowa Dorlana wypowiedziane do Brula: ,, - Świat to mapa zła – rzekł powoli. - Ale jednak, ale jednak są na niej plamki dobra, Brule’’.
Nawiązaniem do twórczości Kresa była kotka Silana z powieści ,,Grillbar Galaktyka’’ Mai Lidii Kossakowskiej 5.
1 Odsyłam do posta: ,,Galeria dla dorosłych’’.
2 Odsyłam do posta: ,,Podróże Guliwera’’.
3 Odsyłam do postów: ,,Conan – władca wyobraźni’’ i ,,Piktowie’’.
4 Innymi pisarzami fantasy niechętnymi twórczości Tolkiena są: Michael Moorcock, China Mieville i … Andrzej Pilipiuk.
5 Odsyłam do posta: ,,Grillbar Galaktyka’’.
