,,Królewna
Idianaki ucieka przed smokiem, który ma cztery łapy purpurowe, a
cztery złote. Królewicz Itonagi śpi pod drzewem. Nie wie w jakim
niebezpieczeństwie są małe stopy Idianaki. A smok jest coraz
bliżej. Gna Idianaki do morza. W każdym oku ma dziewięć czarnych
piorunów. Królewicz Itonagi śpi. Królewna rzuca za siebie
grzebień. Staje siedemnastu rycerzy i rozpoczyna się krwawa walka.
Giną jeden po drugim. Zbyt długo przebywali w czarnych włosach
Idianaki. Zniewieścieli doszczętnie. Królewicz Itonagi znalazł
nad brzegiem morza ten grzebień. Zbudował dla niego marmurowy
grobowiec. Kto widział, aby dla grzebienia budować grobowiec? Ja
widziałem. Działo się to w dzień drzewa i źrebca’’ -
Zbigniew Herbert ,,Bajka japońska’’

Na
studiach przeczytałem po raz pierwszy japoński epos narodowy, a
zarazem święty tekst shintoizmu ,,Kojiki
czyli Księgę dawnych wydarzeń’’
(jap. ,,Kojiki’’).
W 712 r. księgę tę skompilował z wcześniejszych tradycji,
dworski urzędnik Ō
– no Yasumaro (? - 723) za panowania cesarzowej Gemmei (661 –
721). Przekładu na język polski dokonał japonista, prof. Wiesław
Kotański (1915 – 2005).
Epos
dzieli się na trzy zwoje:
-
pierwszy opowiadający o czynach bogów,
-
drugi mówiący o pierwszym cesarzu Jimmu i jego piętnastu
następcach,
-
trzeci opisujący dzieje od cesarza Nintoku do cesarzowej Suiko.
,,Kojiki’’
zawiera wiele barwnych mitów o istotach boskich i półboskich.

Izanagi
i Izanami byli parą demiurgów, którzy przybyli z nieba z zadaniem
stworzenia świata (dla autora mitu, stworzenie Japonii było
równoznaczne ze stworzeniem całego świata). Izanagi wziął świętą
włócznię (symbol falliczny) i zamieszał nią w pierwotnym
szlamie, aby utwardzić ląd. Razem z Izanami odprawił rytuał
zaślubin polegający na chodzeniu wokół słupa. Początkowo rytuał
został przeprowadzony nieprawidłowo; Izanami odezwała się
pierwsza i ,,za karę’’ urodziła dziecko miękkie jak pijawka,
które następnie porzuciła. Za drugim razem, to Izanagi odezwał
się pierwszy. Owocem związku pary demiurgów były Wyspy Japońskie
i liczne bóstwa. Izanami umarła poparzona rodząc boga ognia
Kagutsuchiego i przeniosła się do krainy zmarłych. Izanagi udał
się w ślad za nią, lecz przeraził się gdy ujrzał jak oblazło
ją robactwo. Rzucił się do ucieczki, zaś Izanami wysłała za nim
w pościg piekielne jędze. Izanagi bronił się przed nimi rzucając
za siebie smakowite pędy bambusa, aż uciekł. Po powrocie do świata
żywych, poddał się rytualnej ablucji, dającej początek nowej
generacji bogów.

Amaterasu
była boginią Słońca i najważniejszą postacią shintoistycznego
panteonu. Zrodziła się kiedy Izanagi przemywał jedno oko po
powrocie z zaświatów (z drugiego oka zrodził się jej brat
Tsukiyomi, bóg Księżyca). Atrybutem solarnej bogini było
zwierciadło. Ciężko obrażona przez drugiego ze swych braci,
Susanoo, schowała się w jaskini przez co świat pogrążył się w
ciemnościach. Na szczęście bogini Amenouzume zdołała wywabić ją
z groty. Innym razem Amaterasu i Susanoo rywalizowali ze sobą
rozgryzając drogie kamienie i powołując z nich do życia kolejne
duchy. Od Amaterasu wywodzi się japoński ród cesarski.

Susanoo
był porywczym i nieokrzesanym bogiem wiatru i burzy, zrodzonym w
chwili gdy Izanagi przemywał nos. Zazdrościł władzę siostrze.
Kiedy niszczył groble i bezczelnie oddawał kał w izbie
mieszkalnej, Amaterasu próbowała go bronić. Jej cierpliwość
skończyła się jednak, gdy Susanoo obdarł ze skóry źrebaka. Po
powrocie bogini Słońca z groty, jej bratu ogolono brodę i wyrwano
paznokcie, po czym został wygnany na Ziemię. Zrehabilitował się
tam broniąc dziewczyny przez ośmiogłowym wężem, na którego
grzbiecie rosły drzewa. Susanoo zwabił potwora w pułapkę za
pomocą sake i obciął mu głowy mieczem. W tym czasie dziewczyna
spoczywała bezpiecznie we … włosach boga burzy zamieniona przez
niego w grzebień.
Ukemochi
była boginią wiktuałów, zamordowaną przez porywczego Susanoo,
kiedy chciała go poczęstować nim udał się na wygnanie. W jej
głowie znajdowały się jedwabniki, w oczach – ryż, w uszach –
proso, w nosie – czerwona fasola, w łonie – żyto, zaś w
odbycie – soja.
Amenouzume
nakłoniła rozgniewaną boginię Amaterasu do wyjścia z jaskini
rozśmieszając ją za pomocą striptizu (istnieje analogia między
tą opowieścią, a greckim mitem o Baubo i Demeter). Innym razem
Amenouzume pytała wszystkie morskie stworzenia czy będą służyć
bogom, zaś gdy strzykwa milczała, bogini za karę rozcięła jej
otwór gębowy.
Pewien
zając chcący oszukać rekiny kazał się im się ustawić w
szeregu, aby samemu móc po ich grzbietach dostać się na sąsiednią
wyspę. Gdy już miał znaleźć się na brzegu, zaczął szydzić z
oszukanych ryb, aż jedna z nich za karę obdarła go ze skóry.
Podobny motyw występuje w wielu dalekowschodnich baśniach. W
oryginale rekiny nazywały się ,,wani’’.
Słowem tym współcześni Japończycy określają krokodyle, które
jednak w czasach gdy toczy się akcja eposu nie były znane w Kraju
Kwitnącej Wiśni (dlatego tłumacz zdecydował się na rekiny).
Watatsumi
był smoczym bogiem morza, posiadającym perły kontrolując pływy
morskie. Dał je Hooriemu, synowi Ninigiego, który poszukiwał
zaginionego haczyka na ryby należącego do jego starszego brata
Hodoriego. Hoori poślubił córkę morskiego boga, boginię Toyotama
– hime i stąd w żyłach cesarzy Japonii płynie smocza krew.
Pierwszy
cesarz Jimmu, potomek bogini Amaterasu, krwawo rozprawił się z
półdzikimi, ogoniastymi ludźmi nazywanymi tsuchigumo
(ziemnymi pająkami), którzy nie chcieli uznać jego władzy.
Podobny sposób dehumanizacji przeciwnika występuje w wielu innych
opowieściach i dotyczy min. Dasów z mitologii indyjskiej.
Wśród
bohaterów eposu są pierwsi, z reguły legendarni cesarze Japonii.
W
najstarszym okresie, zwanym Jomon (XII wiek p. n. e. - 300 p. n. e.)
byli to: wspomniany już Jimmu, Suizei, Annei, Itoku, Kōshō
i Kōan.
W
okresie Yayai (ok. 300 p. n. e.- 300 n. e.) panowali: Kōrei,
Kōgen,
Kaika, Suijin, Suimin, Keikō,
Seimu, Chūai
i regentka Jingū.
W
okresie Kofun (ok. 300 – 538) panowali: Ōjin
(wcielenie boga wojny Hachimana), Nintoku, Richū,
Hemei, Ingyō,
Ankō,
Yūryaku,
Seinei, Kenso, Ninken, Buretsu, Kaitai, Anken i Senka.
Z
okresu Asuka (538 - 710) pochodzą pierwsi historyczni władcy
Japonii: Kimnei, Bidatsu, Yōmei,
Sushun i cesarzowa Suiko.
W
księdze tej nie brakuje motywów, które europejskiemu odbiorcy mogą
się wydać dziwaczne, a nawet obsceniczne jak: duch siedzący na
czubku miecza, czy kobieta zapłodniona przez boską strzałę w
czasie oddawania stolca do kanału.
,,Kojiki’’
to księga trudna w lekturze ze względu na bardzo rozbudowane imiona
i przydomki postaci (w zapamiętaniu nie pomaga przełożenie ich
przez tłumacza na język polski). Postać boga burzy Susanoo – o –
No – Mikoto jest jednym z bohaterów komiksów fantasy ,,Sandman’’
Neila Gaimana i ,,Lucyfer’’
Mike’a Careya.