,,Miłość
to jedyna rzecz, która się mnoży, kiedy się ją dzieli’’
-
Albert Schweitzer (1875 – 1965)
W
maju
2026 r. przeczytałem brytyjską powieść fantasy Edith Nesbit
,,Czarodziejskie
miasto’’
(ang. ,,The
Magic City’’)
z 1910 r. w polskim przekładzie Ireny Tuwim i Juliusza Stawińskiego
z 1973 r. z ilustracjami Jana Marcina Szancera.
Na
początku XX wieku w małym miasteczku w Wielkiej Brytanii żył
Filip Haldane, nieco samolubny chłopiec o bujnej wyobraźni. Był
sierotą, pozostającym pod opieką ukochanej, przyrodniej siostry
Heleny. Przeżył szok kiedy Helena poślubiła wdowca, Piotra
Grahama, swego przyjaciela z dzieciństwa. Filip poznał młodszą od
siebie córkę ojczyma imieniem Lucy. Choć dziewczynka była miła i
inteligentna, Filip nie cierpiał jej. Uważał ją bowiem za rywalkę
do miłości Heleny. Z czasem dzieci zaprzyjaźniły się dzięki
wspólnym przygodom w fantastycznym świecie.

Tytułowe
czarodziejskie miasto, zwane Astropolis, konstrukcja wzniesiona przez
Filipa z zabawek, książek i różnych bibelotów w równoległym,
baśniowym świecie było realną krainą. Mieszkali w nim ludzie
różnych narodowości (np. Holendrzy, Szkoci, Rosjanie,
Skandynawowie) a także rzeczywiste i fantastyczne zwierzęta.
Znajdowały się w nim także pustynia, morze i wyspy oraz liczne
budowle. Trafiały do niego postaci z książek oraz ludzie w różnych
stopniu zaangażowani w budowę miasta np. cieśla Perrin, który
sporządził klocki do zabawy. Filip był przepowiadanym przez
astrologów Wyzwolicielem (motyw mesjański). Razem z Lucy przeszedł
siedem prób np. walcząc ze smokiem oraz lwami. Po przejściu każdej
próby otrzymywał wyższy tytuł arystokratyczny. Dzieciom pomagała
mówiąca papuga Polly oraz psy Tossy i Brenda. Rolę antagonistki
pełniła natomiast Pretendentka, niemiła kobieta w samochodowej
woalce. Chciała zawładnąć Astropolis. Okazała się nią
nielubiąca Filipa bona (opiekunka) Lucy. W realnym świecie zburzyła
miasto, zbudowana przez chłopca, stąd w świecie baśniowym była
Niszczycielką.
Wielki
Nierób, który wyszedł z książki, był tyranem sąsiedniego
miasta, Sennogradu (dawnego Pędzimierza). Przypominał goryla
wielkości młodego słonia. Mieszkał w świątyni ze złota. Całymi
dniami wylegiwał się w łóżku, jadł, pił i słuchał muzyki,
obsługiwany przez ludzi ubranych na czarno. Tymczasem jego poddani
ciężko pracowali i cierpieli biedę. Uprawiali tylko ananasy i
używali ich lepkiego soku zamiast wody. Lucy nakłoniła Wielkiego
Nieroba do pracy przy pompie. W mojej interpretacji Wielki Nierób
uosabia człowieka, domagającego się dla siebie kultu należnego
tylko Bogu.
Nesbit
nawiązała w ciekawy sposób do różnych tekstów kultury.
Biblijny
patriarcha Noe, budowniczy arki został mądrym sędzią w
Astropolis. W powieści nieodmiennie jest tytułowany panem. Na
prośbę Filipa ponownie zbudował arkę, aby uratować wyspiarzy,
których wyspa zatonęła w morzu (dodatkowe nawiązanie do greckiego
mitu o Atlantydzie) .
Ryc. za: Francis Bacon Society
Sympatyczny
strażnik więzienny i literat – amator nosił podwójne nazwisko
Bacon – Sheakspeare. Przypuszczam, że Autorka mogła odnieść się
w ten sposób do teorii spiskowej o filozofie Francisie Baconie (1561
- 1626) jako prawdziwym autorze dramatów Williama Szekspira (1564 -
1616).
Łagodny
i przyjazny, biały Hipogryf był hybrydą gryfa i konia.
Pretendentka zmuszała go do niesienia jej na grzbiecie. To
fantastyczne zwierzę rozsławił renesansowy epos ,,Orland
szalony’’
Ludovica Ariosta. Dziś najbardziej znanym hipogryfem w literaturze
fantasy jest Hardodziób z cyklu ,,Harry
Potter’’
Joanne K. Rowling.
Juliusz
Cezar (100 p. n. e. - 44 p. n. e.), historyczny wódz rzymski wyszedł
ze swymi legionistami z książki i na prośbę Lucy pokonał Galów,
służących Pretendentce .
Pokonana uzurpatorka musiała uczyć Wielkiego Nieroba zamiłowania
do pracy i czekać aż ją samą ktoś pokocha.
Fot. za: Galeria Starych Zabawek
Powieść
dowodzi bogatej wyobraźni Autorki. Została w niej opisana przemiana
Filipa z egoisty w człowieka troszczącego się o innych. Heroiczne
poświęcenie stanowiło dla niego oddanie wymarzonej wyspy ludowi,
który stracił swą ojczyznę. Dodatkowym plusem jest wiedza o
zabawkach z początku XX wieku takich jak arka Noego czy zestaw do
uczty z drewnianymi potrawami.