,,Lilit - pierwsza żona → Adama, demoniczna królowa nocy. Lilit domagała się zrównania w prawach z mężem, a kiedy stwierdziła, że nie zdoła tego dopiąć, wymówiła imię Boga i uniósłszy się w powietrze pomknęła do Morza Czerwonego. Na prośbę skarżącego się Adama Bóg wysłał trzech aniołów, Sanwiego, Sansawiego i Samangelafa, z zakończoną niepowodzeniem misją sprowadzenia Lilit z powrotem. Aniołowie wymogli na niej natomiast obietnicę, że ilekroć zobaczy ich imiona, nie będzie szkodzić istotom ludzkim. Od tamtej pory jest oblubienicą Samaela, pana złych mocy sitra achra. Lilit to uwodzicielska postać z długimi włosami, która fruwa nocą jako sowa, napadając na śpiących samotnie mężczyzn, by rodzić demoniątka spłodzone przez nich nocnymi ejakulacjami. Kradnie także dzieci lub robi krzywdę noworodkom. Jeżeli nie uda jej się pożreć ludzkich dzieci, zjada nawet własne demoniczne potomstwo. Dla ochrony przed nią na ścianach domów, w których kobieta miała wydać na świat dziecko (...) zawieszano → amulety z wyrytymi słowami: 'Adam i Ewa bez Lilit'. Na drzwiach pokoju, w którym odbywał się poród, należało napisać imiona trzech aniołów, a czasem nawet otaczano go kręgiem płonących węgli. Dziecko uśmiechające się w przeddzień szabatu lub nowiu księżyca mogło bawić się z Lilit. Aby zapobiec nieszczęściu, trzeba było wówczas popukać je trzy razy po nosku i zmówić odpowiednią formułkę. W średniowieczu picie wody przy przesileniu lub zrównaniu dnia z nocą uważano za niebezpieczne, ponieważ otwarte zbiorniki mogły zostać skażone spadającymi wówczas kroplami menstruacyjnej krwi demonicy. Lilit zjawiła się przed Salomonem w przebraniu królowej →, lecz ponieważ wzbudziła w nim podejrzenia, podstępem skłonił ją do podniesienia spódnicy. Widok jej owłosionych nóg przekonał go, że ma do czynienia z demonicą. [...]'' - Alan Unterman ,,Encyklopedia tradycji i legend żydowskich''
,, [...] Pewnego razu idące na rzeź cielę schroniło się pod płaszczem Jehudy [chodzi o Jehudę ha - Nasi żyjącego w latach 135 - 220 - przyp. T. K.], lecz ten kazał mu iść precz, skoro zostało stworzone na to, by je zabić i zjeść. Za tę nieczułość pokarany został chorobą, z której wyleczył się dopiero wtedy, gdy litościwie wyratował myszy z rąk służącej. [...]'' - Alan Unterman ,,Encyklopedia tradycji i legend żydowskich''
,,golem (hebr., 'nieuformowany') - sztuczny człowiek powołany do życia za pomocą praktycznej → kabały. W jidysz termin ten ma zastosowanie obraźliwe i oznacza tumana. Z ziemi dziewiczej formowano postać ludzką, wokół której wykonywano magiczny taniec ze śpiewną recytacją imion Boga lub kombinacji liter z → Sefer Jecira. Gdy golem się już podniósł, wprawiało się go w ruch wypisując → tetragram na papierku, który należało umieścić pod jego językiem, lub też grawerując hebrajskie słowo na jego czole. Stworzenie golema było jednym z etapów kształcenia adeptów kabały, a także celem uprawiających → alchemię. Dwóch talmudycznych rabich co piątek wytwarzało sztuczne cielę na posiłek szabatowy. Inny mędrzec stworzył człowieka i posłał go do swego kolegi, który stwierdziwszy, że przybysz nie umie mówić, zdał sobie sprawę, że ma do czynienia z golemem, i nakazał mu obrócić się z powrotem w proch. Istnieje wiele opowieści o ludziach, którzy robili golemy. Należeli do nich Jeremiasz i jego syn ben Syrach, Abraham Ibn Ezra i Salomon → Ibn Gabirol, który wykonał sobie sztuczną służącą. Eliasz Baal Szem z Chełma był zmuszony usunąć boskie imię ze swego golema, gdy ten przeobraził się w potwora i zaczął zagrażać światu. Jego wnuk poruszył w jednym ze swych responsów pytanie, czy można wliczać golema do minjanu. Eliasz Gaon z Wilna zamierzał jeszcze przed ukończeniem dwudziestego roku życia stworzyć golema, lecz zaniechał tego na znak otrzymany z niebios. Izrael Baal Szem Tow miał golema, który spełniał funkcję jego osobistego sługi. Pewnego razu Izrael kazał mu naoliwić wóz, a kiedy okazało się, że golem wysmarował cały pojazd oliwą, doszedł do wniosku, że lepszy byłby ludzki służący. Rabi Dawid Jafe z Grodna wykonał golema, żeby w zastępstwie → szabes goja rozpalał ogień w szabat. Na nieszczęście z powodu nieostrożności niezręcznego golema całe miasto strawił pożar. Bohaterem wielu opowieści stał się golem praski, dzieło → Jehudy Loew ben Becalela z Pragi'' - Alan Unterman ,,Encyklopedia tradycji i legend żydowskich''
,,Eldad ha - Dani (IX wiek) tajemnicza postać podająca się za przybysza z niezawisłego państwa żydowskiego w Afryce, gdzie osiadły niektóre z → Dziesięciu Zaginionych Plemion. W czasie podróży do skupisk żydowskich w Babilonii, Północnej Afryce i Hiszpanii Eldada spotkało wiele przygód, łącznie z ucieczką przed szczepem afrykańskich kanibali, którzy zjadłszy jego towarzyszy, nie połakomili się już na jego wątłą i wychudzoną osobę. Zabrano go jako więźnia do Chin, skąd został w końcu wykupiony, a przy okazji przewędrował tereny, na których żyli i rządzili się inni członkowie Dziesięciu Zaginionych Plemion. Jego własne plemię Dan zamieszkiwało ponoć Etiopię, a za sąsiadów, po drugiej stronie rzeki → Sambation, miało lewitów. Plemię Lewi żyło w pokoju w krainie pozbawionej złodziei, gdzie nie trzeba było zamykać drzwi. Opływająca ich kraj rzeka przez sześć dni w tygodniu toczyła spienione wody, niosąc zwały skał i piasku, uspokajając się tylko w szabat, kiedy spowijały ją kłęby dymu i ognia. Ponieważ Żydzi nie mogli jej przekroczyć nie profanując szabatu, ludzie z dwóch plemion porozumiewali się ze sobą stojąc na przeciwległych brzegach Sambation i krzycząc do siebie albo wysyłając gołębie pocztowe z listami. Afrykańskie plemiona żydowskie miały swój własny Talmud, napisany po hebrajsku, w którym każda nauka rozpoczynała się od słów: 'Tak dowiadujemy się od Jozuego, który z kolei dowiedział się tego od Mojżesza'. Eldad przytacza pewne przepisy halachiczne z owego Talmudu, odbiegające od norm obowiązujących w społecznościach żydowskich, które odwiedzał'' - Alan Unterman ,,Encyklopedia tradycji i legend żydowskich''
,,Dziesięć Zaginionych Plemion - po oderwaniu się od Judei pod wodzą → Jeroboama w celu utworzenia północnego królestwa → Izraela plemiona Rubena, Symeona, Issachara, Zebulona, Dana, Naftalego, Gada, Aszera, Efraima i Manassesa zostały uprowadzone (...) w niewolę przez Asyryjczyków w 722 r. p. n. e. Podobno pozostają nadal w kraju swego wygnania albo zachowując swój judaizm w stanie nienaruszonym, albo też żyjąc z pozoru jak nie - Żydzi. Niektórzy mieszkają za rzeką → Sambation, której Żydzi nie mogą przekroczyć. Na przestrzeni wieków niejednokrotnie pojawiali się osobnicy podający się za potomków jednego z Dziesięciu Zaginionych Plemion (...), a podróżników odwiedzających Etiopię, Arabię i Persję dochodziły słuchy o niezawisłym królestwie żydowskim położonym na niedostępnych obszarach za górami lub pustyniami (...). Na ślady Dziesięciu Zaginionych Plemion natrafiono ponoć wśród Hindusów wyższych kast w Indiach i kapłanów szinto z Japonii, których praktyki mają wskazywać na ich biblijny rodowód. Panowanie pierwszego japońskiego króla sięga roku 730 p. n. e., czyli przypada na okres niewoli, japońscy Izraelici mieliby zaś dotrzeć do swej nowej siedziby na tratwach. Żydowscy Karaimi z Krymu przypisują sobie pochodzenie od owych plemion, tak jak i niektórzy Duńczycy, którzy nazwę swego kraju wywodzą od plemienia Dan. Na zbliżonej zasadzie Izraelici brytyjscy w słowie 'British' dostrzegli dwa wyrazy hebrajskie 'brit isz' oznaczające 'przymierze człowieka'. Analogicznie Kamień Scone [kamień koronacyjny królów szkockich, obecnie znajdujący się w Opactwie Westminsterskim] miał jakoby służyć Jakubowi na podgłówek podczas snu o sięgającej nieba drabinie (Rdz 28), a do Anglii przeniesiony został przez izraelskich wygnańców. Podróżnicy odkrywający Indian południowoamerykańskich twierdzili, że należą oni do Dziesięciu Zaginionych Plemion (...) i zachowali żydowskie obyczaje, takie jak lewirat i rozdzieranie odzieży w żałobie. To samo twierdzono o Kurdach, Aborygenach australijskich, Indianach północnoamerykańskich, Meksykanach, Masajach z Kenii oraz mieszkańcach Afganistanu, Chin, Buchary, Kaukazu (...), Birmy i Gruzji. Po nastaniu Mesjasza zaginione plemiona powrócą do Ziemi Świętej, by ponownie zjednoczyć się ze swymi współbraćmi. [...]'' - Alan Unterman ,,Encyklopedia tradycji i legend żydowskich''
,,dybuk (hebr. dibuk, 'połączenie') - złośliwy duch, który wiąże się z żyjącymi przejmując ich osobowość. Dybuk to 'naga dusza', nie mogąca zaznać spoczynku lub reinkarnacji (...), która musi znaleźć sobie ciało już zajęte, lecz przez swój grzech podatne na takie wtargnięcie. Dybuk przemawia ustami danej osoby nowym głosem, powodując jednocześnie zmianę osobowości. Można wypędzić go → egzorcyzmami i wtedy opuszcza ciało przez mały palec u nogi, lecz najpierw trzeba go nakłonić do wyjawienia swej tożsamości, a także przeprowadzić restytucję (...), aby dybuk znalazł spokój, bo inaczej znowu w kogoś wstąpi. Czasami nie jest duszą ludzką, ale demonem nawiedzającym kobietę, która może przez to stać się czarownicą. Jedna z pierwszych wzmianek o dybuku pojawiła się w XVII - wiecznej opowieści o człowieku, który popełnił cudzołóstwo i utonął w morzu. Jego żona, nie mogąc wyjść ponownie za mąż, zajęła się w końcu nierządem. Mężczyznę owego najpierw połknęła ryba, a potem wcielił się w krowę. Żyd, który ją nabył, wobec dziwacznego zachowania zwierzęcia postanowił krowę zarżnąć. Dybuk owładnął obecnym przy uboju młodym człowiekiem i uległ dopiero egzorcyzmom miejscowych rabich. Przed odejściem powiedział dwóm z obecnych mężczyzn, że są homoseksualistami, co wyczytał z ich czół. Chaim Vital opowiadał o cudzołożniku, który został ojcem nieślubnych dzieci (mamzerów). Po śmierci jego dusza nie zaznała spoczynku przez dwadzieścia pięć lat. W końcu opanowała pewną rozzłoszczoną kobietę, wszedłszy do jej domu drzwiami, na których brakowało mezuzy. Inny dybuk był duszą biedaka, który zmarł, gdy przedstawiciel opieki społecznej odmówił mu posiłku. Dybuk wstąpił w owego urzędnika i Izaak Luria zdołał go usunąć tylko pod warunkiem, że urzędnik ten przez trzy dni nie spojrzy na żadną kobietę. Zjawiła się jednak jego matka, a gdy urzędnik na nią popatrzył, dybuk powrócił, by go udusić'' - Alan Unterman ,,Encyklopedia tradycji i legend żydowskich''
,,demony - powstały wieczorem szóstego dnia Stworzenia (czyli w piątek) i Bogu nie starczało czasu, by dać im ciała, gdyż zbliżał się szabat, pozostały więc bezcielesnymi duchami. Nie mają cieni ani kciuków, latają w powietrzu, znają przyszłość i są śmiertelne. Ludzie są zewsząd otoczeni demonami, które ocierając się niszczą im odzież i powodują choroby. Ich widok przeraziłby każdego. Ślady ich stóp, podobne do odcisków kogucich łap, można wykryć posypując ziemię specjalnym popiołem. Nad demonami można zapanować za pomocą → magii, → mezuzy i → amuletów, a niektórzy rabini utrzymywali, że rozumieją ich mowę. Nawiedzają drzewa, ruiny i toalety, stąd powstała nawet ochronna modlitwa na okoliczność korzystania z ubikacji. Atakują tych, którzy śpią sami (...), wychodzą w pojedynkę nocą (...) lub robią coś parami (...). Niegdyś uważano także za niebezpieczne picie wody w pewnych godzinach, ponieważ dostawała się do niej krew menstruacyjna demonic (...). Współcześni halachiści twierdzą, że dla odmienionej natury ludzkiej wiele dawnych sztuczek demonów nie stanowi już zagrożenia. Niektóre demony to upadłe → anioły. Inne posiadają osobowość, jak → Agrat bat Machalat, królowa demonów, → Asmodeusz, złośliwy ich król, → Samael, arcydemon utożsamiany z → Szatanem, oraz → Lilit, która wywołuje u mężczyzn nocne polucje, by płodzić małe demoniątka. Zgodnie z pewnym zwyczajem, nadal spotykanym w Jerozolimie, odgania się takie dzieci od ich zmarłego ojca przez okrążanie ciała przed pogrzebem i rzucanie w różne strony monet, mających odwrócić uwagę małych demonów. Jeden z demonów, Ketew Meriri, ma nierównoboczne ciało całe pokryte sierścią, głowę cielęcia z rogiem jednorożca, a na piersi jedno oko. Sam jego widok wystarczy, by paść trupem (...). W szabat demony nie mają władzy i wracają do swej siedziby w 'czeluści przepastnej otchłani', znajdującej się na terytorium → sitra achra. Istnieniu demonów zaprzeczali Majmonides i inni racjonalni myśliciele. [...]'' - Alan Unterman ,,Encyklopedia tradycji i legend żydowskich''
