Kalendarium XX wieku

Poniżej chciałbym zaprezentować swój tekst napisany dobrowolnie w pierwszej klasie liceum, kiedy to interesowałem się historią XX wieku. W 2004 r. zapoznał się z nim polonista, pan Jaroslavus ov Einkupis.

1900 r. - uhonorowanie H. Sienkiewicza dworem w Oblęgorku, odkrycie mamuta na Syberii, Tomaš G. Masaryk zakłada Czeską Partię Realistów (ludowców), odkrycie żaby włochatej, budowa Cmentarza Centralnego w Szczecinie.

1901 r. - śmierć królowej Wiktorii; strajk dzieci szkolnych we Wrześni w zaborze niemieckim, odkrycie okapi.

1902 r. - zakończenie konfliktu o Kubę między USA a Hiszpanią, rozpoczętego w 1898 r; odkrycie tyranozaura.

1903 r. - konflikt amerykańsko – kolumbijski o Panamę

1904 r. - Tadeusz Wojciechowski przeciwko św. Stanisławowi

1904 – 1905 r. - wojna rosyjsko - japońska

1905 r. - sprowadzenie piżmaka do Europy, Nagroda Nobla dla H. Sienkiewicza za powieść ,,Quo vadis?''; rodzi się św. Faustyna Kowalska

1905 – 1907 r. - rewolucja w Rosji

1907 r. - upadek meteorytu tunguskiego na Syberii; Rudyard Kipling pisze ,,Księgę dżungli''

1908 r. - umiera Stanisław Wyspiański; ukraiński student Mirosław Siczyński zabija namiestnika Galicji Andrzeja Zamoyskiego; Roman Dmowski pisze ,,Niemcy, Rosja, a sprawa polska''

1909 r. - Lew Tołstoj wygłasza orędzie w sprawie pokoju

1910 r. - druga wojna chińsko – japońska o Koreę

1911 r. - wynalezienie czołgu, zastosowanego po raz pierwszy w 1916 r.

1912 r. - odkrycie waranów z Komodo

1912 – 1913 r. - wojny bałkańskie: Serbia, Czarnogóra, Bułgaria i Grecja przeciwko Turcji i Bułgaria przeciw Serbii, Grecji, Rumunii i Turcji

1914 r. - polski pilot w służbie rosyjskiej Jan Nagórski odbywa pierwszy lot arktyczny; zdycha Marta – ostatni gołąb wędrowny w zoo w Cincinati; zamach w Sarajewie na austriackiego arcyksięcia Ferdynanda inicjuje I wojnę światową; plany syjonistów próbujących z pomocą Niemców stworzyć państwo żydowskie na ziemiach polskich

1914 – 1918 r. - pierwsza wojna światowa

1915 r. - bitwy pod Rokitną i Gorlicami

1915 – 1916 r. - Turcy dokonują ludobójstwa na Ormianach; było to pierwsze ludobójstwo XX wieku

1916 r. - w Vevey w Szwajcarii umiera H. Sienkiewicz; po raz pierwszy zastosowano czołgi

1917 r. - rewolucja październikowa w Rosji; objawienia Maryjne w Fatimie

1917 – 1922 r. - Rosja Radziecka

1917 – 1918 r. - udział USA w I wojnie światowej; Józef Piłsudski więziony w Magdeburgu przez Niemców

1918 r. - powstanie niepodległych państw: Islandii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czechosłowacji, Węgier, Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców; rewolucja w Niemczech

1918 – 1993 r. - Czechosłowacja

1919 r. - odkrycie sejmurii w USA; powstanie faszyzmu we Włoszech; zaniechanie planów utworzenia państwa żydowskiego w Polsce i ich potępienie przez Żydów; agresja Czechosłowacji na Śląsk Cieszyński; zabicie ostatniego żubra na wolności, utworzenie Wolnego Miasta Gdańska, sankcje wobec Niemiec

1919 – 1939 r. - Wolne Miasto Gdańsk

1920 r. - wojna polsko – bolszewicka; Czechosłowacja zabiera Zaolzie

1921 r. - niepodległość Irlandii; konstytucja marcowa w Polsce; traktat ryski między Polską a Rosją Radziecką ustalił granicę na Dźwinie i Zbruczu; Wały Hakena

1922 r. - zmiana nazwy Rosja Radziecka na Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR)

1922 – 1991 r. - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

1923 r. - upadek demokracji parlamentarnej w Hiszpanii, Bułgarii, oraz Turcji, traci władzę sułtan Abdul Hamid II – Kemal Atätürk pierwszym prezydentem Turcji

1924 r. - Lenin umiera na syfilis i od postrzału od nasłanych przez Stalina zamachowców; Stalin na czele WPK (b); reforma walutowa Grabskiego w Polsce

1925 r. - spór Polski z Wolnym Miastem Gdańskiem o skrzynki pocztowe; upadek parlamentaryzmu w Albanii

1926 r. - przewrót majowy w Polsce dokonany przez J. Piłsudskiego inicjuje rządy sanacji; budowa portu w Gdyni; pierwszy numer ,,Tygodnika katolickiego Niedziela'' założonego przez ks. Teodora Kubinę; upadek parlamentaryzmu na Litwie; Niemcy w Lidze Narodów

1927 r. - ustawa o symbolach narodowych Polski; pierwszy Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. F. Chopina; radio dźwiękowe w USA

1929 r. - upadek parlamentaryzmu w Portugalii; początek wielkiego kryzysu gospodarczego spowodowanego krachem na giełdzie na Wall Street w USA, czystki w ZSRR

1930 r. - utworzenie Centrolewu w Polsce; pacyfikacja Galicji Wschodniej; Bolesław Bierut członkiem Kominternu, umiera Benedykt Dybowski

1931 – 1932 r. - proces brzeski w Polsce

1932 – 1934 r. - ,,wielki głód'' w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej (USRR) wywołany przez Stalina

1933 r. - dojście Hitlera do władzy; pierwsze wzmianki o nessie od czasu św. Kolumbana, sąd w Katowicach konfiskuje ,,Moją walkę''

1933 – 1945 r. - Trzecia Rzesza

1934 r. - założenie obozu izolacyjnego w Berezie Kartuskiej,

1935 r. - konstytucja kwietniowa; umiera J. Piłsudski, koniec kryzysu gospodarczego w Polsce; inwazja Włoch na Etiopię

1936 r. - upadek parlamentaryzmu w Grecji

1936 – 1939 r. - wojna domowa w Hiszpanii

1937 r. - oś Berlin – Rzym - Tokio

1938 r. - ,,noc kryształowa'' w Niemczech, konferencja w Monachium przewiduje Anschlus Austrii i Sudetów do Niemiec, Polska zabiera Zaolzie, Węgry południową Słowację, w Polsce umiera św. Faustyna Kowalska; odkrycie latimerii

1939 r. - Niemcy dzielą Czechosłowację na Protektorat Czech i Moraw i na Słowację; Włochy atakują Albanię, 1 września Niemcy atakują Polskę inicjując II wojnę światową; 17 września ZSRR najeżdża Polskę

1939 – 1945 r. - druga wojna światowa

1939 – 1940 – wojna karelska (,,zimowa'') między ZSRR a Finlandią

1940 r. - Sowieci mordują w Katyniu, Twerze, Charkowie, Kijowie i w Mińsku wziętych 17 września do niewoli Polaków; Niemcy atakują Danię i Norwegię; bitwa o Narvik; atak Niemiec na Francję; bitwa powietrzna o Wielką Brytanię

1941 r. - Niemcy atakują Jugosławię i Grecję; ofensywa niemiecko – włoska na północy Afryki; alianci podpisują Kartę Atlantycką, budowa obozu zagłady Auschwitz – Birkenau przez Niemców w okupowanej Polsce; Niemcy atakują ZSRR, a Japonia atakuje Pearl Harbour na Hawajach

1941 – 1945 r. - udział USA i Japonii w II wojnie światowej

1941 – 1944 r. - Niemcy oblegają Leningrad w ZSRR

1942 r. - bitwa o Midway na Hawajach

1942 – 1943 r. - bitwa pod Stalingradem w ZSRR

1943 r. - bitwa pancerna pod Kurskiem (ZSRR); konferencja w Teheranie (Iran)

1944 r. - bitwa pod Monte Cassino; lądowanie aliantów w Normandii, utworzenie PKWN – u; powstanie warszawskie

1945 r. - zwycięstwo nad Niemcami; Amerykanie zrzucając bomby atomowe na Hiroszimę i Nagasaki kończą wojnę

1946 r. - Amerykanie narzucili Japonii demokratyczną konstytucję, proces w Norymberdze przeciw hitlerowcom

1947 r. - powstanie państwa Izrael, plan Marshalla

1948 r. - komuniści przejmują władzę w Czechosłowacji

1948 – 1989 r. - Czechosłowacka Republika Socjalistyczna

1949 r. - Sowieci uzyskują własną broń atomową; NRD i RFN

1950 r. - decyzja o militarnej pomocy ONZ dla Korei Południowej

1951 r. - uzyskanie niepodległości przez Libię

1952 r. - konstytucja PRL – u

1953 r. - śmierć Stalina w ZSRR; proces Rosenbergów w USA

1954 – 1956 r. - destalinizacja

1956 r. - na XX Zjeździe KPZR Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat, w którym potępił stalinizm; deklaracja ONZ nakazująca wojskom brytyjskim i francuskim opuszczenie strefy Kanału Sueskiego; powstanie na Węgrzech

1957 r. - uzyskanie niepodległości przez Malezję i Ghanę

1958 r. - utworzenie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG), uzyskanie niepodległości przez Gwineę

1960 r. - ochrona niedźwiedzi polarnych w ZSRR; broń atomowa uzyskana przez Francję; dekolonizacja Madagaskaru, Zairu, Konga, Somalii, Gabonu, Kamerunu, Republiki Środkowoafrykańskiej, Nigerii, Czadu, Nigru, Algierii, Mali, Beninu, Mauretanii, Senegalu, Wybrzeża Kości Słoniowej oraz Togo

1961 r. - Jurij Gagarin z ZSRR pierwszym człowiekiem w przestrzeni pozaziemskiej; budowa Muru Berlińskiego przez władze NRD

1962 r. - kryzys kubański między USA a ZSRR

1963 r. - dekolonizacja Kenii i Tanzanii; zamach na prezydenta Johna F. Kennedy'ego w USA

1964 r. - początek amerykańskiej interwencji w Wietnamie

1966 – 1973 r. - wojna w Wietnamie

1968 r. - ,,praska wiosna'' powoduje agresję ZSRR, Polski, NRD i Bułgarii na Czechosłowację; protesty inteligencji w Polsce; protesty przeciwko wojnie w Wietnamie; fala buntów studenckich i powstanie subkultur młodzieżowych

1969 r. - Amerykanin, Neil Armstrong – pierwszym człowiekiem na Księżycu. ,,To tylko mały kroczek człowieka, a zarazem ogromny krok ludzkości''.

1970 r. - pierwsze obchody Dnia Ziemi; pierwsze porozumienie rozbrojeniowe między USA i ZSRR; protesty przeciwko komunizmowi w polskich miastach nadmorskich

1972 r. - rozpoczęcie produkcji Fiata 126 p w Polsce

1973 r. - oficjalne zakończenie wojny w Wietnamie

1975 r. - połączenie Wietnamu Północnego i Wietnamu Południowego w jedno państwo komunistyczne; komuniści przejmują Laos i Kambodżę; dekolonizacja Angoli, Mozambiku etc.

1976 – 1979 r. - rządy Czerwonych Khmerów w Kambodży

1976 r. - Portugalczycy opuszczają Timor Wschodni; anektowany przez Indonezję

1977 r. - dekolonizacja Dżibuti

1978 r. - Karol Wojtyła z Polski zostaje papieżem jako Jan Paweł II; obalenie szacha Rezy Pahlawiego w Iranie

1979 r. - pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski

1980 r. - Ronald Reagan prezydentem USA; powstanie ,,Solidarności'' w Polsce; umiera Josip Broz ,,Tito'' w Jugosławii

1981 r. - wprowadzenie stanu wojennego w Polsce i pacyfikacja kopalni ,,Wujek''

1984 r. - zamordowanie ks. Jerzego Popiełuszki w Polsce

1985 r. - Michaił Gorbaczow inicjuje ,,pierestrojkę'' (przebudowę) w ZSRR

1986 r. - pożar elektrowni atomowej w Czarnobylu w USRR (ZSRR)

1988 – 1991 r. - koniec ,,zimnej wojny'' między USA i ZSRR

1989 r. - ,,Jesień Narodów'': Tadeusz Mazowiecki pierwszym powojennym, opozycyjnym premierem, ,,aksamitna rewolucja'' w Czechosłowacji; dekomunizacja Węgier; antykomunistyczna rewolucja w Rumunii, dekomunizacja Bułgarii i ustąpienie Todora Żiwkowa, gdzie zmuszono do emigracji Turków i pomaków; zburzenie Muru Berlińskiego w NRD; masakra studentów na placu Tienanmen w Pekinie

1990 r. - połączenie NRD i RFN w jedno kapitalistyczne państwo; odłączenie się Litwy, Łotwy i Estonii od ZSRR

1991 r. - rozpad ZSRR; niepodległe państwa: Rosja, Białoruś, Ukraina, Mołdawia, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Tadżykistan i Kirgistan

1992 r. - Czeczenia nie chce należeć do Federacji Rosyjskiej; Słowacy domagają się własnego państwa; Rosjanie opuszczają Polskę

1993 r. - rozpad Czechosłowacji na Czechy i Słowację

1994 r. - początek wojny w Czeczenii

1995 r. - Aleksander Kwaśniewski prezydentem Polski

1996 r. - Literacka Nagroda Nobla dla Wisławy Szymborskiej

1997 r. - kryzys finansowy w Rosji; śmierć bł. Matki Teresy z Kalkuty i księżnej Diany, konstytucja w Polsce, Wielka Brytania zwraca Hongkong Chinom

1998 r. - umiera Zbigniew Herbert; brak referendum w Nowej Kaledonii

1999 r. - Polska, Czechy i Węgry przystępują do NATO; uzyskanie niepodległości przez Timor Wschodni; Władymir Putin prezydentem Rosji;

2000 r. - obchody Jubileuszu Roku Świętego

,,Krull''

,,Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich'' – J 15, 13

Uprzedzam z góry Czytelników, że niniejszy post nie jest bynajmniej poświęcony Januszowi Korwinowi Mikke, przezywanemu ,,Krulem'', ale brytyjskiemu filmowi z gatunku science fantasy ,,Krull'' z 1983 r. w reżyserii Petera Yatesa (1929 – 2011). Rzeczony film obejrzałem w kwietniu 2016 r.

Akcja rozgrywa się w czasie nieokreślonym na odległej planecie Krull podobnej nieco do średniowiecznej Europy, gdzie współistniały ze sobą zaś nauka i magia. Krull przypominał Ziemię do tego stopnia, że żyły na nim ziemskie zwierzęta jak konie, psy, tygrysy i gęsi. Magia pojawiała się min. w obrzędzie zaślubin, kiedy to panna młoda wydobywała ogień z wody i dawała go panu młodemu. Głównym bohaterem był książę Colwyn, który poślubił kochającą go księżniczkę Lyssę i został władcą całej planety Krull. Biała suknia i rozpuszczone włosy Lyssy symbolizowały jej dziewictwo. Niestety w dniu ślubu, księżniczkę porwali Siepacze służący Potworowi, zaś Colwyn wyruszył w długą wędrówkę, by uratować zarówno wybrankę serca jak i ojczystą planetę (inspiracją mogła tu posłużyć rosyjska baśń o junaku Rusłanie, który wyzwolił swą ukochaną Ludmiłę z niewoli czarownika Czernomora, który porwał ją właśnie w dniu ślubu).

Siły zła reprezentuje tu Potwór przybyły z obcej planety. W oryginale nazywa się on ,,The Beast''; czyli Bestia, co nawiązuje do Bestii z ,,Apokalipsy'' św. Jana. Potwór, straszny nie tylko z wyglądu, miał czerwone oczy. Jego pierwowzorami byli zarówno Sauron z ,,Władcy Pierścieni'' J. R. R. Tolkiena, oraz szatan (Potwór ginie w płomieniach co nasuwa skojarzenia ze strąceniem szatana do piekła). Służyli mu uzbrojeni w lasery, Siepacze – kosmici zakuci w szare, lub brudnobiałe zbroje i rogate hełmy. Istoty te nawiązują do takich istot jak diabły (rogi), orkowie i Szturmowcy Imperium (białe zbroje, lasery). Siedziba Potwora mieściła się w latającej Czarnej Fortecy (rodzaj statku kosmicznego) mogącej się przemieszczać. Był na niej umieszczony symbol oka, co nawiązuje zarówno do oka Saurona, jak i do okultystycznego symbolu oka Horusa / Lucyfera. W filmie jest to symbol jednoznacznie negatywny.

Colwyn pouczony przez mędrca Ynyra zdobył magiczną broń – glavię, czyli pięcioramienną kosę, którą się rzucało, a ona wracała jak bumerang. Glavia, wyglądająca trochę jak skrzyżowanie pentagramu ze swastyką, może symbolizować pięć ran Chrystusa (w średniowieczu właśnie to początkowo oznaczała pięcioramienna gwiazda; notabene umieszczona na tarczy Gawena; jednego z rycerzy Okrągłego Stołu, zanim symbol ten przywłaszczyli sobie później okultyści i sataniści). Jednym z pierwowzorów Colwyna mógł być więc nie tylko słowiański Rusłan, ale też Gawen).

Do mitologii greckiej nawiązuje postać niewidomego jasnowidza Oswyna. Jego pierwowzorem mógł być wieszcz Tejrezjasz, którego oślepiła Hera, zaś Zeus obdarzył zdolnościami jasnowidzenia. Oswyn ma również swoje paralele w syberyjskim szamanizmie, gdzie szamani w czasie obrzędów noszą zasłony z frędzli opadających na oczy, co symbolizuje rytualna ślepotę na sprawy ,,przyziemne'' (vide Mihály Hoppál ,,Szamani euroazjatyccy''). Z mitologii greckiej pochodzi również dobry cyklop Rell. Jego rasa ongiś została zwiedziona przez Potwora, któremu oddały po jednym ze swych oczu w zamian za wiedzę i zostały oszukane. Nawiązuje to do germańskiego mitu o Odynie chcącym się napić ze studni Mimira. Rell, w przeciwieństwie do swego mitycznego kuzyna Polifema, był łagodny dla ludzi i walczył z Siepaczami.

Przesłanie filmu oceniam jako bardzo pozytywne; jako pochwałę wierności i miłości. Colwyn i Lyssa wspólnie zwyciężyli Potwora, ich miłość okazała się silniejsza niż magiczna broń glevia. Napotkani przez Colwyna rozbójnicy porzucają czynienie zła i przemieniają się w bohaterów uczestnicząc w wyprawie władcy. Pojawiają się też bohaterowie oddający życie, by ratować swych przyjaciół – jak Oswyn zabity przez swojego sobowtóra służącego Potworowi, Pajęcza Wdowa (oddała życie, aby Ynyr – jej dawny kochanek mógł wydostać się z pajęczej sieci i pomogła zlokalizować Czarną Fortecę na Żelaznej Pustyni), wreszcie cyklop Rell (w filmie cyklopy znały dzień swojej śmierci).

Czytelników zainteresowanych innymi utworami z podgatunku science fantasy odsyłam do postów ,,He – Man'' i ,,Pan Lodowego Ogrodu''.