Kasztelan łukowski Jacek Jezierski (1722 - 1805), zdolny biznesmen i pisarz polityczny ,, ... zalecał unię Rzeczypospolitej z Anglią. Trudno wymyślić większy absurd!'' - Paweł Jasienica ,,Rzeczpospolita Obojga Narodów. Dzieje agonii'' (przypis do rozdziału: ,,Król z narodem, czyli gorączka reformatorska'').
,,Stanisław Leszczyński za życia jeszcze okrył się chwałą myśliciela, pisarza - reformatora. Tak narodziła się jedna z 'legend XVIII wieku', przez dwa przeszło stulecia podawana we wszystkich szkołach i podręcznikach za fakt nie podlegający zakwestionowaniu.
W 1963 roku Emanuel Rostworowski wystąpił z idealnie podobną do prawdy tezą, że właściwym autorem Głosu wolnego był niejaki Mateusz Piotr Białłozor, starosta kiernowski, poseł na sejm. Jego właśnie tekst ukazał się jako bezimienny pierwodruk. Leszczyński później rzecz przerobił i jakoś tak pomaleńku przyswoił sobie, wierny ówczesnym wcale luźnym pojęciom o prawie autorskim. Nie ulega wątpliwości, że istnieją dwie wersje sławnego dzieła, Białłozorowska i Leszczyńska'' - Paweł Jasienica ,,Rzeczpospolita Obojga Narodów. Dzieje agonii''
,,Mamuna, boginka, czarcich, dekla, łamija, małpa, oćwiara, odmienica, pałuba, sibiela, zmianica – to tylko cześć z imion, pod jakimi znany był w Polsce demon porywający z kołysek dzieci i podrzucający w ich miejsce swoje własne młode. Nienawidzono i bano się tego stwora jak Rzeczpospolita długa i szeroka. Duży wzrost, nieproporcjonalnie wielkie łapy, świńskie kły i szczeciniaste futro porastające całe ciało nie poprawiały bynajmniej wizerunku mamuny wśród mieszkańców wsi’’ - Paweł Zych, Witold Vargas ,,Bestiariusz słowiański. Rzecz o skrzatach, wodnikach i rusałkach’’
W kwietniu 2025 r. obejrzałem polski krótkometrażowy film grozy ,,Mamuna’’ z 2023 r. w reżyserii Łukasza Przewrockiego.
Rzecz dzieje się w XIX lub na początku XX wieku w nieznanej polskiej wsi. Pokazany został synkretyzm ówczesnej kultury ludowej. Z jednej strony mamy wzmiankę o Bogu i obraz Matki Boskiej Częstochowskiej na ścianie, z drugiej zaś wiarę w Rodzanice, słowiańskie demony, wyznaczające los nowo narodzonemu dziecku.
W takiej to rzeczywistości naszych przodków, młoda Anna urodziła w domu synka, Kazimierza. Przy porodzie asystowała jej akuszerka, Bogna.
Tytułowa mamuna miała postać rudej kobiety o drapieżnych rysach twarzy. Miała na sobie czarną szatę, początkowo zakrywającą jej oblicze. Nienawidziła młodych matek, ponieważ sama nigdy nie zaznała miłości. Wbrew woli Anny zabrała jej Kazimierza i zostawiła własne, brzydkie dziecko z nieprawego łoża. Następnie znikła. Gdy do pokoju weszła Bogna, było już za późno na ratunek...
W tym roku podjąłem decyzję o sprzedaży części domowego księgozbioru do antykwariatu. Wśród książek, które dziś udało mi się sprzedać znalazły się min. moje powieści ,,Tatra'' i ,,Tatra. Suplement''.
,,Ciemno było wtedy od przesądów, zabobonów, wiary we wróżby i w prognostyki. Nawet autorzy zajmujący się tematami wcale nie metafizycznymi nie mogli się powstrzymać od spoglądania w stronę tajemnic. Zawisza pilnie rejestruje nadzwyczajności. 'Otwinowski' twierdzi, że panowanie Karola XII rozpoczęło się pod złym znakiem, bo w roku koronacji spłonął pałac sztokholmski, który 'komedianci wyprawując opery zapalili'. Zaraz jednak śpieszy z informacją o całkiem ziemskim staraniu i sposobie odbudowania rezydencji. Przerywa opowiadanie o rzeczach bardzo ważnych, by zanotować, że w roku 1710 urodziło się w Krakowie i natychmiast zmarło 'monstrum', dziecko o dwóch głowach. Jakiegokolwiek komentarza do tego wydarzenia brak, jest natomiast wiadomość, iż zwiedzający Polskę carewicz Aleksy zabrał zwłoki 'a dla korupcji ciała napuszczono je ingrediencjami różnymi i za dziw do Moskwy na stolicę odesłano''' - Paweł Jasienica ,,Rzeczpospolita Obojga Narodów. Dzieje agonii''
,,Grzegorz Potiomkin marzył o stworzeniu dla siebie 'królestwa Dacji'. Miało się ono składać z obszarów zdobytych na Turcji oraz z południowo - wschodnich województw Korony Polskiej. U schyłku życia dążył do tego samego, co zaraz potem zrobił Zubow, o którym opowiadano, że struł księcia Grzegorza'' - Paweł Jasienica ,,Rzeczpospolita Obojga Narodów. Dzieje agonii''
,,Nie bacząc na granice astronomicznych gwiazdozbiorów, astrologia dzieli zodiak na 12 równych części zwanych 'domami'. Noszą one te same nazwy, co tradycyjne gwiazdozbiory zodiakalne, ale są względem nich rozmaicie poprzesuwane. Twój zodiaku zależy od tego, w jakim 'domu' leżało Słońce w dniu Twoich narodzin. W rzeczywistości tego dnia Słońce na ogół było na tle gwiazdozbioru o innej nazwie.
Astrologia narodziła się najprawdopodobniej wtedy, gdy zauważono, że Słońce oraz Księżyc wpływają na przypływy i odpływy, Słońce wpływa na pory roku i pogodę itp. Wiara w oddziaływanie planet na Ziemię wydawała się dość naturalna. Różni poeci, np. Wergiliusz (70 - 19 p. n. e.), Chaucer (1340 - 1400) czy Szekspir (1564 - 16160, doszukiwali się nawet wpływu gwiazd na ziemskie życie.
W 1226 roku mongolski zwycięzca Czyngis - chan wstrzymał działania wojenne, gdy astrologowie ostrzegli go, że niedługo Jowisz wyprzedzi na niebie Saturna. Wyglądało to na zły omen dla wyprawy.
Wielki astronom Johannes Kepler zaczął karierę od stawiania horoskopów i przepowiadania przyszłości swoim przyjaciołom. Jego późniejsze prace pokazały, że za ruchy planet odpowiedzialne są siły fizyczne, co dowodzi, iż astrologia nie ma żadnego naukowego sensu.
Dziś astrologii nie traktuje się poważnie. Wiele wieków temu zrobiono jednak mnóstwo pożytecznych obserwacji astronomicznych tylko dlatego, że wierzono, iż planety i gwiazdy mogą wpływać na ludzkie losy. Obecnie między astronomią i astrologią nie ma żadnych związków. [...]'' - Simon i Jacqueline Mitton ,,Astronomia''
