Poliwoda

 

Zimna Wojna (1945 – 1991) była okresem rywalizacji USA i ZSRR oraz ich sojuszników na polach militarnym (wyścig zbrojeń, konflikty lokalne), gospodarczym, kulturalnym i naukowym (wyścig w Kosmos). Wynik tej rywalizacji miał przesądzić o wyższości kapitalizmu bądź komunizmu ¹.

Poliwoda, zwana też anormalną wodą lub potomstwem wody była fikcyjną substancją, polimerem H2O, w którym cząsteczki wodoru i tlenu łączyły się w koronki. W 1961 r. uzyskał ją po raz pierwszy sowiecki badacz, Nikołaj Fiedakin z Kostromy, skraplając i przepuszczając wodę przez sterylne rurki kapilarne z kwarcu. Jego odkrycie przywłaszczył sobie Boris Dieriagin z Instytutu Chemii Fizycznej w Moskwie. W 1966 r. Dieriagin przedstawił koncepcję poliwody na konferencji w Faraday Society w Nottingam w Wielkiej Brytanii. Poliwoda posiadała rzekomo niezwykłe właściwości. Zamarzała dopiero przy – 40 º C, zaś wrzała w temperaturze 150 – 650 º C. Była lepka, gęsta i tłusta jak wazelina. Zachowywały się na niej ślady cięcia nożem. Po 1966 r. prace nad jej uzyskaniem podjęto w Wielkiej Brytanii i USA. W 1969 r. Amerykanie uzyskali ilość poliwody odpowiednią do zrobienia analizy widmowej w podczerwieni. Na marginesie termin poliwoda (ang. polywater) ukuli właśnie uczeni amerykańscy. Widziano w niej przyczynę plastyczności gliny i opadów deszczu. Miała znajdować się również w ludzkim ciele. Snuto plany zastosowania jej w systemach chłodzących oraz w silnikach jako smar i spowalniacz. Możliwości militarnego zastosowania poliwody zwróciły na nią uwagę CIA i Pentagonu.

Substancja ta pojawia się w serialu ,,Star Trek’’, opowiadaniu science fiction Howarda L. Myersa ,,Polywater Doodle’’ (1971) i powieści szpiegowskiej Roberta C. O’Briena ,,A Report From Group 17’’.

Tymczasem w latach 70 – tych badania Ellisona Taylora, Denisa Rousseau z laboratoriów Bella i innych sceptyków wykazały, że poliwoda jest zwykłą, zanieczyszczoną wodą, mającą te same właściwości co ludzki pot. Rurki kapilarne z sowieckich i amerykańskich doświadczeń okazały się nie być wcale sterylne. W rezultacie woda była zanieczyszczona drobinami krzemionkowymi ze szkła i fosfolipidami, co wykazała obserwacja mikroskopem elektronowym. Przeciwko istnieniu poliwody przemawiają również zasady termodynamiki i biologii (brak organizmów żywych mogących zastąpić nią pożywienie).

Zainteresowanych innymi teoriami pseudonaukowymi związanymi z wodą odsyłam do postów ,,Homeopatia’’ i ,,Woda z mózgu’’.

1 Zainteresowanych tym okresem odsyłam do postów: ,,Allen Ginsberg’’, ,,Astronauci i kosmonauci’’, ,,Carlos Castaneda’’, ,,Czarna wołga’’, ,,Czesław Miłosz’’, ,,Elvis Presley’’, ,,Elżbieta II’’, ,,Emilcin’’, ,,Islam i lądowanie na Księżycu’’, ,,Jerzy Urban’’, ,,,Jim Jones i Świątynia Ludu’’, ,,Josif Szkłowski i Marsjanie’’, ,Józef Stalin’’, ,,Kalendarium XX wieku’’, ,,Lądowanie na Księżycu’’, ,,Lech Wałęsa’’, ,,Łysenkizm’’, ,,Magiczna moc ‘Czerwonej książeczki’’, ,,Maria Sabina’’, ,,Marryzm’’, ,,Miron Białoszewski’’, ,,MK Ultra’’, ,,New Age’’, ,,Olga Lepieszynska i substancja żywa’’, ,,Osho’’, ,,Pałac Snów’’, ,,Paul Ingram i przemoc rytualna'', ,,Paweł Jasienica’’, ,,PRL’’, ,,Prymas Tysiąclecia’’, ,,Rok 1984’’, ,,Roswell’’, ,,Sai Baba’’, ,Scjentologia’’, ,,Sławomir Mrożek’’, ,Słowiański Papież’’, ,,Sobór – tak, wypaczenia – nie!’’, ,,Sowiecka ezogłupota’’, ,,Stalinowskie UFO’’, ,,Stanisław Lem’’, ,,Św. Matka Teresa z Kalkuty’’, ,,Tero i Dero’’, ,,Twarze z Belmezu’’, ,,Wisława Szymborska’’, ,,Wojna w Wietnamie’’, ,,Zbigniew Herbert’’ i ,,Zimna fuzja’’.

Oniricon cz. 1043

     Śniło mi się, że:

- Kostarykę założyły minotaury,

- uczestnik teleturnieju powiedział, że przyjaciel z dzieciństwa króla Francji był nazywany meninem lub aristocrate,

- podróżowałem nielotnym samolotem z norweskim autorem książki o psach, jej bohaterami były zarówno rzeczywiste zwierzęta jak też hybrydy psów z pomarańczowymi, chińskimi smokami, poprosiłem Norwega, aby nie rysował ołówkiem po książce,

- zielone smoki, zdolne do przybierania ludzkiej postaci, wszczęły rebelię przeciwko cesarzowi Chin,

- w Polsce nastała moda na kkul - tarae; koreańskie ciasto dworskie, nazywane smoczymi brodami,

- znalazłem na wpół zapisany brulion, który przeznaczyłem na brudnopis,

- jedną z bohaterek mojej powieści o królowej Tatrze była czarownica Konty, wzorowana na Jolancie Kwaśniewskiej,

                                                    Ryc. za: Adobe Stock

- wysyłając swój tekst do wydawnictwa, zamieściłem w nim fragment modlitwy do Maryi, odmawianej przez chłopów z Pawlaczycy, liczyłem się z tym, że wydawca może odrzucić moją pracę z powodu nienawiści do chrześcijaństwa,

- w ,,Sadze o ginących i uratowanych'' Stefana Maciejewskiego przeczytałem o dwóch młodzieńcach, którzy podpalili las, aby zniszczyć lęgowiska zaskrońców,

                                                    Ryc. za: ,,Polityka''

- rozmawiając ze Sławomirą, zastanawiałem się czy gdyby Polska nie przyjęła chrztu, byłaby teraz podobna do Japonii lub Korei Południowej, doszedłem jednak do wniosku, że przypominałaby raczej Indie,

- w rozmowie z Jeną ov Blackeyovą rozważałem w jakim kraju toczyła się akcja ,,Niekończącej się historii'': w Niemczech, Austrii, Szwajcarii czy Luksemburgu,

- oburzyłem się gdy trzej Rosjanie, których zaprosił mój znajomy, zniszczyli sporą część mojego księgozbioru,

- Farley Mowat lub inny Kanadyjczyk wspominał, że uczył się w szkole razem z młodym morsem w co nie chciało mi się wierzyć,

- Stanisław Szur powiedział, że nazwa jeziora Pejpus znaczy pępek, bo pływają w nim pępki, stanowiącej pokarm dla raiju (z myśli poprzedzających zaśnięcie). 

Internetowe ,,cuda na kiju'' cz. 118

 

1. Rax Kleszczozaurus jest hybrydą kleszcza i rogatego dinozaura. W przeciwieństwie do prawdziwych dinozaurów nie posiada ogona. Jego wizerunek zdobi jeden z profili na Facebooku.

2. Inżynier komputerowy, dr. Konstantin Borisov twierdzi, że biblijny Eden znajdował się pod Wielką Piramidą w Gizie ¹. Powołuje się przy tym na analizę starych map i tekstów źródłowych, identyfikujących rzekę Gichon z Nilem. Jego artykuł ukazał się w czasopiśmie ,,Archeological Discovery’’.

3. Użytkownik forum ,,Krypto Zoo’’ zaobserwował w Polsce pszczołę wielkości szerszenia. Podkreślał w dyskusji ze sceptykiem, że zna się na owadach.

4. Magda Gessler powiedziała w wywiadzie, że nie przyjmuje do pracy określonych znaków Zodiaku. (Że też nie wstydzi się tak dyskryminować ludzi z powodu wiary w zabobony!).

5. Istniały hybrydy gadów latających z bakaliami, nazywające się pterodaktyl i pteromigdał (żart ze strony ,,Muzeum Geologiczne’’ na Facebooku).

6. W 2013 r. w Wielkiej Brytanii firma ogrodnicza wyhodowała krzyżówkę ziemniaka z pomidorem nazywaną Tom Tato. Należy dodać, że ziemniaki i pomidory należą do tej samej rodziny psiankowatych.

7. W 2015 r. w chińskim kanale ściekowym został złapany nieznany stwór, nazywany duchem zanieczyszczonych wód.

8. W 2019 r. u ujścia Amazonki znaleziono martwego humbaka (brazylijski odpowiednik polskiego fejkowego wieloryba Lolka w Wiśle ;).

9. Czerwony megalodon jest fikcyjnym rekinem z filmów na you tube i tik toku. Stanowi rzekomo przetrwałą do naszych czasów odmianę barwną megalodona. Jest od niego znacznie szybszy, zwinniejszy i bardziej groźny.

10. Algierska szefowa kuchni, Yasmine Sellam twierdzi, że kuskus jest potrawą algierską, a nie marokańską. Spór o pochodzenie tej kaszy ma znaczenie dla narodowej dumy Algierczyków.

11. W Bałtyku do XIX wieku żyły olbrzymie super wydry (Hyperhydra norvegica). Zdaniem kryptozoologów mogły przetrwać do dziś w Morzu Barentsa i u wybrzeży Spitsbergenu.

12. Francuz napisał na Twitterze, że Polacy do dziś jedzą krowie oczy z agrestem i cynamonem ². W rzeczywistości krowie oczy spożywa się w Wietnamie, Mongolii, na Jamajce i na Filipinach (w zupie), Meksyku (w tacos), Kolumbii (z czekoladą) i w Argentynie. 

13. W 2010 r. na stronie ,,QatarLiving.com’’ ukazało się zdjęcie trójgarbnego wielbłąda z Kataru. Zwierzę, nazywane Humphrey miało być mieszańcem baktriana i dromadera. W rzeczywistości zdjęcie zostało wygenerowane komputerowo. Wcześniej Bernhard Grzimek (1909 – 1987) pisał o czterogarbnym wielbłądzie z Hodeidy w Jemenie.

14. W 2014 r. w Muzeum Osobliwości Ripleya na Florydzie (USA) była prezentowana wypreparowana głowa słonia afrykańskiego z dwiema trąbami. Kryptozoolog Kark Shuker tłumaczy to na swoim blogu mutacją genetyczną bądź sprytną sztuczką taksydermistów. Osobiście nasuwa mi to skojarzenia z wierszem Jana Brzechwy o Wyspach Bergamutach, na których żył min. ,,słoń z trąbami dwiema’’ ³.

15. Nattravnen (,,nocne kruki’’) są latającymi potworami z folkloru południowej Szwecji. Bywają porównywane do sępów. Pokrywa je czarna, pozbawiona upierzenia skóra, przez którą prześwitują szkielet i stawy. Pożerają zbłąkanych wędrowców. Sam widok tych maszkar sprawia ludziom ból, któremu towarzyszy krew w wymiocinach i moczu. Należały do istot magicznych, niemożliwych do zabicia zwykłą bronią. W latach 70 – tych XX wieku nattravnan stał się maskotką szkoły nad jeziorem Holen (analogicznie w Polsce Smok Wawelski też już nie budzi pierwotnego lęku). Pierwowzorem tych bestii był zdemonizowane kruki Odyna lub (zdaniem kryptozoologów) – przetrwałem do naszych czasów pterozaury.

16. Ponoć otwarcie sklepu ,,Biedronka Lidl Outlet Center’’ mogłoby stać się sposobem na pogodzenie skłóconych Polaków (żart).

17. ,,A w Nocy Świętojańskiej jakaś dziewczyna tańczyła z czarownicami, podali jej ciasteczka – i z rana miała ostry krwotok’’ - wymysł Dariusza Kwietnia.

18. Napój ,,Liquid Death’’ budzi obawy w związku z demonicznym marketingiem np. wizerunkiem czaszki czy hasłem ,,zamorduj swoje pragnienie’’. (To ostatnie można jakoś porównać do reklam typu ,,ja jestem Sprite a ty pragnienie’’). Co gorsze na jednym z promujących markę filmików, szaman Mystic Dylan rzucił klątwę na firmowy zapas wody. Ta zabawa nie jest zdrowa…

19. Słowa Konfucjusza: ,,Kiedy życie daje ci cytryny, włóż je do lodówki i jedz kiełbasę’’, są dowodem na sąsiadowanie Wielkiej Lechii z Chinami (żart).

20. ,,Jestem przeciwny rozwojowi inteligencji sprzętów domowych. Może to wywoływać różne dziwne sytuacje. Tu na przykład lodówka stwierdziła, że nie wróci do domu dopóki pralka jej nie przeprosi’’ - żart.

21. Greta Thunberg powiedziała jakoby: ,,Do 2030 roku wszystkie krzesła mają być elektryczne’!’ - żart.

22. W polskim sklepie można kupić ,,salceson ze świniobicia drobiowy’’. Od kiedy świnia zalicza się do drobiu?!

23. Kardynał Pierbattista Pizzaballa przysiągł, że po wyborze na papieża ogłosi kładzenie ananasa na pizzy grzechem ciężkim – żart.

1 Zainteresowanych legendami i teoriami jakie przez wieki narosły wokół najbardziej rozpoznawalnych zabytków Egiptu odsyłam do postów: ,,Piramidy egipskie’’ i ,,Wielki Sfinks’’.

2 W celach porównawczych odsyłam do posta: ,,Powstanie styczniowe oczami Francuza’’.

3 Wyspy Bergamuty pojawiają się w mojej powieści fantasy ,,Tatra. Suplement’’ z 2019 r.

Dzień Czerwonego Kapturka

 19 lipca przypada Międzynarodowy Dzień Czerwonego Kapturka, nieoficjalne święto dla najmłodszych, będące okazją do popularyzowania baśni, literatury i ... ostrzegania przed czyhającymi na dzieci niebezpieczeństwami. Od czasów Charlesa Perraulta (XVII wiek) i braci Grimm (XIX) losy dziewczynki w czerwonym płaszczyku i zagrażającego jej wilka do dziś fascynują całe pokolenia. Inspiracje nimi widoczne są min. w komiksach ,,Baśnie'', ,,Grimm Fairy Tales'' i ,,Wiedźmin. Ballada o dwóch wilkach'', horrorze ,,Towarzystwo wilków'' (na podstawie opowiadania Angeli Carter), filmie fantasy ,,Mścicielki Grimmów'', musicalu ,,Tajemnica lasu'' wytwórni Disneya, animacjach ,,Ognisty Czerwony Kapturek'' Texa Avery'ego, ,,Shrek'' (2001), ,,Czerwony Kapturek - prawdziwa historia'' oraz w polskich powieściach fantasy: ,,Czerwonej baśni'' Wiktorii Korzeniewskiej, ,,Czarnym Kapturku'' Karoliny Niwczyk, twórczości Andrzeja Pilipiuka (,,Kroniki Jakuba Wędrowycza'', ,,Okiść'', ,,Wampir z MO'', ,,Czasy, które nadejdą''), ,,Grimm City. Wilk!'' Jakuba Ćwieka, a także w jednym z opowiadań Andrzeja Sapkowskiego o wiedźminie. Charles Dickens wyznał po latach, że w dzieciństwie marzył o poślubieniu baśniowej bohaterki. 

Zwoje z Qumran

 

,,Wielki i święty jest JHWH,

najświętszy dla każdego pokolenia.

Przed Nim wspaniałość kroczy,

za Nim huk wielkiej wody.

Łaska i prawda są wokół Jego oblicza,

prawda, prawo i sprawiedliwość są podestem Jego tronu.

Oddzielił światło od mroku,

zorzę ustanowił dzięki wiedzy Swego serca.

Zobaczyli to wówczas Jego aniołowie i wielbili Go,

gdyż pokazał im to, czego nie znali.

Pokrył góry plonami,

dobrą żywnością dla każdego.

Błogosławiony niech będzie Ten, który uczynił ziemię dzięki swej sile,

ustanowił świat dzięki Swej mądrości.

Dzięki swemu rozumowi rozciągnął niebo

o spowodował, że [wiatr] wieje z Jego skar[bnicy].

On stworzył [błyskawice, iżby towarzyszyły desz]czowi,

i sprawił, że mgł[y] podnoszą się [z] końca [ziemi]’’

- 11 Q Psa 26, 9 - 15

 

W latach 90 – tych XX wieku oglądając jako dziecko katolicki program ,,Credo’’ w TVP1, dowiedziałem się po raz pierwszy o tajemniczych apokryfach ¹ z Ziemi Świętej. Do dziś otacza je aura sensacji. Nie brak takich, którzy doszukują się w nich treści niebezpiecznych dla chrześcijaństwa np. przekazu o św. Piotrze jako rzekomym rzymskim agencie.

W 1947 r. młody Beduin, Muhammad edh – Dhib odkrył w grocie w Qumran siedem pierwszych zwojów. Dalsze odkrycia z lat 1952 i 1956 również zostały dokonane przez Beduinów. Badaniem tych pism zajmuje się nauka zwana qumranologią. Zajmowali się nią tacy uczeni jak: amerykański jezuita Joseph A. Fitzmyer (1920 – 2016), ks. Józef Tadeusz Milik (1922 – 2006), dominikanin Roland de Vaux (1903 - 1971), niesłusznie oskarżany o antysemityzm ², John Strugnell (1930 – 2007), Frank Moore Cross (1921 – 2012), Joseph Starcky, John Marco Allegro (1923 – 1988) i inni. W 1989 r. odbyła się międzynarodowa konferencja qumranologów w Mogilanach w Polsce.

Obecnie dysponujemy obszerną bibliografią qumranologiczną w języku polskim.

Baigent Michael, Leigh Richard ,,Zwoje znad Morza Martwego. Historia pewnego oszustwa’’ (pseudonaukowe)

Betz Otto, Riesner Rainer ,,Jezus, Qumran i Watykan’’

Campbell Jonathan G. ,,Zwoje znad Morza Martwego rozszyfrowane’’

Cekiera Andrzej ,,Reinterpretacja postaci Melchizedeka w 11Q Melch (11Q13)’’

Czyż Czesław ,,Biblia Qumrańska’’

Dąbrowski Eugeniusz ,,Odkrycia w Qumran nad Morzem Martwym a Nowy Testament’’

Dec Przemysław ,,Zwój hymnów dziękczynnych z Qumran (1Q Hodajota). Rekonstrukcja – przekład - komentarz’’

Drewnal Henryk, Piwowar Andrzej ,,Qumran. Pomiędzy Starym a Nowym Testamentem’’

Fitzmyer Joseph A. ,,101 pytań o Qumran’’

Jones Vendyl ,,Manuskrypty z Qumran. Historia prawdziwego Indiany Jonesa’’

Kapera Zdzisław Jan ,,Półwiecze sporu o zwoje znad Morza Martwego’’

Kulik Grzegorz ,,Wołanie o prawo i sprawiedliwość. Księgi i apokryfy Starego Testamentu, pisma z Qumran’’

Mędala Stanisław ,,Wprowadzenie do literatury międzytestamentalnej’’

Milik Józef Tadeusz ,,Dziesięć lat odkryć na Pustyni Judzkiej’’

Muchowski Piotr ,,Komentarze do rękopisów znad Morza Martwego’’

,,Rękopisy znad Morza Martwego: Qumran – Wadi Murabba’at – Masada’ - Nachal Chawar’’ (kompletny przekład ponad 300 zwojów)

Pilarz Krzysztof ,,Wychowanie we wspólnocie z Qumran’’

Skrzypczak Alfred ,,Idea świątyni w pismach qumrańskich’’

Tronina Antoni ,,Aramejska Księga Gigantów oraz pokrewne teksty z Qumran’’

,,Komentarze do biblijnych rękopisów z Pustyni Judzkiej’’

,,Reguła zrzeszenia i inne teksty prawne z Qumran. Adnotowany przekład z hebrajskiego 1QS, 1QSa, 1QSb, CD, 1QM’’

,,Wielki Zwój Psalmów z Qumran (11Q5) oraz teksty pokrewne’’

,,Zwój świątyni oraz pokrewne teksty z Qumran’’

Tyloch Witold ,,Rękopisy z Qumran nad Morzem Martwym’’

Vanderkam James C. ,,Manuskrypty znad Morza Martwego’’

Zdun Paweł ,,Pieśni Ofiary Szabatowej z Qumran i Masady’’ (tekst źródłowy z komentarzem)

Qumran było siedzibą żydowskiej sekty z przełomu er, przez część badaczy utożsamianej z esseńczykami. Członkowie wspólnoty razem modlili się, pracowali i spożywali posiłki. Żyli w celibacie i (podobnie jak później Jezus Chrystus) całkowicie odrzucali rozwody. Stanęli w opozycji wobec kapłanów z Jerozolimy, odrzucając min. kalendarz księżycowy. Dążyli do obalenia władzy rzymskiej.

Pisma zostały sporządzone na papirusie, pergaminie a nawet na metalu (miedzi). Oprócz pełnych tekstów znaleziono wśród nich również krótkie fragmenty używane jako filakterie i mezuzy. Znamy takie tytuły jak: ,,Podręcznik dyscypliny’’, ,,Dokument Damasceński’’, ,,Zwój Wojny’’, ,,Hymny (Psalmy dziękczynne)’’, peszarim (komentarze do ksiąg biblijnych), ,,Apokryf Księgi Rodzaju’’, ,,Zwój Miedziany’’, ,,Zwój Świątyni’’, ,,Zwój Psalmów’ i ,,Targum Hioba’’ (tłumaczenie Księgi Hioba na język aramejski).

W stosunku do Starego Testamentu źródła qumrańskie wprowadzają liczne ,,ubarwiające’’ dodatki np. szczegółowy opis urody Sary, żony Abrahama. Przepisy kultyczne są jeszcze surowsze niż w Starym Testamencie np. w szabat nie wolno ratować ludzi ani zwierząt wpadających do dołów czy studni.

,,Zwój Miedziany’’ (zgodnie z nazwą spisany na arkuszu miedzi) podaje wykaz ukrytych skarbów. Archeolodzy kierujący się jego wskazówkami, nie znaleźli ich jednak. Możliwe jest czysto alegoryczne znaczenie tekstu.

W czasie wojny członkowie wspólnoty mogli brać do niewoli podobające im się kobiety. Brance należało ogolić głowę i przez pewien czas zabraniać jej spożywania czystych pokarmów, dozwolonych toczącym świętą wojnę.

Mieszkańcy Qumran utożsamiali się z kapłanami z rodu Sadoka, którzy pozostali czyści w przeciwieństwie do współczesnych religijnych elit Jerozolimy. Sekta oczekiwała na przyjście proroka, przypominającego Mojżesza oraz dwóch Mesjaszy: Aarona i Izraela. Dodać należy, że wiara w dwóch Mesjaszy jest obecna również w innych nurtach judaizmu np. wśród chasydów ³, podczas gdy dla chrześcijan jedynym Mesjaszem, zapowiadanym przez proroków jest Jezus Chrystus. Do Chrystusa porównuje się niekiedy tajemniczego Nauczyciela Sprawiedliwości, cierpiącego prześladowania ze strony Niegodziwego Kapłana. Teksty z Qumran nic jednak nie mówią o śmierci Nauczyciela Sprawiedliwości na krzyżu. Wprowadzają natomiast dualistyczny podział ludzkości na Synów Światła i Synów Ciemności. Przy końcu czasów Synowie Światłości, wspierani przez archaniołów Michała, Rafała i Sariela stoczą ostatnią walkę z Kittim (Rzymianami, nazwa odnoszona do Cypryjczyków i Macedończyków). Po stronie Kittim walczyć będzie demon Belial. Te eschatologiczne mity stwarzają okazję do wielorakich interpretacji. Nauczyciel Sprawiedliwości był utożsamiany min. z arcykapłanem Oniaszem III, kapłanem Jose ben Joazerem, Judą Esseńczykiem, cudotwórcą Oniaszem, św. Janem Chrzcicielem (według australijskiej badaczki, Barbary Thiering), św. Jakubem Sprawiedliwym (pogląd Roberta H. Eisenmana) i arcykapłanem Alkimosem (zdanie ks. Stanisława Mędali).

Teorie spiskowe głoszą, że Watykan ukrywa zwoje z powodu zawartych w nich treści, podważających prawdziwość Ewangelii. Przeczą temu jednak liczne przykłady, również polskie, podane powyżej w bibliografii. W rzeczywistości te ciekawe teksty źródłowe z epoki poprzedzającej bezpośrednio narodziny chrześcijaństwa, nie zawierają nic co mogłoby obalić wiarę dojrzałego chrześcijanina.

1 Zainteresowanym tematyką apokryfów polecam wpisy: ,,Apokryfy Biblii’’ i ,,O Morzu Tyberiadzkim’’.

2 Oskarżenia te wzięły się z powodu braku uczonych izraelskich w pracach kierowanego przezeń zespołu qumranologów. Prawdziwą przyczyną uniemożliwiającą im tą działalność nie był antysemityzm de Vauxa, ale tocząca się wojna między Izraelem a Jordanią.

3 Odsyłam do posta: ,,Dwóch Mesjaszy’’.