Magiczne domy Łemków

 

,,Twierdzą nam będzie każdy próg’’

- Maria Konopnicka ,,Rota’’

 

Wiejska chata Łemków (chyża) tak jak inne domostwa w kulturach tradycyjnych, oprócz funkcji czysto użytkowych, posiadała też znaczenie sakralne. Stanowiła orbis interior (świat wewnętrzny) chroniony przed urokami, ogniem, chorobami i nieszczęściami za pomocą zabiegów magicznych rozpoczynających się już w chwili wyboru miejsca na budowę (zainteresowanych odsyłam do pracy Andrzeja Karczmarzewskiego ,,Świat Łemków. Etnograficzna podróż po Łemkowszczyźnie’’).

Oprócz ludzi, chyżę zamieszkiwały liczne istoty nadprzyrodzone. Pod progiem miały swe siedlisko węże domowe. Rozgniewane np. biciem łopatą od gnoju w próg, mogły zatruć krowom mleko. Zły duch netuch (gnieciuch) mieszkał na przypiecku. Bosorki (czarownice) nawąchawszy się magicznych ziół, wylatywały przez komin. Zrońce – dusze poronionych dzieci (niechrzeczeńców) piszczały w drewnie spalanym w piecu. Dzieci te grzebano pod progiem lub pod stołem. W komorze miał swoją siedzibę domowy duch zmarłego przodka. Ukazywał się domownikom w czasie święta Dziadów, zaś obrażony psocił i straszył. Łemkowie wierzyli też, że gniazda bocianów, jaskółek i gołębi chronią przed uderzeniami piorunów.

Używane były też magiczne symbole. Łemkowie ze Słowacji na tragarzu (belce podtrzymującej strop) umieszczali symbol drzewa życia. Jako halky określano drewniane, pięciolistne róże o płatkach zakończonych kolcami, na które nakładano wydmuszki jaj. Miały one chronić przed piorunami.

Mitologia Bojków

 

,,Bojkowie, ukraińska grupa etniczna w zach. części Karpat Wschodnich. Do II wojny świat. zamieszkiwali Bieszczady i zach. część Gorgonów, między dolinami rzek Osławy na zach. i Łomnicy na wsch. Po wojnie większość B. została wysiedlona z Polski na Ukrainę, nieliczni, którzy zostali w Polsce, w wyniku akcji ‘Wisła’ znaleźli się tak, jak i in. przedstawiciele ludności ukr., na pn. i zach. Polski. [...]’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 23 Suplement A do Chiny’’

 

Bojkowie posiadają bogaty zasób wierzeń ludowych, w których motywy chrześcijańskie przeplatają się z reliktami mitologii słowiańskiej.

Omawianej grupie etnicznej znane są dwie wersje mitu o stworzeniu świata.

W pierwszej z nich rolę demiurgów pełniły trzy gołębie zasiadające na zielonym jaworze (axis mundi) wyrastającym z morza. Z morskiego piasku i kamieni ptaki ukształtowały ziemię, Słońce, Księżyc, zorzę i gwiazdy.

W drugiej wersji stworzenie świata było wspólnym dziełem Boga i Szatana nurkującego po piasek z morskiego dna. Badacze mitów słowiańskich widzą w nich przetworzone postaci dawnych bogów – Peruna i Welesa. W bojkowskiej wersji mitu pod koniec pojawia się św. Michał Archanioł i gromi Szatana piorunem. Pokonany Szatan został skuty łańcuchem, z którego usiłuje się uwolnić. Próby te zostają udaremnione dzięki pracy kowali – zawodu, któremu wiele kultur łącznie ze Słowianami przypisywało znaczenie magiczne ¹ oraz malowaniu pisanek.

Dla wierzeń Bojków charakterystyczna jest rozbudowana demonologia; obfitość dobrych i złych duchów przyrody i ludzkiego obejścia jak: diabły, upiory, mawki, niawki, wodnice, wiedźmy, karły, dżumy, czarownice itd.

Naczelnikiem złych duchów był Propastnyk, zwany Czarnym Bogiem – bezpostaciowa siła zła, przylatująca z burzą i powodująca zniszczenia.

Diabły (didka) były groźne i mogły przybierać postać człowieka, wilka, lub kota.

Błąd był demonem wodzącym ludzi (głównie pijaków) po bezdrożach, co zimą mogło prowadzić do ich śmierci z zamarznięcia. Zamienić w niego mogło się nieochrzczone dziecko (niechrzczeniec).

Inkluz to srebrna moneta zaczarowana w czasie rytuału odprawionego na rozstaju dróg. Swojemu posiadaczowi przysparzała pieniędzy w zamian za duszę (uratować można się było tylko oddając inkluza następnej osobie).

Chowaniec był pomocnym demonem gospodarskim przybierającym postać koguta wyklutego z jaja czarnej kury trzymanego kilka dni pod pachą. Jeśli nie został na łożu śmierci przekazany następnej osobie, to zabierał duszę do piekła.

Niektórzy ludzie rzucali uroki za pomocą oczu, czasem nawet nieświadomie.

Niechrzczeniec (poroniec) był duszą dziecka zmarłego bez chrztu lub poronionego. Tułał się po świecie i prosił o chrzest. Ochrzczony zamieniał się w anioła, zaś pozbawiony tej przysługi zamieniał się w demona Moluchida, którego św. Michał zabijał strzałem z fuzji. Tam gdzie leżały ciała nieochrzczonych dzieci, bił grad, padał ulewny deszcz i występowały powodzie. Kiedy umierało dziecko o jego duszę walczyły dwa psy: biały i czarny.

Chmarnicy (płanetnicy) byli mądrymi ludźmi mającymi od Boga dar rozpędzania burzowych chmur. Byli to swego rodzaju słowiańscy szamani.

Upiory (podobnie jak wilkołaki) były groźniejsze od samych diabłów. Powstawały z ludzi wyróżniających się dwoma sercami i czerwoną twarzą. Znali się na ziołach i czarach. Wychodzili nocami z grobów przez dziurę. Można ich było pokonać sypiąc im do liczenia ziarna maku, ucinając głowę, a nawet pijąc ich krew zmieszaną z wódką (sic!). Upiory toczyły nocne walki w miejscu przecięcia się trzech granic, a także brały udział w diabelskich weselach na Łysej Górze lub na rozstaju dróg.

Samobójcy stanowili materiał na przyszłe upiory. Budzili powszechny lęk, bowiem nadprzyrodzona kara ich występek mogła spaść na całą wioskę. Dlatego ich ciała były potajemnie (z obawy przez ,,oświeconymi’’ władzami) wykopywane z grobów i palone na połoninach wśród przekleństw. Prochy rozrzucano potem na wietrze.

Wśród kobiet podejrzewanych o bycie czarownicami znajdowały się te, które … dbały o zwierzęta domowe (Bojkowie żyli w skrajnej nędzy i brudzie; dotyczyło to zarówno ludzi, jak ich żywego inwentarza). Obronę przed czarownicami zapewniać miały ostre przedmioty wykonane z żelaza. Biała magia była domeną znachorki zwanej bisurkanią.

Król Węży miał swoje leże w jaskini gdzieś ,,na wschód od słońca’’. Nosił złotą koronę wysadzaną diamentami i stał na straży zaklętych skarbów.

Relikty owych wierzeń utrzymywały się bardzo długo, aż do II wojny światowej. Zainteresowanych barwną kulturą omawianej grupy etnicznej odsyłam do pracy Andrzeja Karczmarzewskiego ,,Świat Bojków. Etnograficzna podróż po Bojkowszczyźnie’’ ;).

1 Odsyłam do książek: Mircei Eliadego ,,Kowale i alchemicy’’, oraz Witolda Vargasa i Pawła Zycha ,,Magiczne zawody. Kowal, czarodziej, alchemik’’.

Oniricon cz. 623

 Śniło mi się, że:

 

- uprawiałem seks z Karoliną Fedyk, UWAGA: To tylko sen, nic takiego się nie zdarzyło,

                                                    Ryc. za: yog - blogsoth

- spierając się ze Sławomirą o mordowanie nienarodzonych dzieci, napisałem jej, że chce być tak okrutna jak aztecka bogini Coatlicue,

- znalazłem pracę w fabryce ogórków konserwowych gdzie panowała bardzo miła atmosfera, jednak gdy staż się skończył, odmówiono mi gdy chciałem się ponownie zatrudnić,

- w bibliotece rozmawiałem z Pavlacicą ov S., która zlała mi się w jedno z Okieną ov Hrosantą, powiedziałem, że Polacy z II RP mieli jeszcze większe poczucie humoru niż Andrzej Pilipiuk, mówiłem też o mającym nadejść zwyczaju wpełzania po schodach bez użycia stóp, sam próbowałem to robić, lecz rozbolały mnie kolana,

- Adolf Kudliński należy do mojej parafii, w czasie Mszy Świętej razem z kolegami maszerował po kościele, a ksiądz wyraził dezaprobatę,

- Mama chciała mnie nauczyć liter z tablicy u okulisty na pamięć,

- razem z Mamą znalazłem miniaturowego kangurka przejechanego przez samochód i zanieśliśmy go do restauracji Magdy Gessler, aby go przyrządziła,

- Australia leży na Biegunie Południowym, między Australią a Afryką leżą małe wyspy zamieszkane przez torbacze, na jednej z nich czczono piękną boginię jeżdżącą na krabie, która nazywała się Telimer lub podobnie,

- poszedłem do ośrodka dla autystów, gdzie w czasie hucznej imprezy spalono żywego, dorosłego słonia w ofierze dla bożków, zaś Martinus ov Simcass założył rdzawą, owłosioną maskę i reformował starożytny grecki teatr, znalazłem tam wykonaną przez siebie laurkę dla Mamy, z której dowiedziałem się, że moja powieść ,,Tatra'' wydana w 2018 r. otrzymała nagrodę literacką,

- miałem wziąć udział w wieczorze kawalerskim, Irenaus ov Kudlabicic namawiał mnie do obejrzenia włoskiego filmu pornograficznego, lecz odmówiłem z przyczyn religijnych,

- byłem astronautą i w XXI wieku na pokładzie statku kosmicznego oglądałem programy z lat 90 - tych XX wieku min. z udziałem Billa Cosby'ego,

- zobaczyłem ilustrację Witolda Vargasa przedstawiającą polskie duchy z XVIII wieku,

- oddawałem cześć boską Jenie ov Blackeyovej jako tej, która ,,nim Piast się narodził, ona już była'',

- w grudniu czytałem krótką powieść fantasy o Bożym Narodzeniu, którą zamierzałem zrecenzować na blogu, jej akcja rozgrywała się w quasi - średniowiecznym świecie równoległym, bowiem narodziny Jezusa Chrystusa odbiły się echem we wszystkich światach Wielkiego Ageja, główną bohaterką była kobieta paląca papierosy, występowała tam też mysz i amerykańska ryjówka o krótkim ogonie, kiedy książka została zekranizowana, jej akcję przeniesiono w lata 90 - te XX wieku,

- Cate Blanchett w stroju Galadrieli przez zamgloną łąkę nad rzeką i opowiadała, że w dzieciństwie ,,Władca Pierścieni'' był jej ulubioną książką, którą chroniła przed innymi sprzętami domowymi.

Echnaton była kobietą

 

 ,, [...] ówczesne wizerunki faraona przedstawiają go z mocno zaokrągloną częścią brzuszną. [...] Mając to na względzie i uznając, że ciało ma wybitnie kobiece cechy, niektórzy egiptolodzy (pragnący podbudować swoją teorię o Echnatonie) sugerowali, że był on w rzeczywistości kobietą przebraną za mężczyznę. Pomijali kompletnie fakt, iż miał z Nefretiti sześć córek'' - Laurence Gardner ,,Potomkowie Dawida i Jezusa. Rodowód królów świętego Graala''

 

Ptasia żona Mojżesza

 

,,U Madianitów Mojżesz poślubił Seforę, córkę arcykapłana Jetra, ona zaś urodziła mu dwóch synów, Gerszoma i Eliezera. W literaturze pozabiblijnej Sefora (;Ptaszka') była postacią z mitologii żydowskiej i miała pazury zamiast stóp, podobnie jak jej poprzedniczka w starożytnym Sumerze, Lilit'' - Laurence Gardner ,,Potomkowie Dawida i Jezusa. Rodowód królów świętego Graala''

 

Rajski kamień Aleksandra Wielkiego

 

 ,,Mówiono, że Aleksander Macedoński (356 - 323 p. n. e.) posiadał 'rajski kamień', który odmładzał starych ludzi. Jak tłumaczy średniowieczny żydowski uczony, kamień ten przeważył każdą ilość złota, lecz starty na proszek był lżejszy od piórka'' - Laurence Gardner ,,Potomkowie Dawida i Jezusa. Rodowód królów świętego Graala''

 

Kartezjusz i szyszynka

 

 ,,Szyszynka jest bardzo małym gruczołem, ma kształt sosnowej szyszki. Znajduje się w centralnej części mózgu, ale poza komorami mózgowymi, i nie stanowi części materii mózgowej jako takiej. Ma rozmiar ziarna kukurydzy (62 mm długości, waży około 1 grama). Francuski filozof Kartezjusz (1596 - 1650) uważał ją za 'siedlisko duszy' - miejsce, w którym umysł łączy się z ciałem. (...). Już starożytni Grecy wyznawali ten pogląd, a w IV wieku p. n. e. Herofilus określał szyszynkę jako organ regulujący przepływ myśli'' - Laurence Gardner ,,Potomkowie Dawida i Jezusa. Rodowód królów świętego Graala''