,,Herkules kontra barbarzyńcy''

 

,,Rzecz dzieje się w Polsce to znaczy nigdzie’’ - Alfred Jarry; słowa wypowiedziane rzekomo podczas premiery jego sztuki ,,Król Ubu czyli Polacy’’

 

W grudniu 2020 r. obejrzałem włoski film heroic fantasy ,,Herkules kontra barbarzyńcy’’ (wł. ,,Maciste nell’inferno di Gengis Khan’’, ang. ,,Hercules against Barbarians’’) z 1964 r. w reżyserii Domenica Paolelli (1918 – 2002).

Akcja rozgrywa się w XII wieku w Polsce; w stołecznym Krakowie i w Tarnopolu (lokowanym dopiero w 1540 r. na Ukrainie jako prywatne miasto szlacheckie). Wzmiankowane jest też Grodna na terenach dzisiejszej Białorusi (pierwszy zapis źródłowy o tym mieście pochodzi z 1128 r.). Dodać należy, że w rzeczywistości pierwsza unia polsko – litewska miała miejsce dopiero w 1385 r. w Krewie.

XII – wieczna Polska została przedstawiona jako kraj gdzie nosi się imiona takie jak Armina (kobiece) czy Heres (męskie). Zamieszkują ją straszliwe pytony (niezamierzone nawiązanie do trusi – olbrzymich węży z polskich wierzeń ludowych) i krokodyle. Dużym plusem jest dla mnie scena, w której dominikanin uratował przed stosem kobietę niesłusznie oskarżoną o czary; jest w niej więcej prawdopodobieństwa niż można by przypuszczać sugerując się czarną legendą Inkwizycji ;).

Na czele Mongołów oblegających Kraków stał Czyngis – chan (1155/ 1162 – 1227) wraz ze swym wodzem Kubilajem (1215 – 1294). W rzeczywistości żaden z nich nie walczył z Polakami, którzy w bitwie pod Legnicą w 1241 r. starli się z wojskami Batu – chana (1205 – 1255). W filmie Czyngis – chan zginął w zamachu zorganizowanym przez Kubilaja (udusił go Herkules, któremu podano narkotyk). Sam Kubilaj został zabity przez Herkulesa za pomocą opuszczonej kraty.

Herkules miał krótkie, czarne włosy, nie nosił zarostu, odziewał się w przepaskę i sandały, jeździł na białym koniu i był nadludzko silny. Pomagał Polakom w obronie Krakowa przed Mongołami.

Udał się w trupie cyrkowej Heresa do Tarnopola, skąd ocalił z niewoli swą ukochaną; piękną, rudowłosą Klarę – córkę fikcyjnego króla Władysława, który spędził 20 lat w mongolskiej niewoli. Znakiem przynależności wychowującej się w chłopskiej rodzinie Klary do królewskiego rodu było znamię w kształcie gwiazdy. Gdy Klara została królową Polski, abdykowała, aby być razem z Herkulesem.

Jest to bardzo dobry film fantasy (w żadnym wypadku nie antypolski!), choć stanowczo niewskazany jako źródło wiedzy o dawnej Polsce.

Turbo Chorwaci

 Turbosłowianie narodowości chorwackiej, aktywni po rozpadzie Jugosławii w latach 90 - tych XX wieku, wywodzą swoje korzenie ze starożytnych Indii. Przodkowie Chorwatów po przybyciu na Bliski Wschód mieli w II tys. p. n. e. założyć państwo Mitanni w Syrii, które w rzeczywistości stworzyli Huryci (wykorzystano tu podobieństwo etnonimów Chorwaci i Huryci). Mieli wędrować przez Kaukaz i wybrzeże Morza Azowskiego, aż osiedli na Bałkanach. Stamtąd na tysiące lat przed Kolumbem wyprawiali się do Meksyku. Zainteresowanych podobnymi ciekawostkami odsyłam na stronę ,,Klubu Jagiellońskiego'' do rozmowy Krzysztofa Chmielińskiego z Romanem Żuchowiczem zatytułowanej ,,Połowa źródeł o Wielkiej Lechii pochodzi z Internetu. O fenomenie 'turbosłowianizmu''' z 5 października 2017 r. 

,,Odyseja''

 

,,Zostanie kamień z napisem:

Tu leży taki i taki.

Każdy z nas jest Odysem,

Co wraca do swej Itaki’’

- Leopold Staff ,,Odys’’ (fragment)

 

Jako wielki miłośnik mitologii greckiej, w gimnazjum dobrowolnie przeczytałem ,,Odyseję’’ - epos z ok. VIII wieku p. n. e.

Za jego autora uchodzi niewidomy pieśniarz Homer (VIII w. p. n. e.) z wyspy Chios, którego historyczność bywa kwestionowana. Oprócz ,,Odysei’’ przypisuje mu się również autorstwo eposu ,,Iliady’’ o wojnie trojańskiej, ,,Hymnów Homeryckich’’ i poematu heroikomicznego ,,Batrachomyomachia’’ o wojnie żab i myszy. Według legendy rodzicami Homera byli bóg rzeki Meles i nimfa Krateis.

Akcja eposu rozgrywa się po zakończeniu wojny trojańskiej i występują w nim lokacje zarówno rzeczywiste jak i fantastyczne (identyfikacja wielu miejsc opisanych przez Homera jest rzeczą sporną).

Epos opowiada o pełnej dramatycznych przygód tułaczce Odysa (Odyseusza, rzymskiego Ulissesa). Imię bohatera znaczy Gniewny (polskim odpowiednikiem byłby Gniewosz lub Gniewomir). Był synem Leartesa, mężem wiernej Penelopy i ojcem Telemacha, oraz królem małej, skalistej wyspy Itaki. Brał udział w oblężeniu Troi przez połączone siły greckiej i przyczynił się do zdobycia miasta jako pomysłodawca słynnego konia trojańskiego. Po zagładzie Troi, niesyty łupów Odys napadł jeszcze na plemię Kikonów żyjących na terenach dzisiejszej Bułgarii. Jego droga powrotna do domu zajęła wiele lat, w czasie których zalotnicy rozpanoszyli się w domu Odysa i naciskali na Penelopę, aby wyszła za jednego z nich. Królowa Itaki zwodziła natrętów co noc prując szatę szytą dla Leartesa, aż wreszcie podstęp się wydał. Pociechę przyniósł Penelopie znak wieszczy: orzeł (ptak Zeusa) zabijający jej stadko gęsi co stanowiło zapowiedź powrotu Odysa i rozprawy z tymi, którzy kalali jego ognisko domowe. Królewicz Telemach wyruszył na poszukiwanie ojca. Tymczasem Odys cieszył się opieką Ateny i jednocześnie prześladowany był przez boga mórz Posejdona. W czasie żeglugi utracił załogę i okręty. Był rozbitkiem na Scherii, wyspie Feaków gdzie zaopiekowała się nim królewna Nausikaa, córka króla Alkinoosa i królowej Arete. Kiedy przybył na Itakę jako żebrak z początku rozpoznał go tylko stary pies myśliwski Argos, później zaś stara niewolnica Eurykleja po bliźnie na nodze. Jego sojusznikami byli własny syn Telemach i świniarz Eumajos. Znosił za to upokorzenia od zalotników, swego sługi – koźlarz Melanta a nawet żebraka Irosa. Dzięki pomocy Telamacha, Odys ukarał zalotników prześladujących jego żonę, zabijając ich wszystkich w czasie konkursu łuczniczego (nikt poza Odysem nie potrafił napiąć należącego do niego łuku). O tym, że przybysz był jej wytęsknionym mężem, Penelopę ostatecznie przekonała znajomość przez niego wspólnego tajemnicy: małżeńskiego łoża nie można było przesunąć ponieważ jedna z jego nóg została wyciosana przez Odysa z pnia oliwki. Tymczasem Atena w ludzkiej postaci odwiodła krewnych zalotników od szukania zemsty.

Opisy spotykanych przez Odysa kolejnych postaci fantastycznych to prawdziwa uczta dla wyobraźni ;).

Lotofagowie (,,zjadacze lotosu’’) byli przyjaźnie nastawionym i żyjącym beztrosko plemieniem odżywiającym się słodką rośliną zwaną jako lotos. Ci z greckich marynarzy, którzy zakosztowali narkotycznej rośliny, stracili pamięć o całym dotychczasowym życiu. Jedyne czego teraz chcieli, to mieszkać wśród Lotofagów i lotos. Jest to pierwsze w naszej kulturze ostrzeżenie przed narkotykami.

Cyklopy były rasą olbrzymów z jednym okiem pośrodku czoła, które zdaniem Tukidydesa zamieszkiwały dawną Sycylię. Na początku XX wieku niemiecki zoopsycholog Teodor Zell w książce ,,Polifem gorylem’’ wysunął tezy, że akcja ,,Odysei’’ rozgrywa się u atlantyckich wybrzeży Hiszpanii i Afryki, a pierwowzorami cyklopów były … goryle. Ponieważ greckie ,,kyklops’’ znaczy ,,okrągłe oko’’, Zell twierdził, że w najstarszych wyobrażeniach cyklopy nie były wcale jednookie, lecz wyposażone w okrągłe oczy. Odys ze swoją drużyną natknął się na cyklopa imieniem Polifem, który zajmował się wypasem owiec. Niegościnny potwór zaczął pożerać Greków. Odys spił go winem i wmówił pijanemu, że nazywa się Nikt. Gdy cyklop zasnął, Odys za pomocą osmalonego kołka pozbawił go jedynego oka. Kiedy Polifem wzywał pomocy, zbiegli się inni cyklopi, lecz kiedy usłyszeli, że okaleczył go Nikt, uznali, że oszalał. Następnie Odys uciekł razem ze swymi kompanami z jaskini przywiązując ludzi do owczych brzuchów. Kiedy Grecy byli już bezpieczni na swych okrętach, Odys uniesiony pychą szydził z okaleczonego cyklopa i zdradził mu swoje prawdziwe imię. Wówczas oślepiony Polifem rzucił klątwę na Odysa i wezwał swego ojca, boga mórz Posejdona, aby pomścił jego krzywdę. Od tej pory Posejdon prześladował Odysa.

Eol był bogiem wiatru, przyjaznym Odysowi i jego załodze. Ofiarował królowi Itaki worek z uwięzionymi weń wiatrami, umożliwiającymi szybki i bezpieczny powrót do ojczyzny. Niestety chciwi marynarze, sądząc, że w worku są skarby, rozwiązali go i uwolnili wiatry, które skierowały statki z powrotem na wyspę Eola. Bóg wiatru nie chciał pomóc Odysowi po raz drugi uznając, że jest przeklęty. 

Lajstrygonowie byli rasą olbrzymów – ludożerców, które zatopiły 11 okrętów z floty Odysa i pożarły ich załogę.

Kirke była półboską czarodziejką (nie czarownicą!), istotą piękną i podstępną, która za pomocą magicznej różdżki zamieniała przybyszów w zwierzęta. Drużynę Odysa ugościła zaczarowanym jadłem i napitkiem, po czym zamieniła w świnie i zamknęła w chlewie. Odys uniknął tego losu dzięki pomocy Hermesa, który dał mu ziele moly neutralizujące czary Kirke. Zmusił boginkę do zdjęcia czaru ze swych towarzyszy i został jej kochankiem.

W pogrążonym w wiecznym mroku kraju Kimmeryjczyków na końcu świata (jednym z pierwowzorów Cymmerii, ojczyzny Conana) Odys po złożeniu zwierzęcej ofiary nawiązał kontakt z cieniami zmarłych, które chciwie piły ofiarną krew. Spotkał min. poległego pod Troją herosa Achillesa, który mimo zdobytej za życia sławy bynajmniej nie był szczęśliwy po śmierci. Celem Odysa była rozmowa z wieszczem Tejrezjaszem mającym mu zdradzić wolę bogów co do dalszej wyprawy.

Syreny były morskimi demonami o upajającym głosie, mającymi postać pół – kobiet, pół – ptaków (wizerunek syreny jako pół – kobiety, pół – ryby pojawił się dopiero pod koniec antyku, zaś ostatecznie utrwalił na przełomie XVI i XVII wieku za sprawą hiszpańskiego dramaturga Tirso de Moliny). Istoty te były równie piękne co zdradliwe. Kusiły śpiewem żeglarzy aby móc wysysać ich krew. Odys chcąc bezkarnie wysłuchać ich pieśni, zalepił załodze uszy woskiem, sam zaś kazał się przywiązać do masztu. Ojcowie Kościoła (np. św. Maksym z Turynu) widzieli w związanym Odysie zapowiedź Jezusa Chrystusa przybitego do krzyża zaś w kuszących syrenach – figurę szatana.

Scylla i Charybda były dwoma potworami morskimi czatującymi na dwóch brzegach niebezpiecznej cieśniny, przez którą Odys musiał przepłynąć. Podczas gdy Scylla przypominała z grubsza smoka o licznych, psich głowach, Charybda miała postać potężnego wiru morskiego. Do dziś przysłowie ,,między Scyllą a Charybdą’’ oznacza niebezpieczeństwo czyhające z obu stron (odpowiednik: ,,między młotem a kowadłem’’).

Stada bydła należące do solarnego boga Heliosa pasły się na wyspie Trinakrii. Nie wolno ich było zabijać, ani jeść. Niestety głodni żeglarze złamali boski zakaz i za karę zginęli w sztormie. Ocalał tylko Odys, który wolał być głodny niż naruszyć tabu.

Nimfa Kalipso władała wyspą Ogygią. Kiedy fale wyrzuciły na jej brzeg Odysa, nimfa zakochała się w rozbitku i już nie chciała go puścić. Choć dni z Kalipso upływały Odysowi na cielesnych rozkoszach, tęsknił za żoną i synem i chciał wrócić do Itaki. Wreszcie Kalipso przymuszona przez Hermesa, niechętnie zgodziła się, aby Odys zbudował sobie łódź i opuścił ją na zawsze.

Na przestrzeni wieków ,,Odyseja’’ wywarła wpływ na rozmaite dzieła kultury zarówno głównego nurtu jak i popularnej jak: ,,Boska komedia’’ Dantego (poeta spotyka Odysa w … Piekle), nowatorska powieść obyczajowa ,,Ulisses’’ Jamesa Joyce’a, powieść science fantasy ,,Władca umysłów z Marsa’’ Edgara Rice’a Burroughsa (głównym bohaterem jest żołnierz Ulisses Paxton), cykl heroic fantasy ,,Conan’’ R. E. Howarda (różne odmiany narkotycznego lotosu pochodzą właśnie z fragmentu o Lotofagach), ,,Przygody Odyseusza’’ Jana Parandowskiego, ,,Wędrówki Odyseusza’’ Rosemary Sutcliffe, ,,Podróż ‘Wędrowca do Świtu’’ C. S. Lewisa ¹, film science fiction ,,2001: Odyseja kosmiczna’’, kanadyjski serial ,,Odyseja’’ o chłopcu przeżywającym dziwne przygody w podświadomości ², francusko – japońska kreskówka science fiction ,,Ulisses’’, serial ,,Xena’’ ³, cykl fantasy ,,Percy Jackson i Bogowie Olimpu’’ Ricka Riordana czy powieść ,,Kirke’’ Madeline Miller.

1 Odsyłam do posta: ,,Cudowny świat Narnii’’.

2 Odsyłam do posta: ,,’Odyseja’, czyli pajdokracja’’.

3 Odsyłam do posta: ,,Xena – wojownicza księżniczka’’.

Zapatrzenie się

 

 

,, [...] Tradycja ludowa w Polsce, a także w innych krajach powiada, że przyszłe matki powinny unikać wpatrywania się w ludzi potwornych, starych, zniekształconych, kalekich, aby ułomności nie odbiły się na dziecku, szczególnie jego rysach twarzy. Jestem przekonany, że u podstawy tej mądrości ludowej, jednej z wielu kwitowanych przez etnologów mianem przesądów bez żadnej racjonalnej podstawy, leży zaobserwowana od wieków prawidłowość. Zbiorowa mądrość pokoleń spostrzegła, że myśl ma wpływ na kształt ciała'' - Maciej Kuczyński ,,Życie jest myślą''

 

W jednym z komiksów Henryka Jerzego Chmielowskiego z serii ,,Tytus, Romek i A'Tomek'', w czasie okupacji hitlerowskiej A'Tomek tłumaczył Niemcowi, że szympans Tytus nie jest Żydem, ale czystym Aryjczykiem, którego matka w czasie ciąży zapatrzyła się w kinie na King Konga ;). 

Palingeneza

 

,,Palingeneza (greck.), ‘powtórne narodziny’, Platon i pitagorejczycy przyjmowali p. duszy, zgodnie ze swą teorią wędrówki dusz, Heraklikt i stoicy p. świata, odradzającego się po pojedynczem spalaniu się. Niektóre religje przyjmują p. wewnętrznego człowieka. - W biologji powtarzanie się stadjów rozwojowych starszych filogenetycznie w rozwoju osobniczem, np. tworzenie się łuków skrzelowych u zarodków ssaków’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 12 Optymaci do Polowanie’’

Palingeneza to także dział alchemii poświęcony odradzaniu się spalonych organizmów z popiołów (widać tu wyraźną inspirację greckim mitem o feniksie). W XVI wieku Paracelsus twierdził, że jest możliwa palingeneza ptaków (nie tylko feniksów), jednak eksperymenty z tej dziedziny przeprowadzana przeważnie na roślinach. Według relacji francuskiego medyka Josepha Duchesne w 1578 r. nieznany z imienia polski lekarz w Krakowie dokonał jakoby palingenezy róży.

Na początku XVII wieku książę opawsko – karniowski Karol von Lichtenstein (1569 – 1627) w ramach eksperymentu palingenetycznego spalił żywe raki uzyskując z nich cuchnący olej mieszany z rozdrobnioną solą. Ponoć po udanej palingenezie odrodzone skorupiaki stały się większe niż przez spaleniem.

Uważano, że palingeneza może dotyczyć także ludzi. Rozróżniano palingenezę widm (ukazywanie się duchów spalonych ludzi) i fizyczną. W wyniku tej ostatniej spalony człowiek odmładzał się jako dziecko, które następnie szybko dorastało. Sztuki tej dokonać mieli Wergiliusz (autor ,,Eneidy’’ w dawnych wierzeniach uważany za czarnoksiężnika) i polski mag Twardowski.

,,Naziści z wnętrza Ziemi''

 

,,Ludzie ludziom zgotowali ten los’’ - Zofia Nałkowska ,,Medaliony’’

 

W grudniu 2020 r. obejrzałem amerykański horror ,,Naziści z wnętrza Ziemi’’ (ang. ,,Nazis at the center of the Earth’’) z 2012 r. w reżyserii Josepha J. Lawsona.

Akcja zaczynająca się w Berlinie w 1945 r. rozgrywa się w XXI wieku w amerykańskiej bazie polarnej Nilfheim (nazwa zaczerpnięta z mitologii skandynawskiej) na Ziemi Królowej Maud (Antarktyda), oraz w podziemnym świecie Agarcie, mieszczącej nazistowskie państwo – Nową Szwabię.

Wśród filmowych antagonistów pojawiają się dwie postaci historyczne.

Dr Josef Mengele (1911 – 1979), zwany Aniołem Śmierci był zbrodniarzem wojennym prowadzącym bestialskie eksperymenty pseudomedyczne na więźniach obozu koncentracyjnego Auschwitz, w tym na dzieciach. Po wojnie wymknął się sprawiedliwości i zamieszkał w Brazylii. Na filmie zamieszkał w Nowej Szwabii – podziemnej krainie pod Antarktydą.

Adolf Hitler (1889 – 1945) został zamieniony w cyborga, który szybko się poruszał, ucinał ludziom głowy i strzelał laserem. Pokonany przez Paige i Lucasa zatonął w oceanie.

Naziści zostali przedstawieni jako obrzydliwe żywe trupy odmładzające się dzięki przeszczepom skóry i innych narządów. Dysponowali zaawansowaną technologią: wspomnianymi już laserami i latającym spodkiem (tzw. Haunebau).

Film opowiada jak amerykański uczony dr Adrian Reisted prowadził w amerykańskiej bazie na Antarktydzie prace nad bronią biologiczną; mięsożerną bakterią, w czym natrafił na gwałtowny opór dr Lucasa Mossa. Naziści porwali i uprowadzili pod ziemię Paige i jej przyjaciela Marka, którego obdarli ze skóry. Pozostali badacze wyruszyli na odsiecz porwanym. Już w Nowej Szwabii dr Reisted przyłączył się do nazistów. Amerykanie walczyli o przeżycie z Niemcami, którzy próbowali użyć do podboju świata latającego spodka.

Film dobrze pokazuje zło i ohydę nazizmu, oraz fakt, że odpowiadali za niego Niemcy. Jednak niektóre sceny (obdzieranie ze skóry, czy zbiorowy gwałt) były dla mnie zbyt drastyczne nawet jak na film o nazistach.

Oniricon cz. 667

 Śniło mi się, że:

- Mama żartowała, że jeśli włożyć złote nunczako do majtek, to powstanie w nich jajecznica, UWAGA: To tylko sen, nic takiego się nie wydarzyło,

- miałem w terrarium węże kaktusowe (jasnozielone z czerwonymi głowami, pokryte kolcami) i szare węże wodne z Florydy, bałem się, że są jadowite, a kiedy Mama rozdeptała je, broczyły zieloną krwią,

- pojechałem do Rosji gdzie rozmawiałem z carem Putinem, któremu wygarnąłem, że prowadzi zbrodnicze wojny zamiast walczyć z głodem na świecie, Putin chciał aby ludzie znów wierzyli w alchemię, powiedziałem mu, że: ,,alchemia nadaje się do powieści fantasy, a nie na uniwersytet'', na ulicy Moskwy widziałem kolorowo ubranych Tatarów prowadzących baktriana, w cerkwi pop uznał moją Mamę za ,,czużynkę'' (cudzoziemkę) z plemienia Prusów, obudziłem się w hotelu i chciałem zapisać sny, oraz spotkałem swoją zmarłą Babcię,

- Kylie Minogue ubrana w bikini, uklękła przede mną podając mi francuską potrawę ze swego brata minoga,

- krawiec Andreus ov Sieniticus zamienił się w ptaka - krawczyka cejlońskiego,

- Jacek Komuda opisał równoległy świat, w którym istniała Grecja, zaś na wyspach leżących u jej wybrzeży mieszkały same potwory i szaleńcy,

- sprawiłem za pomocą czarów, że w podziemiach rozciągających się pod Hiszpanią wyrosła bujna roślinność, która przedostała się na powierzchnię,

- oglądałem w telewizji ekranizację ,,Zakonu Smoka'' Aleksandara Tesicia, która mocno odbiegała od oryginału, a jedną z występujących tam postaci była królowa Tatra przedstawiona jako blondynka,

- napisałem posta o Krzyżakach skupiając się na związanych z nimi legendach, a pomijając opis hołdu pruskiego,

- w Szwajcarii orkowie hodowali krowy i grali w piłkę nożną,

- istnieje zwierzę fenytoperz,

- w tybetańskiej dzielnicy w Szczecinie widziałem mnóstwo kolorowych posągów Dalajlamy, sam Dalajlama miał długie uszy zwisające do ramion, które traktowano jako oznakę mądrości,

- recenzowałem na blogu filmy: ,,Kardynał'' (o ptaku zwanym kardynałem) i ,,Kudurru'' (zainspirowany mitologią Mezopotamii),

- Jan Szyszko opierał swoją politykę na japońskiej scenie mitologicznej przedstawiającej prehistorycznych myśliwych polujących na mamuta,

- gdy w szkolnej klasie Jena ov Blackeyova dowiedziała się, że uważam się za gorszego od niej, powiedziała, że mi wybacza,

- pojechałem na pielgrzymkę na Podkarpacie gdzie w Rzeszowie zwiedzałem chłopską chatę z ogródkiem zamienioną w muzeum, a potem wróciłem autokarem do Szczecina.