Święty Graal

 

,,Galahad ponownie pomyślał, marszcząc czoło.

- A Graal? - spytał wreszcie. - Co z Graalem?

- Co to jest Graal?

- Coś czego się szuka – Galahad uniósł na poetę swoje rozmarzone oczy. - Coś co jest najważniejsze. Coś bez czego życie traci sens. Coś bez czego jest się niepełnym, niedokończonym, niedoskonałym.

Poeta wydął wargi i spojrzał na rycerza swym słynnym spojrzeniem, wzrokiem, w którym wyniosłość mieszała się z wesołą życzliwością.

- Cały wieczór – powiedział – siedziałeś obok twego Graala, matołku’’ 

- Andrzej Sapkowski ,,Coś się kończy, coś zaczyna’’ ¹

,,Jak już wspomniano, z kościołem w Bezławkach wiąże się ciekawa legenda o świętym Graalu, czyli naczyniu, z którego pił Pan Jezus podczas ostatniej wieczerzy’’ - Marek Dudziak, Tomasz Sowiński ,,Zapomniane miejsca. Warmińsko – mazurskie, cześć środkowa’’

Słowo Graal pochodzi od łacińskiego ,,graduale’’, czyli rodzaju półmiska, na który potrawy były nakładane stopniowo. Błędna etymologia mówi tu o francuskim zwrocie ,,sangreal’’, czyli królewska krew. Graal jest tajemniczym przedmiotem , kluczowym dla legend arturiańskich i poszukiwanym przez Rycerzy Okrągłego Stołu. ² W różnych opowieściach przybierał formę kamienia, spadłego z nieba (,,lapsit exilis’’ to mogą być zniekształcone słowa ,,lapis ex coellis’’), tacy lub półmiska, zapewniającego obfitość wyszukanych potraw. Najlepiej znana jest schrystianizowana wersja legendy, rozpropagowana w średniowieczu przez zakon cystersów za pośrednictwem tzw. Wulgaty Arturiańskiej. W wersji tej Święty Graal był kielichem używanym przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy, a tym samym pierwszym i najcenniejszym spośród kielichów mszalnych. Został wykonany ze szmaragdu wypadłego z korony strąconego Lucyfera (wersja ta nasuwa mi skojarzenia z klejnotami o nazwie Silmarile, które były osadzone w koronie Morgotha, władcy złych istot z mitologii J. R. R. Tolkiena). Św. Józef z Arymatei zebrał do niego krew ukrzyżowanego Chrystusa. Następnie wywiózł kielich do Brytanii, gdzie założył opactwo w Glastonbury. Graal został odnaleziony przez młodego i bardzo naiwnego rycerza, Percevala (w różnych wersjach legendy noszącego takie imiona jak: niemiecki Parsifal, Perlesvaus, walijski Peredur i bretoński Peronik) bądź przez Galahada, cnotliwego syna cudzołożnego Lancelota. Na przestrzeni wieków mit Graala tworzyli i rozwijali: Chretien de Troyes (ok. 1135 – ok. 1185/ 1195), Robert de Boron (XII/ XIII wiek), Walter Map (1130 – 1210), Wolfram von Eschenbach (1170 – 1220), zaś w późniejszym okresie, niemiecki kompozytor Richard Wagner (1813 - 1883), autor opery ,,Parsifal’’.

Większość uczonych dostrzega w Graalu schrystianizowaną wersję magicznych kotłów w jakie obfitowała mitologia celtycka. Można ty powiedzieć chociażby o naczyniach należących do irlandzkiego boga Dagdy (jego kocioł zawsze był pełen pożywienia) czy kotle walijskiej bogini Ceridwen, w którym przyrządzała Łososia Mądrości. Przy okazji kocioł Ceridwen był pierwowzorem również kociołków, wchodzących w skład wyposażenia czarownic. Żona celtyckiego króla Budurna otrzymała od elfów magiczny kocioł służący za wykrywacz kłamstw. Naczynie pękało na trzy części gdy ktoś skłamał i scalała się gdy trzykrotnie zostawała powiedziana prawda. Szczególnie bliski Graalowi jest kocioł z Annwn (walijskiej krainy zmarłych) z wiersza ,,Preiddeu Annwfn’’ przypisywanego legendarnemu Taliesinowi. Co ciekawe jednym z bohaterów tego utworu jest sam król Artur.

,,Czyż sławę zdobędę, gdy zabrzmi ta pieśń?

W Caer Pedryvan, które czterykroć się obraca

Pierwsze słowo o kotle – kiedy zostało powiedziane?

Oddechem dziewcząt dziewięciu łagodnie był ogrzewany.

Czyż to nie kocioł świata podziemnego?

Jaki on jest?

Sznur pereł leży na jego obrzeżu,

Nie ugotuje pokarmu tchórzowi ni wiarołomcy.

Błyszczący miecz zostanie ku niemu wzniesiony

I pozostanie w dłoni Lleminewg.

Przed bramą świata podziemnego płonął kaganek,

Kiedy z Arturem tam poszliśmy – czyn to chwalebny,

Poza siedmioma nikt nie wrócił z Caer Vewyd’’.

Amerykański filolog średniowieczy Roger Sherman Loomis (1887 – 1966) poświęcił tym zależnościom książkę ,,Graal: od celtyckiego mitu do chrześcijańskiego symbolu’’.

Janice Bennett w książce ,,Święty Graal odnaleziony. Prawdziwa historia Świętego Kielicha z Walencji’’ z 2007 r. postawiła zaskakującą tezę. Jej zdaniem prawdziwy Święty Graal przechowywany jest w katedrze w Walencji w Hiszpanii. Relikwię ocalił przed pogańskimi siepaczami św. Wawrzyniec.

Jeszcze dalej zaszedł w swych wnioskach włoski mediewista, prof. Mario Moiraghi (ur. 1942 ). W swojej pracy ,,Wielka księga Graala między historią a legendą od króla Artura po Marię Magdalenę’’ z 2006 r. zakwestionował historyczność cywilizacji starożytnych Celtów jako antyrzymski i antykatolicki fantazmat wywodzący się dopiero z XVIII wieku (kontrargumentem wobec tego stwierdzenia mogliby być moim zdaniem liczni święci katoliccy z krajów celtyckich, zwłaszcza z Irlandii). Głosząc ową kontrowersyjną tezę powołał się na prace uczonych: S. Jonesa ,,The Atlantic Celts: ancient people or modern invention?’’ (1999) oraz J. Hobswama i T. Ranera (red.) ,,The invention of tradition’’ (1996). Zdaniem Moiraghiego legendy o Graalu są pochodzenia perskiego, a ich akcja rozgrywa się w zaratusztriańskiej Persji. Historycznym pierwowzorem króla Artura miał być natomiast włoski św. Galgano (1148 – 1181), rycerz, który zatopił swój miecz w skale i został pustelnikiem.

Pomysł na poszukiwane Graala w Azji nie jest nowy. Już włoski faszysta Julius Evola (1898 – 1974) twierdził, że zamek Monsalvat, miejsce przechowywania Graala znajdował się w Indiach. ³

Naziści z organizacji SS Ahnenerbe oprócz wielu innych cennych artefaktów, poszukiwali również Świętego Graala. Do SS należał niejaki Otto Rahn (1904 – 1939), który jako pierwszy przedstawił Święty Kielich jako obiekt czci katarów, rzekomych potomków Wizygotów. Zamkiem Monsalvat miała być katarska twierdza Montsegur, zaś katolickim krucjatom miał przyświecać cel odebrania heretykom ich skarbu. W rzeczywistości katarzy wyznający religię dualistyczną, odrzucali kult relikwii, tak jak całą materię, uważaną przez nich za dzieło szatana. Choć nazizm został oficjalnie potępiony, brednia esesmana Rahna do dziś cieszy się powodzeniem…

Istnieją też inne teorie, niekiedy bardzo fantazyjne, utożsamiające Graala min. z Sampo (młynkiem z mitologii fińskiej mielącym mąkę, sól i pieniądze⁴), Bafometem (bożkiem templariuszy⁵), kamieniem filozoficznym ⁶, mówiącym meteorytem, chustą św. Weroniki, flakonikiem na perfumy św. Marii Magdaleny lub ukrywaną przez Kościół linią jej potomków z Jezusem Chrystusem (wymysł Dana Browna, który w pierwszych latach XX wieku solidnie namieszał wielu ludziom w głowach, krytykowany nie tylko przez katolików, ale też np. przez Umberta Eco), a nawet z materiałem radioaktywnym.

Legenda o Graalu posiada również polski wątek. Według legendy kielich był przechowywany w kościele w Bezławkach (województwo warmińsko – mazurskie). Trafił tam jako dar litewskiego księcia Świdrygiełły, rzekomo wywodzącego się od króla Haralda Godwinsona, poległego w bitwie z najazdem Normanów pod Hastings.

Od 1928 r. działa okultystyczna sekta Ruch Świętego Graala, który przypisuje kielichowi znaczenie magiczne. Założył ją Abd – Ru – Shin, właśc. Oskar Ernst Bernhardt (1875 – 1941), z pochodzenia Niemiec.

Rosyjska teoria spiskowa (nieprzypadkowo zbieżna ze zbrodniczą polityką Putina) głosi, że Święty Graal znajdował się na Krymie, zaś król Artur był wzorowany na Chrystusie i Dymitrze Dońskim. Jest ona tematem książki ,,Chrystus urodził się na Krymie. Tam też umarła Bogurodzica’’ autorstwa Anatolija Fomienki i Gleba Nosowskiego, ,,specjalistów’’ od nowej chronologii, wydana w 2007 r.

Motyw Graala pojawia się również w takich utworach literackich i filmowych z gatunku fantasy jak: ,,Mgły Avalonu’’ Marion Zimmer Bradley, opowiadanie ,,Rycerskość’’ ze zbioru ,,Dym i lustra’’ Neila Gaimana, filmy ,,Monty Python i Święty Graal’’ (1975) i ,,Iron Sky 2: Inwazja’’ (2019) ⁷, ,,Opowieści z Narnii’’ C. S. Lewisa ⁸ (rajski zapach Aslana został zaczerpnięty z dawnych opisów Graala, Julia i Eustrachy po przybyciu do Ker - Paravelu, tak jak Perceval na zamku Króla Rybaka, zaniedbali zadania ważnego pytania, które mogło znacznie ułatwić im misję odnalezienia zaginionego księcia Riliana), wreszcie w licznych utworach Andrzeja Sapkowskiego (np. gnom Percival Schuttenbach, Ciri jako Graal, Reynevan porównywany do Percevala itd.).

Wreszcie sam wprowadziłem motyw poszukiwania Graala w swoich dostępnych na tym blogu opowiadaniach ,,Ojciec i syn’’ oraz ,,Arturiada’’.

1 Odsyłam do posta: ,,Maladie i inne opowiadania’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Legendy arturiańskie’’.

3 Odsyłam do posta: ,,Julius Evola’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Kalevala’’.

5 Odsyłam do posta: ,,Templariusze’’.

6 Odsyłam do posta: ,,Alchemia’’.

7 Odsyłam do posta: ,,Iron Sky 2 Inwazja’’

8 Odsyłam do posta: ,,Cudowny świat Narnii’’.   

Oniricon cz. 1008

         Śniło mi się, że:

- w XVIII wieku Andriej Bielanin i Jelena Chajeckaja podbili Rumunię, gdzie żyły krokodyle, autorzy ci zrobili karierę dzięki temu, że Polacy chcieli wydawać ich książki, Rumunii przed najazdem Rosjan bronił wówczas mołdawski książę Antioch Kantemir,

- Reynevan wybaczył biskupowi wrocławskiemu, Konradowi, nasłanie zamachowców na jego brata, Peterlina,

- akcja ,,Trylogii husyckiej'' Andrzeja Sapkowskiego rozgrywa się w Indiach,

- zamaskowany guru skupił wokół siebie wojowników z Indii i Filipin oraz obdarzone ludzkim rozumem świerszcze weta z Nowej Zelandii,

- Włoch lub Bułgar wstąpił do indyjskiej sekty,

- istnieje apokryf streszczający rozmowy Hiszpana lub Salwadorczyka, Joségo ze św. Marią Magdaleną,

- w średniowiecznym, hiszpańskim apokryfie występuje świnia z głową żarłacza ludojada,

- Jerzy Rzymowski urodził się i podjął pierwsze próby literackie w XV - wiecznej Francji,

- w poematach erotycznych ze średniowiecznej Hiszpanii zostały opisane ,,narośle'', czyli piersi,

- kiedy Sowieci podbili cały świat, uwięzili w łagrze królową Elżbietę II i św. Jana Pawła II,

- spotkałem Kazuję, piękną Tunezyjkę pochodzenia japońskiego, zamierzałem ją uwieść i porzucić, aby zrobić na złość Sowietom,

- komunistyczne Chiny podbiły cały świat, dyktatorem Chin był pisarz science fiction Cixin Liu, któremu służyły hybrydy dinozaurów z mrówkami,

- Karen Blixen była Dunką, autorką ,,Płonących drzew Tiki'' i ,,Pożegnania z Afryką'', akcja pierwszego utworu rozgrywała się w RPA,

- byłem w opuszczonym młynie w Kanadzie, jego wnętrze przypominało sterylne, białe laboratorium, kobieta w białym fartuchu przywołała potwory podobne do olbrzymich łasic,

- husyci jeździli na stegomastodontach z Ameryki Południowej, okrytych zbrojami z żelaznych dachówek,

- Adam i Ewa woleli mięso od rajskich owoców, zwanych limonette. 

Gisors

 ,,Zrujnowany zamek Gisors znajduje się na północy Francji, na Epte. Przez lata mówiło się, jakoby Graal, czy też skarb Templariuszy, znajdował się w tajemniczej grocie pod zamkiem. Wszystko to w połączeniu z sektą asasynów [...], która czciła (być może) tajemnicze bóstwo o imieniu Bafomet, a tak naprawdę chodziło o Graala. Templariusze przywieźli go do Francji i ukryli właśnie w Gisors.

    [...] w roku 1188, rok po odzyskaniu Jerozolimy przez Saracenów, z powodu niekompetentnej postawy Gerarda de Ridefort, Wielkiego Mistrza rycerzy Templariuszy, miałaby dojrzeć decyzja Zakonu Syjońskiego (tego, który nigdy nie istniał, żebyśmy się dobrze zrozumieli) o zerwaniu wszelkich kontaktów z Templariuszami, pozostawiając ich własnemu losowi.

    Postanowiono również odpowiednio umiejscowić to wydarzenie. Niedaleko Gisors znajduje się pole nazywane Champ Sacré (Święte Pole), które w XII wieku było świadkiem wielu spotkań władców Francji i Anglii, a to dlatego, że uważane było za terytorium neutralne. 

    Na środku tego pola rósł stary wiąz, mający około 800 lat. [...] W 1188 roku, jak zwykło się mówić, zostało tam zorganizowane spotkanie pomiędzy Henrykiem II z Anglii i Filipem II z Francji. Angielski władca dotarł na miejsce jako pierwszy i wraz ze swoimi ludźmi schronił się w cieniu drzewa, zostawiając na słońcu przybyłych później Francuzów. Po długich negocjacjach, które trwały kilka dni, dokuczliwy skwar wywołał konflikt zbrojny pomiędzy dwoma grupami. Anglicy musieli wycofać się spod drzewa i schronili się w murach zamku Gisors, podczas gdy Francuzi, w przypływie gniewu, ścieli stare drzewo.

    Ścięcie wiązu, według nowszej, nigdy nie udowodnionej czy udokumentowanej interpretacji, miałoby tak naprawdę symbolizować zerwanie więzów pomiędzy Zakonem Syjonu i Zakonem Templariuszy, symbol prawdziwego potępienia Zakonu z powodu utraty Jerozolimy. Od tego dnia los Templariuszy miał być już przesądzony'' - Mario Moiraghi ,,Wielka księga Graala między historią a legendą od króla Artura po Marię Magdalenę''

Zakon Syjonu

 ,, [...] w 1956 roku [...] założony został Zakon Syjoński. Jego nazwa nie pochodzi od znajdującego się w okolicy Jerozolimy Wzgórza Syjon, ale od szwajcarskiego Col di Sion, powstał on bowiem właśnie w tamtej okolicy. 

    Został oficjalnie rozwiązany w 1957 roku, pozostał jednak w sercu jednego ze swoich założycieli, Pierre'a Plantarda, który wykorzystał jego nazwę do stworzenia kolejnej fikcji: własnego pochodzenia od Merowingów, pierwszych królów Francji. 

    W roku 1964 coś się poruszyło, ponieważ ktoś (niejaki Lobineau) oddał do Biblioteki Narodowej w Paryżu oszukańczy manuskrypt, który popierał legendę dotyczącą [...] rodu Merowingów i stwierdzał, że Pierre Plantard jest ich ostatnim spadkobiercą. W 1966 roku Plantard złożył ponownie w Bibliotece Narodowej w Paryżu kolejny manuskrypt, który również popierał wcześniej wymienione kwestie. [...]

W końcu wiele osób zmuszonych zostało, by myśleć, że Zakon Syjonu to bardzo stara instytucja, założona przez Goffredo di Buglione [Gotfryda de Bouillon] około 1100 roku, powołana, by chronić i zapewniać ciągłość boskich potomków, na swój sposób równoległa do Zakonu Templariuszy, której była wyższą, tajemną formą. 

    Dla uprawdopodobnienia i dodania prestiżu instytucji, jako członkowie Zakonu wymieniani byli (podamy tylko niektóre przykłady):

 

- Leonardo da Vinci,

- Sandro Botticelli,

- Isaac Newton,

- Victor Hugo,

- Claude Debussy.

[...] Zakon Syjoński nigdy nie istniał  (lub powstał zaraz po 1956  i przetrwał rok). Został całkowicie wymyślony [...]. To, że Leonardo, Botticelli, Newton czy Jean Cocteau (reżyser i nie tylko) byli jego członkami, lub, że w jakikolwiek sposób go wspierali, ma takie samo historyczne prawdopodobieństwo jak to, że rzymski cesarz Neron był jednym z Ojców Kościoła incognito'' - Mario Moiraghi ,,Wielka księga Graala między historią a legendą od króla Artura po Marię Magdalenę''

Rennes - le - Chateau

 ,, [...] Proboszcz Bérenger Sauniére od 1885 roku kierował swoją parafią [...]. Następnie zmarł. Był to dzień 22 czerwca 1917 roku. [...] w 1956 roku, nie jest jasne czy z konieczności, czy z chytrości [Noel] Corbu postanowił odmienić swoje życie, używając do tego dziennikarzy i obwieszczając światu, że Rennes -le - Chȃteau skrywało jedną z największych tajemnic, a być może nawet największą w całej historii i dla całej ludzkości, zaprawioną niewiarygodnej wielkości skarbami.

   Świat chciał w to wierzyć i tak historia z Rennes zaczęła się rozrastać. Największe francuskie dzienniki poświęciły wiele miejsca tym nieprawdziwym wiadomościom i przypuszczeniom. 

    Mówiło się, opowiadało się o tym i wierzyło jakoby wspomniany proboszcz znalazł nieprawdopodobne dokumenty dotyczące historii i początków Kościoła, z całą pewnością związane z małżeństwem Jezusa z Marią Magdaleną. 

    Ponoć miał szantażować Watykan, otrzymując ogromne sumy za milczenie i prowadząc bogate i rozrzutne życie. Ponoć miał mieć dostęp do najbardziej zamkniętych środowisk ezoterycznych. czy to z powodu pieniędzy, czy ukrytych skarbów w opinii publicznej utrwaliło się wierzenie, że Sauniére i Rennes tonęli w złocie. [...]

- W Rennes nigdy nie znaleziono niczego, co w znaczący sposób wzbogaciło proboszcza, ani w sensie skarbu, ani dokumentu do szatntażowania.

- Wykopaliska [...] nie poskutkowały odkryciem jakiegokolwiek znaczącego znaleziska [...],

- Proboszcz Bérengere Sauniére nie umarł jako człowiek bogaty, sprostać musiał okresom prawdziwego niedostatku, a swoje czasowe bogactwo zawdzięczał wypominkom [...],

- Związki ze środowiskami ezoterycznymi, w tym, jak i w innych przypadkach prawdopodobne, zostały zbadane i określone jako czyste domniemania, również w kwestii roli jego brata Alfreda, zaznaczając, że przypisywane im odwiedziny i kontakty na ekskluzywnych, hermetycznych salonach byłyby chronologicznie niemożliwe'' - Mario Moiraghi ,,Wielka księga Graala między historią a legendą od króla Artura po Marę Magdalenę'' 

Św. Maria Magdalena

 

,,Wielka Biała Bogini […], której kapłanką była Maria z Magdali, później nazwana Magdaleną’’ - Andrzej Sapkowski ,,Świat króla Artura’’

Św. Maria Magdalena (I wiek n. e.) była uczennicą Jezusa Chrystusa. Razem z Maryją, Marią, żoną Kleofasa i św. Janem wytrwała wiernie pod krzyżem podczas gdy Apostołowie uciekli ze strachu. Później była świadkiem zmartwychwstania. Dawna tradycja katolicka ukazywała ją jako nawróconą prostytutkę poprzez utożsamienie ze św. Marią z Betanii (siostrą św. św. Łazarza i Marty), kobietą, która namaściła Jezusowi stopy i wytarła je włosami, jawnogrzesznicą ocaloną przed ukamienowaniem – vide film ,,Pasja’’ Mela Gibsona¹, a nawet ze św. Marią Egipcjanką (ok. 344 – ok. 421). Tymczasem prawosławie zawsze traktowało wszystkie te postaci oddzielnie. Św. Maria Magdalena jest w nim otoczona ogromnym szacunkiem i czczona jako ,,równa Apostołom’’.

Gnostyckie apokryfy takie jak: ,,Ewangelia Marii Magdaleny’’, ,,Ewangelia Filipa’’ i ,,Pistis Sophia’’ głoszą, że Jezus kochał ją bardziej niż Apostołów i często całował w usta. Budziło to zazdrość św. Piotra. W apokryfie ,,Pistis Sophia’’ św. Maria Magdalena miała też zadać zmartwychwstałemu Jezusowi aż 80 pytań. Wbrew pozorom teksty te nie dostarczają dowodów na jej związek małżeński z Jezusem. W tamtej kulturze pocałunek w usta nie miał znaczenia wyłącznie erotycznego. Poza tym gdyby byli małżeństwem, Piotr nie pytałby Jezusa dlaczego kocha żonę bardziej niż Apostołów. Przeciwnicy chrześcijaństwa chętnie używają argumentu o tym, że rabbi musiał mieć żonę. W rzeczywistości w ówczesnym judaizmie istniały i były tolerowane wspólnoty zachowujące celibat np. esseńczycy.

W średniowiecznych legendach była żoną św. Jana. Popadła w rozpustę, gdy jej mąż poszedł za Jezusem. Potem jednak nawróciła się. Legendy przypisują jej wynalezienie pisanek. W jednej z nich Maria Magdalena usiłowała przekupić rzymskich żołnierzy jajami pomalowanymi na czerwono, aby ratować skazanego na śmierć krzyżową Jezusa. W innej wersji jaja przybrały czerwony kolor na dowód prawdziwości jej relacji o zmartwychwstaniu. Razem ze św. Martą i św. Łazarzem została wsadzona przez Żydów do łodzi bez wioseł i popłynęła tak do brzegów Galii (dzisiejszej Francji). Miała też posiadać córkę, Czarną Sarę, czczoną przez Cyganów.

W naszych czasach na temat św. Marii Magdaleny powstało wiele antychrześcijańskich teorii spiskowych. Neopogański kult wicca widzi w niej kapłankę Wielkiej Bogini (patrz: motto). Dan Brown w thrillerze ,,Kod Leonarda Da Vinci’’ (opartym na pseudonaukowej publikacji Michaela Baigenta, Henry’ego Lincolna i Richarda Leigha ,,Święty Graal, święta krew’’) utożsamia św. Marię Magdalenę z Graalem, nośnikiem ,,sang real’’ (królewskiej krwi). Miała być żoną Jezusa, zaś potomkowie to frankijska dynastia Merowingów. Tajemnica ta była ukrywana przez Kościół i rzekomo zakodowana w obrazie ,,Ostatnia Wieczerza’’ Leonarda Da Vinci.

Podczas gdy ,,Koran’’ nie wspomina o św. Marii Magdalenie, we współczesnej, muzułmańskiej teorii spiskowej, była ona nie tylko żoną Jezusa, ale nawet doszło między nimi do rozwodu.

W mojej mitologii slawianistycznej, św. Maria Magdalena była pierwowzorem tytułowej bohaterki opowiadania ,,Kwietna’’ dostępnego na tym blogu.

1 Odsyłam do posta: ,,Pasja’’.

Św. Wilhelm z Malavalle i smok

 

,,Legenda mówi również o smoku, który pożerał dzieci, a którego Wilhelm uśmiercił. W kościele w Buriano, gdzie zamieszczone zostało jego ciało po śmierci i którego to kościoła stał się świętym patronem, znajduje się posąg przedstawiający Wilhelma ze smokiem. W kościele w Tirli przechowuje się natomiast 'żebro smoka''' - Mario Moiraghi ,,Wielka księga Graala między historią a legendą od króla Artura po Marię Magdalenę''