,,Galahad
ponownie pomyślał, marszcząc czoło.
-
A Graal? - spytał wreszcie. - Co z Graalem?
-
Co to jest Graal?
-
Coś czego się szuka – Galahad uniósł na poetę swoje rozmarzone
oczy. - Coś co jest najważniejsze. Coś bez czego życie traci
sens. Coś bez czego jest się niepełnym, niedokończonym,
niedoskonałym.
Poeta
wydął wargi i spojrzał na rycerza swym słynnym spojrzeniem,
wzrokiem, w którym wyniosłość mieszała się z wesołą
życzliwością.
-
Cały wieczór – powiedział – siedziałeś obok twego Graala,
matołku’’
- Andrzej Sapkowski ,,Coś się kończy, coś
zaczyna’’
,,Jak
już wspomniano, z kościołem w Bezławkach wiąże się ciekawa
legenda o świętym Graalu, czyli naczyniu, z którego pił Pan Jezus
podczas ostatniej wieczerzy’’ - Marek Dudziak, Tomasz Sowiński
,,Zapomniane miejsca. Warmińsko – mazurskie, cześć środkowa’’

Słowo
Graal pochodzi od łacińskiego ,,graduale’’,
czyli rodzaju półmiska, na który potrawy były nakładane
stopniowo. Błędna etymologia mówi tu o francuskim zwrocie
,,sangreal’’,
czyli królewska krew. Graal jest tajemniczym przedmiotem , kluczowym
dla legend arturiańskich i poszukiwanym przez Rycerzy Okrągłego
Stołu.
W różnych opowieściach przybierał formę kamienia, spadłego z
nieba (,,lapsit
exilis’’
to mogą być zniekształcone słowa ,,lapis
ex coellis’’),
tacy lub półmiska, zapewniającego obfitość wyszukanych potraw.
Najlepiej znana jest schrystianizowana wersja legendy, rozpropagowana
w średniowieczu przez zakon cystersów za pośrednictwem tzw.
Wulgaty Arturiańskiej. W wersji tej Święty Graal był kielichem
używanym przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy, a tym samym
pierwszym i najcenniejszym spośród kielichów mszalnych. Został
wykonany ze szmaragdu wypadłego z korony strąconego Lucyfera
(wersja ta nasuwa mi skojarzenia z klejnotami o nazwie Silmarile,
które były osadzone w koronie Morgotha, władcy złych istot z
mitologii J. R. R. Tolkiena). Św. Józef z Arymatei zebrał do niego
krew ukrzyżowanego Chrystusa. Następnie wywiózł kielich do
Brytanii, gdzie założył opactwo w Glastonbury. Graal został
odnaleziony przez młodego i bardzo naiwnego rycerza, Percevala (w
różnych wersjach legendy noszącego takie imiona jak: niemiecki
Parsifal, Perlesvaus, walijski Peredur i bretoński Peronik) bądź
przez Galahada, cnotliwego syna cudzołożnego Lancelota. Na
przestrzeni wieków mit Graala tworzyli i rozwijali: Chretien de
Troyes (ok. 1135 – ok. 1185/ 1195), Robert de Boron (XII/ XIII
wiek), Walter Map (1130 – 1210), Wolfram von Eschenbach (1170 –
1220), zaś w późniejszym okresie, niemiecki kompozytor Richard
Wagner (1813 - 1883), autor opery ,,Parsifal’’.

Większość
uczonych dostrzega w Graalu schrystianizowaną wersję magicznych
kotłów w jakie obfitowała mitologia celtycka. Można ty powiedzieć
chociażby o naczyniach należących do irlandzkiego boga Dagdy (jego
kocioł zawsze był pełen pożywienia) czy kotle walijskiej bogini
Ceridwen, w którym przyrządzała Łososia Mądrości. Przy okazji
kocioł Ceridwen był pierwowzorem również kociołków, wchodzących
w skład wyposażenia czarownic. Żona celtyckiego króla Budurna
otrzymała od elfów magiczny kocioł służący za wykrywacz
kłamstw. Naczynie pękało na trzy części gdy ktoś skłamał i
scalała się gdy trzykrotnie zostawała powiedziana prawda.
Szczególnie bliski Graalowi jest kocioł z Annwn (walijskiej krainy
zmarłych) z wiersza ,,Preiddeu
Annwfn’’
przypisywanego legendarnemu Taliesinowi. Co ciekawe jednym z
bohaterów tego utworu jest sam król Artur.

,,Czyż
sławę zdobędę, gdy zabrzmi ta pieśń?
W
Caer Pedryvan, które czterykroć się obraca
Pierwsze
słowo o kotle – kiedy zostało powiedziane?
Oddechem
dziewcząt dziewięciu łagodnie był ogrzewany.
Czyż
to nie kocioł świata podziemnego?
Jaki
on jest?
Sznur
pereł leży na jego obrzeżu,
Nie
ugotuje pokarmu tchórzowi ni wiarołomcy.
Błyszczący
miecz zostanie ku niemu wzniesiony
I
pozostanie w dłoni Lleminewg.
Przed
bramą świata podziemnego płonął kaganek,
Kiedy
z Arturem tam poszliśmy – czyn to chwalebny,
Poza
siedmioma nikt nie wrócił z Caer Vewyd’’.
Amerykański
filolog średniowieczy Roger Sherman Loomis (1887 – 1966) poświęcił
tym zależnościom książkę ,,Graal:
od celtyckiego mitu do chrześcijańskiego symbolu’’.
Janice
Bennett w książce ,,Święty
Graal odnaleziony. Prawdziwa historia Świętego
Kielicha
z Walencji’’
z 2007 r. postawiła zaskakującą tezę. Jej zdaniem prawdziwy
Święty Graal przechowywany jest w katedrze w Walencji w Hiszpanii.
Relikwię ocalił przed pogańskimi siepaczami św. Wawrzyniec.

Jeszcze
dalej zaszedł w swych wnioskach włoski mediewista, prof. Mario
Moiraghi (ur. 1942 ). W swojej pracy ,,Wielka
księga Graala między historią a legendą od króla Artura
po
Marię Magdalenę’’
z 2006 r. zakwestionował historyczność cywilizacji starożytnych
Celtów jako antyrzymski i antykatolicki fantazmat wywodzący się
dopiero z XVIII wieku (kontrargumentem wobec tego stwierdzenia
mogliby być moim zdaniem liczni święci katoliccy z krajów
celtyckich, zwłaszcza z Irlandii). Głosząc ową kontrowersyjną
tezę powołał się na prace uczonych: S. Jonesa ,,The
Atlantic Celts: ancient people or modern
invention?’’
(1999) oraz J. Hobswama i T. Ranera (red.) ,,The
invention of tradition’’
(1996). Zdaniem Moiraghiego legendy o Graalu są pochodzenia
perskiego, a ich akcja rozgrywa się w zaratusztriańskiej Persji.
Historycznym pierwowzorem króla Artura miał być natomiast włoski
św. Galgano (1148 – 1181), rycerz, który zatopił swój miecz w
skale i został pustelnikiem.

Pomysł
na poszukiwane Graala w Azji nie jest nowy. Już włoski faszysta
Julius Evola (1898 – 1974) twierdził, że zamek Monsalvat, miejsce
przechowywania Graala znajdował się w Indiach.
Naziści
z organizacji SS Ahnenerbe oprócz wielu innych cennych artefaktów,
poszukiwali również Świętego Graala. Do SS należał niejaki Otto
Rahn (1904 – 1939), który jako pierwszy przedstawił Święty
Kielich jako obiekt czci katarów, rzekomych potomków Wizygotów.
Zamkiem Monsalvat miała być katarska twierdza Montsegur, zaś
katolickim krucjatom miał przyświecać cel odebrania heretykom ich
skarbu. W rzeczywistości katarzy wyznający religię dualistyczną,
odrzucali kult relikwii, tak jak całą materię, uważaną przez
nich za dzieło szatana. Choć nazizm został oficjalnie potępiony,
brednia esesmana Rahna do dziś cieszy się powodzeniem…

Istnieją
też inne teorie, niekiedy bardzo fantazyjne, utożsamiające Graala
min. z Sampo (młynkiem z mitologii fińskiej mielącym mąkę, sól
i pieniądze),
Bafometem (bożkiem templariuszy),
kamieniem filozoficznym ,
mówiącym meteorytem, chustą św. Weroniki, flakonikiem na perfumy
św. Marii Magdaleny lub ukrywaną przez Kościół linią jej
potomków z Jezusem Chrystusem (wymysł Dana Browna, który w
pierwszych latach XX wieku solidnie namieszał wielu ludziom w
głowach, krytykowany nie tylko przez katolików, ale też np. przez
Umberta Eco), a nawet z materiałem radioaktywnym.
Legenda
o Graalu posiada również polski wątek. Według legendy kielich był
przechowywany w kościele w Bezławkach (województwo warmińsko –
mazurskie). Trafił tam jako dar litewskiego księcia Świdrygiełły,
rzekomo wywodzącego się od króla Haralda Godwinsona, poległego w
bitwie z najazdem Normanów pod Hastings.
Od
1928 r. działa okultystyczna sekta Ruch Świętego Graala, który
przypisuje kielichowi znaczenie magiczne. Założył ją Abd – Ru –
Shin, właśc. Oskar Ernst Bernhardt (1875 – 1941), z pochodzenia
Niemiec.
Rosyjska
teoria spiskowa (nieprzypadkowo zbieżna ze zbrodniczą polityką
Putina) głosi, że Święty Graal znajdował się na Krymie, zaś
król Artur był wzorowany na Chrystusie i Dymitrze Dońskim. Jest
ona tematem książki ,,Chrystus
urodził się na Krymie. Tam też
umarła
Bogurodzica’’
autorstwa Anatolija Fomienki i Gleba Nosowskiego, ,,specjalistów’’
od nowej chronologii, wydana w 2007 r.

Motyw
Graala pojawia się również w takich utworach literackich i
filmowych z gatunku fantasy jak: ,,Mgły
Avalonu’’
Marion Zimmer Bradley, opowiadanie ,,Rycerskość’’
ze zbioru ,,Dym
i lustra’’
Neila Gaimana, filmy ,,Monty
Python i Święty Graal’’
(1975) i ,,Iron
Sky 2: Inwazja’’
(2019) ,
,,Opowieści
z Narnii’’
C. S. Lewisa
(rajski zapach Aslana został zaczerpnięty z dawnych opisów
Graala, Julia i Eustrachy po przybyciu do Ker - Paravelu, tak jak Perceval na zamku Króla Rybaka, zaniedbali zadania ważnego pytania, które mogło znacznie ułatwić im misję odnalezienia zaginionego księcia Riliana), wreszcie w licznych utworach Andrzeja Sapkowskiego (np. gnom
Percival Schuttenbach, Ciri jako Graal, Reynevan porównywany do
Percevala itd.).
Wreszcie
sam wprowadziłem motyw poszukiwania Graala w swoich dostępnych na
tym blogu opowiadaniach ,,Ojciec
i syn’’
oraz ,,Arturiada’’.