,,Grające drzewo''

 

    W lipcu 2024 r. obejrzałem enerdowski film fantasy ,,Grające drzewo’’ (niem. ,,Das singende, klingende Bäumchen’’) z 1957 r. w reżyserii Francesca Stefaniego (1923 – 1989), oparty na mało znanej baśni braci Grimm.

Tytułowe, małe, zaczarowane drzewko śpiewało i dzwoniło, kiedy ktoś kochał. Strzegł go złośliwy karzeł – czarodziej, mieszkający wśród ruin.

Piękna królewna była jednocześnie dumna, wyniosła, leniwa, niemiła i nieczuła na cierpienia zwierząt. Z pogardą odrzuciła zaloty księcia, ofiarującego jej piękne perły. Domagała się od niego grającego drzewa. Książę został zamieniony przez karła w niedźwiedzia i porwał królewnę. Karzeł odebrał jej urodę. Odzyskała ją dopiero, ratując z opresji białego gołębia, wielką rybę (zieloną z czerwonymi płetwami) i białego konia ze złotym porożem jelenia. Później zwierzęta pomogły jej w pokonaniu przeszkód wyczarowanych przez karła. Nastąpiła wewnętrzna przemiana królewny. Drzewo zagrało, gdy wróciła do zamku, okłamana przez karła, że jej ojciec, król umarł. Wraz ze śmiercią karła, książę odzyskał ludzką postać i zdobył rękę ukochanej.

,,Thorgal. Wendigo''

 

,,Windigo to mieszkający w lasach duch – potwór, który nawiedza tubylca i zmusza go do kanibalizmu. Opętany przez niego tubylec sam staje się windigo. Żądza spożycia ludzkiego mięsa jest tak silna, że zmusza windigo do zabicia członka swojej rodziny. [...]’’ - Jacek Sieradzan ,,Szaleństwo w religiach świata’’ (przypis 1126 na str. 601).

W lipcu 2024 r. przeczytałem francuski komiks fantasy ,,Thorgal. Wendigo’’ (franc. ,,Thorgal Saga – Wendigo’’) autorstwa Freda Duvala (tekst) i Corentina Rouge (rysunki). Zarówno oryginał jak i przekład polski ukazały się w 2024 r. Jest to drugi tom cyklu spin – offów, nawiązujących do kultowej serii o Thorgalu ¹:

,,W ramach kolekcji Thorgal. Saga ukazują się dzieła utalentowanych autorów, których wydawnictwo Lombard poprosiło o wykreowanie przygód wzbogacających wielką sagę o słynnym wikingu’’.

We wczesnym średniowieczu na terenach dzisiejszej Kanady żyły dwa zwaśnione, mimo bliskiego pokrewieństwa, plemiona indiańskie; Wodni Ludzie (używający barw niebieskiej i białej) oraz Drzewni Ludzie (malujący się na zielono i szaro). Oba plemiona wywodziły się od bogini nieba Aataentsic (Atahensic z mitologii Irokezów) i czciły Drzewo Życia, którego korzenie wyrastały z wody. Walcząc między sobą, uciekały się do pomocy demonicznych bestii. Na ich ziemiach osiedlali się wikingowie, posiadający wspólne potomstwo z tubylcami.

Thorgal, jego ciężarna żona, Aaricia, ich mały synek Jolan oraz kudłaty pies Muff (briard, czyli owczarek pirenejski, wzorowany na psie Grzegorza Rosińskiego) wracali statkiem do Skandynawii po długim pobycie w krainie Qa, przypominającej prekolumbijską Amerykę Południową. Thorgal potrzebował leku dla Aaricii, zatrutej jadem ryby (hybrydy ptaszora i piranii). Wodni Ludzie zgodzili się pomóc, w zamian za udział przybysza w walce z ich wrogami.

Tytułowe Wendigo było przerażającym olbrzymem – ludożercą z porożem łosia, jednakowo wrogim obu zwaśnionym plemionom. Thorgal, wypełniając starą przepowiednię, zabił go strzałą z łuku.

Jormundgand był gigantycznym wężem morskim. Pokonany przez boga Thora, schronił się w Nowym Świecie, gdzie dążył do zdobycia pełnej władzy nad Indianami. Będąc istotą zmiennokształtną, przybrał postać Birki, skandynawskiej matki młodego wojownika Pioruna z plemienia Wodnych Ludzi. Thorgal zranił strzałą jego ogon. W rezultacie wąż chwycił ogon zębami (motyw uroborosa) i zostawił w spokoju ludzi.

Atutami komiksu są piękne rysunki i wciągająca fabuła, a także niezłomna szlachetność Thorgala. Wiking nie wybierał mniejszego zła, ale odrzucał je w każdej postaci. Nie godził się na współpracę z Jormundgandem. Gad ten nawiasem mówiąc, posiadał cechy szatana jako małpy Boga (naga Birka z wężowym ogonem i ciałem Pioruna na rękach przypominała parodię Piety). Thorgal mówił o Drzewie Życia, że powinno łączyć, a nie dzielić oba plemiona. Idąc jego tokiem myślenia, Ziemia Święta powinna łączyć żydów, chrześcijan i muzułmanów, zamiast ich dzielić.

1 Odsyłam do posta: ,,Thorgal’’.

,,Historia science fiction''

 

,,Najbezpieczniejszym sposobem ukrywania niezwykłej idei, prawdziwej w każdym słowie i calu, jest jej publikacja jako Science Fiction’’ - Stanisław Lem ,,Biblioteka XXI wieku’’

W lipcu 2024 r. przeczytałem komiks edukacyjny ,,Historia science fiction’’ (franc. ,,L’Histoire de la Science – Fiction’’) autorstwa Xaviera Dollo (tekst) i Djibrila Morisette - Phana (rysunki i kolory) z 2020 r. Przekład polski ukazał się w 2024 r. z posłowiem Tomasza Kołodziejczaka o historii science fiction w Polsce. 

Nazwa science fiction, oznaczająca po angielsku fantastykę (dosłownie: fikcję) naukową, została po raz pierwszy użyta w 1929 r. przez Hugo Gernsbacka. Stanowi ważną część popkultury. W konwencji też tworzone są książki, komiksy, filmy, gry i cosplay. W XX wieku do legendy przeszła panika marsjańska w USA, wywołana słuchowiskiem radiowym na podstawie powieści H. G. Wellsa o inwazji Marsjan na Ziemię ¹. W XXI wieku zagorzałym fanem historii o podróżach kosmicznych pozostał Elon Musk, który zresztą próbuje realizować te fantazje.

Element fantastyczny w science fiction jest natury naukowej, a nie magicznej jak w przypadku fantasy. W spektrum zainteresowań twórców tego gatunku mieszczą się więc: podróże kosmiczne i w czasie, nowe teorie i wynalazki, utopie i dystopie (antyutopie), roboty, cywilizacje pozaziemskie ² i superbohaterowie. ³

Należy zaznaczyć, że granice pomiędzy poszczególnymi odmianami fantastyki bywają płynne. W komiksie zostało umieszczonych wielu twórców fantasy (niejeden autor pisał zresztą w obu tych konwencjach). Przykładem służą: William Morris (,,Wieści znikąd’’), Robert Ervin Howard, Edgar Rice Burroughs (cykl ,,Barsoom’’ ⁴), Abraham Merrit ⁵, Clark Ashton Smith ⁶, Catherine Lucille Moore, Michaił Bułhakow (,,Fatalne jaja’’ i niewymienione w komiksie, znakomite ,,Psie serce’’ ⁷), Fritz Leiber (,,Ciemności przybywaj’’), Ursula Le Guin, Marion Zimmer Bradley, Robert Silverberg (cykl ,,Majipoor’’), Orson Scott Card (cykl o Enderze), Michael Moorcock, Terry Pratchett, C. S. Lewis (,,Trylogia kosmiczna’’⁸), Tim Powers (,,Wrota Anubisa’’), Rebecca Kuang i wielu innych.

Podobnie cienka granica przebiega między science fiction i horrorem w przypadku takich twórców jak: Mary Shelley (,,Frankenstein’’ ⁹), H. G. Wells (,,Wyspa doktora Moreau’’ ¹⁰) i H. P. Lovecraft. ¹¹

Zdaniem niektórych początki science fiction sięgają pradziejów ludzkości. Jako pierwociny gatunku wymieniane są takie dzieła jak: ,,Gilgamesz’’¹², ,,Odyseja’’ Homera¹³, ,,Prawdziwa historia ‘’ Lukiana z Samosaty ¹⁴, francuski epos ,,Le Pelegrinage de Charlemagne’’ z 1150 r., ,,Nouvelles des Regions de la Lune’’ François Rabelaisa, ,,Tamten świat’’ Cyrana de Bergeraca, ,,Utopia’’ św. Tomasza Morusa, ,,Miasto Słońca’’ Tomassa de Campanelli, ,,Histoire du grand et admirable Royaume d’Antagil’’ Joachima du Moulina, ,,Gazette et Nouvelles Ordinaires des divers Pays Lointoin’’ Charlesa Sorela, ,,Sen, czyli wydane pośmiertnie dzieło poświęcone astronomii księżycowej’’ Johannesa Keplera ¹⁵, ,,Przypowieść o Troglodytach’’ Monteskiusza, ,,Rok 2440’’ Louisa – Sebastiena Merciera ¹⁶, ,,Podróże Guliwera’’ Jonathana Swifta ¹⁷, ,,Przygody Telemaka’’ François Fenelona, ,,Mikromegas’’ Woltera, ,,La Decouverte Australe por un Homme – Volant’’ Restifa de La Bretonne’a i ,,Voyages imaginaires’’ Charlesa – Georgesa – Thomasa Garniera. Jako przykłady z Polski należy wymienić: ,,Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki’’ Ignacego Krasickiego i ,,Wojciech Zdarzyński, życie i przypadki swoje opisujący’’ ks. Michała Krajewskiego.

Zostali omówieni czołowi twórcy z XIX i XX wieku tacy jak: Mary Shelley, Jules Verne, H. G. Wells ¹⁸, Camille Flammarion, Aldous Huxley ¹⁹, George Orwell ²⁰, Isaac Asimov, Clifford Simak, Theodore Sturgeon, Ursula Le Guin, Frank Herbert, Harlan Ellison, Samuel Delany, Ron Hubbard, Philip K. Dick, Brian Aldiss, Alfred Elton van Vogt, Arthur C. Clarke, Ray Bradbury i Stanisław Lem ²¹.

Ważną rolę w upowszechnianiu science fiction (a także fantasy i horroru) odegrały czasopisma pulpowe, wydawane od końca XIX do pierwszej połowy XX wieku w USA na najtańszym papierze (ang. pulp), a przez to tanie. Ukazywały się wówczas takie tytuły jak: ,,Argosy’’, ,,Amazing Stories’’, ,,Astounnding Stories’’, ,,All – Stories’’ i kultowe ,,Weird Tales’’. W Niemczech w latach 1919 – 1921 ukazywał się ,,Der Orchidengarten’’ również poświęcony fantastyce. Autorzy przedstawili też sylwetki amerykańskich wydawców: Hugo Gernsbacka, z pochodzenia luksemburskiego Żyda i Johna W. Campbella, działającego w złoty wieku science fiction (lata 40 – 60 – te XX wieku). Dowiedziałem się, że Gernsback był również wynalazcą i rzeczywiście wynalazł izolator; skafander dla pisarzy, mający ułatwić im koncentrację (do tej pory uważałem izolator za współczesny żart internetowy).

Bohaterem pierwszego komiksu science fiction był Buck Rogers (1928 r.). Bohater ten jako pierwszy był uzbrojony w laserowy pistolet. W przygodach towarzyszyła mu urodziwa partnerka, Wilma Deering.

Pierwszym filmem science fiction było ,,Metropolis’’ Fritza Langa z 1927 r. W późniejszych latach ukazały się takie hity jak: ,,Gwiezdne Wojny’’ (obficie korzystające z dorobku poprzedników), ,,Star Trek’’, ,,Doktor Who’’, ,,Matrix’’ i ,,Avatar’’.

Z komiksu można się również dowiedzieć o bardziej egzotycznej science fiction z takich miejsc jak: Czechosłowacja (sztuka ,,R. U. R.’’ Karela Čapka, w które zadebiutowało słowo robot, stworzone przez brata pisarza), ZSRR (Aleksiej Tołstoj, antyutopia ,,My’’ Jewgienija Zamiatina, Michaił Bułhakow, bracia Strugaccy), Szwecja (antyutopia Karin Boye ,,Kollokaina’’), Chiny (,,Problem trzech ciał’’ Liu Cixina), Japonia (manga ,,Astro Boy’’ Osamo Tezuki), Ameryka Łacińska, Hiszpania i Afryka.

Twórcy science fiction prezentowali najróżniejsze opcje światopoglądowe. Lovecraft jest dziś znany ze swego rasizmu, podczas gdy Rebecca Kuang sama doświadczyła upokorzeń z powodu chińskiego pochodzenia. ,,Kawaleria Kosmosu’’ Roberta Heinleina była oskarżana przez lewaków o militaryzm. Z kolei ,,Rzeźnia numer pięć’’ Kurta Vonneguta, który przeżył bombardowanie Drezna, miała wymowę zdecydowanie antywojenna. H. G. Wells, ateista o poglądach lewicowych, rozczarował się komunizmem (podobnie jak Orwell). Miał też liczne kochanki. Zaledwie zasygnalizowana w komiksie ,,Trylogia kosmiczna’’ C. S. Lewisa jest pełna nawiązań biblijnych i ma przesłanie wybitnie chrześcijańskie. Spór o wojnę w Wietnamie głęboko podzielił również środowisko amerykańskich fantastów. Hulaka i awanturnik, Jerry Cornelius, bohater Michaela Moorcocka, zgodnie z zamysłem Autora posiada te same inicjały co Jezus Chrystus. Pisarze fantastyki naukowej napotykali na utrudnienia ze strony władz w Hiszpanii za rządów Primo de Rivery i generała Franco oraz komunistycznych reżimach w NRD i na Kubie.

Poruszony został również problem związków niektórych autorów z okultyzmem.

Camille Flammarion, którego dzieła znacznie wzbogaciły postrzeganie kosmitów był zagorzałym spirytystą. Wygłosił nawet mowę na pogrzebie Allana Kardeca.

Z kolei Ron Hubbard skończył jako twórca pseudonauki, zwanej dianetyką i założyciel niebezpiecznej sekty scjentologów ²².

Komiks mogę śmiało nazwać obowiązkową lekturą dla wszystkich fanów science fiction :), choć osobiście zabrakło mi w nim ,,Parku Jurajskiego’’.

1 Odsyłam do posta: ,,Prawdziwy strach przed wymyślonymi Marsjanami’’.

2 Odsyłam do posta: ,,UFO i cywilizacje pozaziemskie’’.

3 Odsyłam do postów: ,,Superman’’, ,,Batman’’ i ,,Wonder Woman’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Księżniczka Marsa’’.

5 Odsyłam do posta: ,,Księżycowy basen’’.

6 Odsyłam do posta: ,,Miasto Śpiewającego Płomienia’’.

7Odsyłam do postów: ,,Fatalne jaja’’ i ,,Psie serce’’.

8 Odsyłam do posta: ,,Trylogia kosmiczna’’.

9 Odsyłam do posta: ,,Frankenstein’’.

10 Odsyłam do posta: ,,Wyspa doktora Moreau’’.

11 Odsyłam do posta: ,,H. P. Lovecraft i mitologia Cthulhu’’.

12 Odsyłam do posta: ,,Gilgamesz’’.

13 Odsyłam do posta: ,,Odyseja’’.

14 Odsyłam do posta: ,,Mieszkańcy Syriusza’’.

15 Odsyłam do postów: ,,Kepler o kosmitach’’ i ,,Matka Keplera’’.

16 Odsyłam do posta: ,,Przymusowy mezalians’’.

17 Odsyłam do posta: ,,Podróże Guliwera’’.

18 Odsyłam do posta: ,,Wehikuł czasu’’.

19 Odsyłam do posta: ,,Nowy wspaniały świat’’.

20 Odsyłam do posta: ,,Rok 1984’’.

21 Odsyłam do posta: ,,Stanisław Lem’’.

22 Odsyłam do posta: ,,Xenu – czarny charakter scjentologicznego mitu’’.

Baśń o Niedzieli

 

Pewien mężczyzna spotkał na mieście Niedzielę pod postacią staruszki. Żaliła mu się, że ludzie odebrali jej duszę i zamknęli ją w domu starców, noszącym nazwę Weekend. Rozumiała ją jedynie jej siostra, Sobota. Poradziła Niedzieli, aby korzystała z apteczki Pana Boga, zawierającej sakramenty. Na tym rozmowa się skończyła i Niedziela poszła do kościoła. Opowieść tę usłyszałem od księdza na kazaniu. 

Oniricon cz. 1043

     Śniło mi się, że:

- polskie posłanki ubiegające się o stanowiska państwowe, musiały publicznie rozebrać się do naga i odtwarzać przed kamerami pozycje z ,,Kamasutry'',

- zamieniony w rosomaka widziałem jak Culan z Irlandii wyprowadził na spacer psa, zaś Mulan, przyjęta do plemienia Amazonek, zastrzeliła zwierzę z łuku, aby je upiec i zjeść, co nie spodobało się Culanowi (z myśli poprzedzających zaśnięcie),

- rozmawiałem z jakimś arabskim królem w białym burnusie, szczerzącym złote zęby, wcześniej na jego miejscu siedziało dwóch Murzynów,

- starożytny Egipt znajdował się na terenach dzisiejszej Portugalii, Egipcjanie odkryli Amerykę Południową,

- byłem rozczarowany właściwościami czerwonych rękawic He - Mana, które odnalazłem na Białorusi,

- Izraelici w okresie między wyjściem z Egiptu a zdobyciem Ziemi Obiecanej byli nazywani Nomadami i uważani za jedno z plemion mongolskich,

- bracia Grimm żyją w Niemczech w XXI wieku i piszą fantasy wydawane przez ,,Replikę'',

- Indianie z Ameryki Południowej odkryli Australię,

- cynognathus w stroju Świętego Mikołaja (krasnala z reklamy coca coli) dał dorosłej blondynce prezenty pod choinkę,

- św. Azaderac z Averoigne istniał naprawdę,

- w średniowiecznej Francji istniała kraina Ceune, zamieszkana przez gigantyczne pomrowy, kobieta z Ceune zamieniona w czarną krowę, przyszła w odwiedziny do biskupa Azaderaca,

- w XXI wieku Mokosza objawiła się polskiej neopogance i poleciła jej okazywać szacunek Matce Boskiej z Lourdes,

- w Niemczech muzułmanin zjadł winogrono i wrzucił pestkę do octu, który utworzył wokół niej kwaśną skorupę,

- Sławomir Mentzen pilnował pieca z żółtych kafelków, do którego wrzucał dzieci,

- blondwłosa rusałka Gerbila z ery dziewiątej nosiła dwie myszkoskoczki mongolskie w pochwie i w odbycie, myszoskoczki żyły wówczas również na Ukrainie,

- zabłądziłem w Parku Kasprowicza w Szczecinie i zacząłem lewitować (koloryzowane),

- naga i czarnowłosa córka Viktora Orbana polowała na węgierskich bagnach na entelodona, uzbrojona w samą włócznię,

- w świecie, zwanym Venethią żyją min. Słowianie Zieloni, czyli plemię Boczulan o zielonej skórze, żyjące na Atlantydzie i w Chinach,

- Vera i Lora, suczki rasy beagle ściągnęły carycy Katarzynie II tort z bitą śmietaną ze stołu,

- w aptece starszy pan przyznał mi rację gdy nazwałem Donalda Tuska - Biedką, a Wojciecha Jaruzelskiego jeszcze inaczej (fot. za: M. Czutko, wpolityce),

- za PRL - u starszy pan opowiadał na ulicy młodzieńcowi  treść opowiadania Nikołaja Gogola o człowieku, który zawarł pakt z diabłem, bo chciał, aby jego pierogi same maczały się w śmietanie. 

Agmy

 

,,Jarga Drago Wesse Trado Istra Wejar Valve Ladodeja’’ - Justyna Steczkowska ,,Witch – er Tarahoro’’ (fragment)

Agmy są to słowiańskie mantry; słowa mocy, wzorowane na mantrach indyjskich. Ich nazwa oznacza ,,żar, ogień, moc’’. Nazywane są również ogmami, co stanowi nawiązanie do Ogmy (Ogmiosa), celtyckiego boga wymowy i pisma ogam, używanego przez druidów. Pochodzą dopiero z XXI wieku, stanowiąc jedną z lokalnych odmian New Age. Brak źródeł potwierdzających ich wcześniejsze istnienie. Agmy są śpiewane lub wypowiadane w celu uzyskania wibracji (energii) zapewniających miłość, dobrobyt, szczęście, jasnowidzenie, opiekę przodków, spełnienie marzeń, radość życia, optymizm, zdrowie, obronę przed złą energią i wampirami energetycznymi (współczesne pojęcia okultystyczne, nieznane dawnym Słowianom), obsesjami i uzależnieniami. Istnieje ok. 25 agm: Jarga, Radoro, Daro, Sławo, Jarun, Kron, Światocze, Tarahoro, Czarodoro, Radogoy, Zrozhdan, Wese, Trado, Istra (imię to nosiła grecka Psyche w powieści C. S. Lewisa ,,Dopóki mamy twarze’’, choć zapożyczenie jest tu mało prawdopodobne), Ladoleja, Urra, Era, Zargo, Raga, Zerrot, Warr, Vear, Drago, Gara i Jasuni. Niektóre z nich zostały w 2003 r. podczas festiwalu Eurowizji użyte w cytowanej powyżej piosence Justyny Steczkowskiej ,,Witch – er Tarahoro’’. Utwór ten jedynie w znikomym stopniu nawiązuje do ,,Wiedźmina’’ Andrzeja Sapkowskiego, ma za to przesłanie ekologiczne.

Jako katolik nie namawiam do opisanych powyżej praktyk (mój tekst ma znacznie wyłącznie edukacyjne). Polecam natomiast Różaniec.

,,Księżniczka i niedźwiedź''

 

,,Zdarzyło się kiedyś, że za sprawą złych czarów pewna królewna stała się brzemienna. Wygnana z królestwa przez złego ojca wydała na świat małego niedźwiedzia i zamieszkała z nim daleko od rodzinnego domu. Gdy synek podrósł, spotkał na polowaniu królewicza i zaproponował władcy, by ożenił się z jego piękną matką, a jego adoptował. I tak się stało. Na wesele zaproszono ojca panny młodej, ale on córki nie poznał, a tym bardziej wnuka. Ujrzawszy niedźwiedzia, zły król jednak poczuł, że jego władza może być zagrożona. Wyzwał zwierzę na pojedynek i ciężko je zranił. Jakież było zdziwienie zebranych, gdy spod pociętej kudłatej skóry wylazł piękny młodzieniec, który od tego dnia panował długo i szczęśliwie nad obydwoma królestwami’’ - Witold Vargas ,,Bestiariusz. Zwierzęta’’

W lipcu 2024 r. obejrzałem czechosłowacki film fantasy ,,Księżniczka i niedźwiedź’’ (czes. ,,O medvědu Ondřejovi’’) z 1960 r. w reżyserii Jaroslava Macha (1921 – 1972).

W nieokreślonym, chrześcijańskim królestwie była księżniczka Blanka. Jej imię znaczy ,,biała’’, co pasuje do jej urody; jasnej cery i blond włosów. Jej ojciec, stary król zamierzał wydać ją za mąż. Tymczasem Blanka odrzuciła jedenastu zalotników. Trzema ostatnimi byli książęta Vitek, Zbynek i Hynek. Kochała potajemnie myśliwego Andrzeja (imię znaczące ,,męski’’). Wreszcie król zamknął Blankę w wieży razem z jej służącą, Aneżką. Prawo do poślubienia królewny zyskiwał ten, kto odnalazłby tajne przejście ukryte w obrazie.

Andrzej przebrał się za tańczącego niedźwiedzia Żenicha (Pana Młodego). Wpuszczony na zamek spotkał Blankę i został przez nią rozpoznany. Gdy fortel się wydał, król pozwolił na ślub zakochanej parze.