,,Antygona''

 

,,Sofokles, grecki poeta tragiczny, ur. 496 przed Chr. w attyckiej gminie Kolonos, um. 406, starannie wykształcony, po zwycięstwie pod Salaminą przewodził chórami chłopców, pierwszym jego wielkim sukcesem dramatycznym było w r. 468 pokonanie starszego o lat 30 Ajschylosa (…); brał też udział w życiu politycznem i piastował urzędy. S. rozwinął dramat grecki, wprowadzając trzeciego aktora i ograniczając rolę chóru. Jego tragedje są celowo zbudowanemi dziełami sztuki, o skończonej w sobie akcji i starannej charakterystyce postaci. Szlachetna prostota stylu skończonej stawia go pomiędzy patosem Ajschylosa a retorycznym artyzmem Eurypidesa. Oprócz peanów i elegij oraz pisma o chórze, z tytułów lub fragmentów wiadomo o 130 dramatach S., ale w całości dochowało się tylko 7: ‘Ajas’, ‘Antygona’ […], ‘Edyp król’, ‘Trachinki’ (Śmierć Heraklesa), ‘Elektra’, ‘Filoktet’ (…), ‘Edyp w Kolonie’; nadto około połowa dramatu satyrowego ‘Ichneutai’ (Wyżły). [...]’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 16 Serbowie do Szkocja’’

 

,,O ty przedwcześnie urodzona,

jako w Helladzie cię wezwali

wołając na cię Antygona,

przychodzisz do nas, by się żalić,

że brata ci nie pogrzebali,

gdy w walce z bratem zginął brat,

przychodzisz jako przed wiekami

skargą i groźbą, gniewem, łzami

walczyć o nowy, lepszy świat. [...]’’

- Ludwik Hieronim Morstin ,,Prolog do ‘Antygony’ Sofoklesa’’ (fragment)

 

W drugiej klasie gimnazjum przeczytałem jako lekturę starożytną grecką tragedię ,,Antygonę’’ Sofoklesa w przekładzie spolonizowanego Greka Nikosa Chadzinikolau (1935 – 2009).

Akcja rozgrywa się w czasach mitycznych w pałacu królewskim w Tebach.

Tytułowa bohaterka; królewna z rodu Labdakidów, była córką Edypa i Jokasty. Miała młodszą siostrę Ismenę, oraz braci: Eteoklesa i Polinejka. Bracia ci mieli dzielić się władzą sprawując ją na przemian, jednak Eteokles przywłaszczył sobie kadencję brata. Polinejkos dochodząc swych praw, walczył przeciw własnym rodakom po stronie najeźdźców znanych jako Siedmiu przeciw Tebom. W czasie walki obaj bracia zginęli, lecz najazd został odparty. Władzę w Tebach objął ich stryj, Kreon, który wyprawił Eteoklesowi uroczysty pogrzeb, zaś zwłoki Polinejka kazał zostawić niepogrzebane, co miało być karą za jego zdradę. Antygona złamała surowy zakaz Kreona (przysypała ciało wyklętego brata piaskiem) przedkładając prawa bogów i miłość do brata nad prawo stanowione. Została za to z rozkazu Kreona wtrącona do więzienia, gdzie powiesiła się (notabene: samobójstwo było czynem złym w większości dawnych kultur). Po niej zabił się Hajmon; syn Kreona i narzeczony Antygony, oraz żona władcy – Eurydyka (nie mylić z żoną Orfeusza o tym samym imieniu). Samego Kreona upomina wróżbita Tejrezjasz, w którego usta Sofokles włożył pochwałę demokracji ateńskiej.

,,Antygona’’ to ponadczasowy dramat ukazujący złożone dylematy moralne. Jego bohaterowie prześladowani przez Fatum byli skazani na porażkę. Każda ich decyzja prowadziła do opłakanych skutków. Wielu w postępowaniu głównej bohaterki dostrzega zapowiedź postawy chrześcijańskiej (,,Współkochać przyszłam, a nie współnienawidzić’’). Pamiętam jak sam w gimnazjum i liceum toczyłem o tę postać spory z polonistkami, które broniły racji Kreona.

Oniricon cz. 660

 Śniło mi się, że:

 

- zdziwiłem się, że do Albańczyków przychodzi rosyjski Dziadek Mróz zamiast serbskiego i chorwackiego Bożica Baty,

- usłyszałem słowa: ,,TEN WAS MAUP'',

- Andrzej Duda wyruszył w podróż do Raju gdzie niebo miało kolor szkarłatny,

- powiedziałem Jenie ov Blackeyovej, że nim narodziły się hinduizm i buddyzm, religią Azjatów był szamanizm,

- tłumacząc się Niemcowi z zamiłowania do horrorów Lovecrafta powiedziałem, że jest w polskiej literaturze książka na ,,M'' straszniejsza niż wszystkie horrory (miałem na myśli ,,Medaliony'' Zofii Nałkowskiej),

- u wybrzeży Ameryki Południowej gnieżdżą się latające głuptaki o 7 - metrowej rozpiętości skrzydeł, miejscowi ludzi bardzo lękają się gniewu tych ptaków, dziewczyna, której głuptaki nie pozwoliły spotkać się z ukochanym srokatym centaurem, miała już dość życia i chciała je sobie odebrać tnąc nożyczkami kawałek papieru, lecz powstrzymał ją franciszkanin, sam bałem się głuptaków, zaś przewodniczka mówiła o konieczności symbiozy ludzi z tymi ptakami,

- czytałem książkę Euklidesa o geometrii, w której znalazłem mit o jadalnym złocie w proszku, pewien kowboj już od dzieciństwa pisał na ten temat  w komentarzach pod filmami na you tube, Laurence Gardner napisał, że Barack Obama żywił się tym złotem,

- w hiperborejskim kalendarzu jest 13 miesięcy (ten dodatkowy nazywa się bosoń) i mnóstwo świąt religijnych np. Święto Alchemii, Astrologii, czy Pięknych, Hiperborejskich Muzułmanek; w czasie niektórych z nich ma miejsce seks rytualny,

- w Hiperborei spotkałem zakonnika , który za czytanie ,,Tory'' został przeklęty przez opata i zamienił się w Kościeja ubranego na żółto i noszącego koronę,

- oglądałem film o australijskich nastolatkach, które chciały pojechać na Litwę, aby tam uprawiać seks, ich rodzice przeszkodzili im w tych planach, na filmie pojawił się również Kevin Sorbo noszący dziwną fryzurę,

- w kontekście Strajku Kobiet powiedziałem, że być może Janusz Korwin - Mikke jest głupi, ale miał rację mówiąc, iż różnica między kobietą a feministką  jest taka jak między fotelem a krzesłem elektrycznym (na jawie też tak uważam),

- zapomniałem wyłączyć toster i tylko w ostatniej chwili zdołałem zapobiec pożarowi,

- miałem dziewczynę imieniem Magda, z którą poszedłem do sklepu mięsnego, na którego ścianach były namalowane czerwone satyry, w obronie Magdy walczyłem ze swoim sobowtórem; kiedy go raniłem, rany pojawiały się również na moim ciele, poszedłem do więzienia, gdzie psychopaci chcieli się ze mną zaprzyjaźnić,

- Rovertus ov Varxix ucieszył się, że na mojej ulicy znajduje się więzienie z zamkniętymi tam psychopatami i miał ochotę ich poznać,

- moją matką była księżniczka Leia, która potrafiła gołymi rękami pokonać szturmowca Imperium, tymczasem Darth Vader zniszczył laserem polski czerwony samochód razem ze znakiem drogowym, sam używając Mocy zniszczyłem gigantyczną metalową ścianę na jednej z planet,

- na Wałach Chrobrego w Szczecinie jeździł pociąg, a ja byłem zgorszony tym, że prymas Wojciech Polak pochwalał mordowanie nienarodzonych dzieci,

- pisałem posta o fantastycznych zwierzętach żyjących w II RP, których nikt nie krzywdził,

- miałem trzy ciotki - czarownice. 

,,Herkules i ognisty krąg''

 

,,Synowie człowieczy umierają prawdziwie i opuszczają świat; dlatego wszędzie, gdziekolwiek na nim przebywają, nazywani są Gośćmi albo Przybyszami. Śmierć jest ich przeznaczeniem, darem, którego nawet Valarowie zmęczeni brzemieniem tysiącleci mogą im pozazdrościć. [...]’’ - J. R. R. Tolkien ,,Silmarillion’’

 

W listopadzie 2020 r. obejrzałem amerykańsko – nowozelandzki film heroic fantasy ,,Herkules i ognisty krąg’’ (ang. ,,Hercules and the Fire Circle’’) z 1994 r. w reżyserii Douga Leflera (ur. 1970).

Akcja rozgrywa się w umownie traktowanej starożytnej Grecji.

Tytułowego bohatera zagrał Kevin Sorbo. Tak jak w słynnym serialu z lat 90 – tych nosi on rzymskie imię Herkules (w mitologii greckiej heros nazywany był Heraklesem), nie ma brody i zakłada spodnie jak barbarzyńca. Jest za to jako syn Zeusa i śmiertelnej kobiety, nadludzko silny i nieśmiertelny. Film opowiada o jego przygodach jeszcze przed założeniem rodziny. Ludzkość utraciła ogień za sprawą Hery, która ukradła pochodnię Prometeusza, a światu groziła zamiana w lodowe pustkowie. Wówczas Herkules udał się na wyprawę na szczyt góry Etion, aby odzyskać skradziony ogień. Dokonał tego kosztem zaprzepaszczenia własnej nieśmiertelności, tym bowiem skutkowało przekroczenie tytułowego ognistego kręgu. Jednocześnie w zamian za nią, zdobył miłość swego życia…

Nie tylko Herkules został potraktowany w filmie w sposób bardziej lub mniej odbiegający od mitycznego pierwowzoru.

W mitologii greckiej Amaltea była kozą, która wykarmiła swym mlekiem Zeusa. W filmie imię to nosiła kobieta, żona Cheirona, która urodziła mu dwóch synów i córkę.

Anteusz – syn Gai był olbrzymem o ciele z gleby i korzeni. Zabijał wszystkich, którzy przechodzili przez zamieszkaną przez niego okolicę i kolekcjonował ich czaszki. Siłę czerpał od swej matki – bogini Ziemi. Herkules pokonał go odrywając od ziemi i przytrzymując w górze. Dokonał tego idąc za radą Dejaniry.

W mitologii greckiej Cheiron (Chiron) był mądrym i szlachetnym centaurem; mistrzem Heraklesa i wielu innych herosów. Na filmie został przedstawiony jako nieśmiertelny satyr. Niegdyś został przypadkiem raniony przez Herkulesa w bitewnym zgiełku. Odtąd jego rana ustawicznie się odnawiała mimo że Herkules z narażeniem życia przyniósł dlań lekarstwo strzeżone przez czarownika odpornego na ciosy. Dopiero umieszczenie Cheirona w ognistym kręgu wyleczyło jego ranę, jednocześnie odbierając mu nieśmiertelność i czyniąc w pełni człowiekiem.

Dejanira – późniejsza żona Herkulesa; kobieta piękna i mądra, przedkładająca negocjacje (np. ze strzegącymi ognia kapłanami Hery) nad walkę. Początkowo uważała Herkulesa za tępego osiłka, lecz z podczas wspólnej wyprawy po pochodnię z góry Etion narodziła się między miłość.

W mitologii Fedra była siostrą Ariadny i drugą żoną Tezeusza. W filmie jej imię nosiła mała dziewczynka, sierotka wychowująca się w lesie, która potrafiła bardzo szybko się poruszać. Ponad wszystko bała się chodzenia do szkoły, noszenia butów i czesania włosów. Służyła Zeusowi i z jego rozkazu starała się przeszkodzić w wypełnieniu misji Herkulesowi i Dejanirze.

Hera – królowa bogów Olimpu i żona Zeusa, na filmie przedstawiona jako postać dogłębnie zła. Planowała zagładę ludzkości poprzez odebranie jej ognia. Zeus wymusił na swej niekochanej żonie, aby zaprzestała prześladowania śmiertelnego już Herkulesa.

Prometeusz – ostatni z Tytanów, który dał ludziom ogień, w filmie przedstawiony jako brodaty olbrzym mieszkający w zamku na wysokiej górze. Kiedy Hera wykradła jego pochodnię, siedzibę Tytana skuły mróz i lód. Herkules zwracając ukradzioną pochodnię, uwolnił Prometeusza z lodowych okowów.

W mitologii greckiej Tespios był królem i ojcem 50 córek, z którymi kolejno spał Herakles (Tespiosowi zależało na wnukach zrodzonych z nasienia herosa). W filmie Tespios był obywatelem Aten, który przybył do gospody razem z trzema córkami. Gdy Fedra powiedziała im o Herkulesie, rozpustne panny nie omieszkały mu się wpakować do łóżka. Jednak gdy Herkules spostrzegł, że żadna z nich nie jest Dejanirą, uciekł od nich.

Zeus – król bogów olimpijskich, niewierny mąż Hery i ojciec Herkulesa (ze śmiertelniczką Alkmeną). W filmie przybierał postać siwego starca bez zarostu. Kochał syna i ze wszystkich sił (również za pomocą piorunów) usiłował powstrzymać go przed utratą nieśmiertelności.

Film zwłaszcza z uwagi na wątek rezygnacji z nieśmiertelności dla uratowania zagrożonych wyginięciem ludzi (analogia do ofiary Chrystusa) jest bardzo chrześcijański mimo pogańskiego anturażu ;). Zainteresowanych serialowymi przygodami herosa odsyłam do posta ,,Herkules’’.

,,O Izydzie i Ozyrysie''

 

,,Plutarch, pisarz grecki, (ok. 46 – 120 po Chr.), pochodził z Cheronei w Beocji, bawił kilkakrotnie w Rzymie, gdzie za Trajana i Hadrjana sprawował honorowe urzędy. Jest on ostatnim uniwersalnym przedstawicielem greckiego światopoglądu. Jego wielostronne, przeważnie popularno – filozoficzne pisma cechuje moralna powaga, choć brak im naukowej głębokości i oryginalności. Z jego licznych zachowanych dzieł grupę historyczną stanowi 76 porównawczych życiorysów sławnych mężów (…), odznaczających się mistrzowską charakterystyką, w których zestawia zawsze jednego Greka z jednym Rzymianinem i cztery pojedyncze żywoty (Artakserkses Mnemon, Aratos, Galba i Otho). […] Drugą grupę popularno – filozoficznych dzieł P., t. z. ‘Moralia’ tworzy reszta jego i jemu przypisywanych dzieł. Wśród nieautentycznych dzieł znajduje się ważny dialog ‘De musica’. W wielu pismach zwraca się przeciw stoikom i epikurejczykom, w innych objaśnia filozofję Platona, w niektórych porusza kwestje religijne i dotyczące kultów, w 9 księgach rozmów biesiadnych (symposiaca) traktuje o historji, mitologji, starożytnościach i t. d. [...]’’ - ,,Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga tom 12 Optymaci do Polowanie’’

 

Na studiach przeczytałem traktat ,,O Izydzie i Ozyrysie’’ (łac. ,,De Iside et Osiride’’) napisany przez Plutarcha z Cheronei i zawierający najbardziej kompletną wersję tego egipskiego mitu.

Bogini Izyda i bóg Ozyrys byli rodzeństwem, a zarazem małżonkami. Ich rodzicami byli bóg ziemi Geb i bogini nieba Nut (zwraca uwagę, że w mitologii egipskiej inaczej niż to bywa zazwyczaj, bóstwo telleryczne jest płci męskiej, uraniczne zaś – żeńskiej). Izyda i Ozyrys mieli też rodzeństwo: Seta (przez Greków nazywanego Tyfonem), Neftydę i Haroerisa.

Ich dziad, bóg Słońca, Ra (Re) nie chciał aby się urodzili, jednak bóg mądrości i pisma Thot grając w warcaby z grecką lunarną boginią Selene (źródła egipskie wskazują na samego Thota jako bóstwo Księżyca) uzyskał od niej 13 dodatkowych dni tzw. epagonalnych, w czasie których dzieci Geba i Nut mogły się urodzić.

Izyda poślubiła swego brata Ozyrysa i zstąpili na Ziemię. Ozyrys łagodził obyczaje dzikich jeszcze przodków Egipcjan i uczył ich podstaw rolnictwa, przez co przez Greków był utożsamiany z bogiem winnej latorośli Dionizosem.

Szczęście Izydy i Ozyrysa wzbudziła zazdrość w sercu jego brata Seta. Razem z 72 wspólnikami i etiopską królową Asso, uknuł spisek na życie Ozyrysa. Podstępem skłonił go do ułożenia się w trumnie, zamknął ją i cisnął do Nilu.

Izyda wyruszyła na poszukiwanie brata – męża. Dotarła aż do Byblos, gdzie zatrudniła się jako piastunka królewskiego syna. Karmiła go swym mlekiem płynącym nie z piersi, ale z palca i wkładała do ognia, aby wypalić w nim to co śmiertelne. Kiedy chłopiec przebywał w palenisku, jego piastunka unosiła się w powietrzu zamieniona w jaskółkę. Raz królowa Byblos podpatrzyła te praktyki i przeraziła się. Cały plan Izydy uczynienia królewicza bogiem poszedł na marne, a jakiś czas potem dziecko umarło od groźnego spojrzenia bogini. W mitologii greckiej w podobnej roli obsadzona została bogini Demeter błąkająca się po świecie w poszukiwaniu porwanej przez Hadesa córki Kory. Izyda zażądała za swą posługę piastunki pałacowej kolumny, w której zamknięta była trumna z ciałem jej męża i uwolniła Ozyrysa.

Wówczas Set zabił Ozyrysa mieczem i porąbał jego zwłoki na wiele kawałków, które rozrzucił po całym świecie. Z powodu tej zbrodni odeszła od niego jego żona Neftyda wraz z Anubisem. Był to bóg o głowie szakala, nieślubny syn Neftydy i Ozyrysa (Set był bezpłodny). Cała trójka odnalazła porąbane ciało Ozyrysa i złożyła je w całość, tworząc tym samym pierwszą mumię. Niestety nie odnaleziono boskiego penisa, ponieważ pożarły go trzy nilowe ryby, które odtąd stały się dla Egipcjan nietykalne.

W wyniku stosunku płciowego z mumią swego oblubieńca, Izyda poczęła i urodziła syna Horusa, którego wychowała w miejscowości Buto w Delcie Nilu. Gdy Horus dorósł i zmężniał, stoczył zwycięską walkę ze swym stryjem, aby pomścić śmierć ojca. Izyda darowała życie Setowi i wygnała go na pustynię. Horus, rozgniewany na matkę, zerwał jej z głowy koronę. Odtąd Izyda zamiast niej nosiła hełm z krowimi rogami. Potem urodziła drugiego syna, Harpokratesa.

Podobieństwo do tego egipskiego mitu można dostrzec w tworzonej przeze mnie mitologii slawianistycznej. W dostępnym na tym blogu opowiadaniu ,,Erydan’’, tytułowy król wąpierzy porąbał Borutę na kawałki siekierą, zaś jego żona Dziewanna zamieniona we wrona pozbierała szczątki męża i złożyła je w całość.

Oniricon cz. 659

 Śniło mi się, że:

 

- na sali gimnastycznej dziewczynka goniła fioletowego motyla,

- starożytni Rzymianie podbili cały świat, który został podzielony na część rzymską i grecką, w Chinach czczono Heraklesa pod imieniem Łucznika I, tymczasem Rzymianie postawili w Parku Żeromskiego w Szczecinie pomniki Junony, bóstwa Sportu i Herkulesa,

- codziennie przychodziłem do drewnianej chaty, w której nauczał Konrad T. Lewandowski i dziwiłem się dlaczego na spotkania przychodzą wyłącznie starzy ludzie,

- król Artur trzymał w lesie miecz z sikorą modrą wyobrażoną na rękojeści,

- świnia Trianon była przedstawiana przez członków francuskiej partii w Polsce jak z rybim ogonem pływała w Jeziorze Głębokim w Szczecinie,

- zobaczyłem flagę Birmy - zieloną w czarne kropki z wizerunkiem białego, skrzydlatego słonia i dowiedziałem się, że w komunistycznej Birmie panuje inflacja,

- poznałem birmańską baśń, w której występował biały koń strzegący skarbów swego zmarłego pana, oraz chłopiec i dziewczynka, którzy zdemaskowali złodzieja i zostali przez króla nagrodzeni za uczciwość,

- Kajtuś; bohater książki ,,Kajtuś czarodziej'' Janusza Korczaka nie lubił spierać się z dziewczynkami,

- zatrudniłem się w tygodniku ,,Do Rzeczy'' gdzie pisałem relacje ze Szczecina,

- w Empiku kupiłem tomik poezji Tadeusza Micińskiego ,,W mroku gwiazd'',

- spotkany na ulicy przechodzień powiedział, że w 2020 r. Jarosław Kaczyński dokonał zamachu stanu, zaś Mateusz Kijowski odszedł w cień, a ja uznałem, że to dobrze,

- koń noszący arabskie lub słowiańskie imię Falada, którego głowa po śmierci została zawieszona na ścianie stajni, kazał zabić gęsiarkę, wypreparować jej głowę i zawiesić na ścianie stajni obok jego własnej,

- w tradycji prawosławnej archaniołowie Michał, Gabriel i Rafał paśli gęsi, bo ,,na ratowanie ludzi było już za późno'',

- na Gibraltarze żyją małpy maskoty (l. p.: maskota),

- Rafał Dębski ma syna Jarosława Dębskiego, który też pisze fantasy,

- Pavlas ov Vidłar czcił smoki i uważał, że dzieci od 15 roku życia mogą pić alkohol, bo tak mu smoki powiedziały,

- zarówno w ,,Biblii'' jak i w starożytnych źródłach macedońskich wzmiankowane są skamieniałe, czarne skorpiony, które określano jako obrzydliwe,

- w Starym Testamencie opisana została historia chłopca i dziewczynki, których brat i siostra wraz z dziadkiem wypłynęli w czasie burzy na jezioro, oni zaś potajemnie dostali się na tratwę i dotknęli bosymi stopami smoły,

- w okresie Młodej Polski (1910 - 1918) kobieta ubrana na ciemnozielono, wchodząc do tramwaju agitowała za współpracą polsko - austriacką, zaś ówcześni alchemicy wierzyli w związek żółwia z rośliną o nazwie ajer oraz w to, że ciemnofioletowe żółwie jaja palą się kolorowym płomieniem,

- w powieści ,,Pałac snów'' Ismaila Kadare, król Albanii i sułtan Turcji szli polem i zamienili się w dwa kosmate potwory bez głów, których się bałem.