,,Troja
(greck.
Ilion, Ilios, łac. Ilium), prastara stolica Trojan w Troadzie w Azji
Mniejszej. Sławę swa zawdzięcza T. wojnie trojańskiej (…),
opiewanej przez epopeje Homera. W wojnie tej miała T. ulec
zniszczeniu 1184 przed Chr. [...]’’ - ,,Encyklopedia Powszechna
Wydawnictwa Gutenberga tom 17 Szkocka literatura do Victor’’
O
wojnie
trojańskiej i jej największym bohaterze, Achillesie dowiedziałem
się po raz pierwszy już w wieku przedszkolnym z recenzowanej na tym
blogu książki Hany Doskočilovej
,,Diogenes
w beczce’’.
W
gimnazjum z własnej, nieprzymuszonej woli przeczytałem ,,Iliadę’’
- epos Homera z VIII – VII wieku p. n. e.
Akcja
eposu rozgrywa się pod murami Troi i na Olimpie. Świat boski
przeplata się ze światem ludzkim. Bogowie ingerują w przebieg
wojny wspierając się swoich faworytów walczących po obu stronach.
Ukazani są w sposób antropomorficzny; mają wiele wad, nie sposób
ich nazwać ani bezstronnymi ani sprawiedliwymi, a ich nieśmiertelne
ciała są podatne na zranienia.
Po
stronie Greków stali Zeus, jego żona Hera, córka Atena, brat
Posejdon i syn Hefajstos. Sam władca bogów zwodził Agamemnona
przez sen. Jego córka Atena wspierała Achillesa i Odyseusza. Zeus
jako jedynej bogini, pozwolił jej na osobistą interwencję. Hera i
Atena domagały się zagłady Troi jako zemsty za niekorzystny dla
nich sąd Parysa. W tym celu Atena doprowadziła do zerwania rozejmu
namówiwszy trojańskiego łucznika Pandara do zranienia Menelaosa.

Trojanie
mieli po swojej stronie Apolla, jego siostrę Artemidę, ich matkę
Latonę, Afrodytę, Aresa i lokalnego boga rzeki Skamander. Afrodyta
ocaliła Parysa zakrywając go obłokiem po przegranym pojedynku z
Menelaosem, który miał rozstrzygnąć losy wojny. Bogini miłości
została raniona w bitwie przez Ajasa, gdy osłoniła Enesza. Gdy
ranna wróciła na Olimp, użaliła się nad nią jej matka, Dione,
kochanka Zeusa. W innej, bardziej rozpowszechnionej wersji Afrodyta
narodziła się z morskiej piany. Rannym w boju Eneaszem zaopiekowały
się Artemida i jej matka Latona. Bóg rzeki Skamander próbował
utopić Achillesa, lecz obronił go Hefajstos pod postacią ognia.
Apollo karał Greków zarazą (symbolizowaną przez strzały z łuku),
wspierał Hektora i ogłuszył Patroklesa.
W
eposie pojawiają się też pomniejsze bóstwa jak: Tetyda i inne
nimfy morskie Nereidy, a nawet … mówiący koń Ksantos, który
przepowiedział śmierć Achillesa.

Świat
ludzki dzielił się na dwie walczące ze sobą armię: Greków (od
nazwy jednego z plemion nazywanych Achajami) i Trojan. Naczelnym
wodzem armii greckiej był król Agamemnon z Myken, który uprowadził
jako brankę Chryzejdę; córkę Chryzosa, kapłana Apolla i nie
chciał zwrócić jej pokornie o to proszącemu ojcu. Apollo
wysłuchał skargi swego kapłana i zagniewany zesłał na najeźdźców
zarazę. Agamemnon był zmuszony oddać brankę jej ojcu, lecz
postanowił wynagrodzić sobie jej stratę, zabierając Bryzejdę,
która z kolei była ,,własnością’’ Achillesa. Oprócz
Agamemnona, Troję oblegał również jego brat Menelaos; król
Sparty i mąż Heleny uprowadzonej przez Parysa, przebiegły Odyseusz
– król Itaki (w późniejszym eposie, ,,Odysei’’
został opisany jako pomysłodawca konia trojańskiego), mądry
doradca Nestor – sędziwy król Pylos, Diomedes, Ajas Wielki i Ajas
Mały, szpieg Dolon, oraz złośliwy szyderca Tersytes –
najbrzydszy i najtchórzliwszy z Greków.

Po
stronie trojańskie zostali opisani: król Priam, królowa Hekuba,
królewicze Parys i jego szlachetny i odważny brat Hektor wraz z
żoną Andromachą i małym synkiem Astyanaksem (scena ich pożegnania
należy do najbardziej wzruszających w literaturze światowej), oraz
sojusznik Rezus – król Traków. Dla ciekawostki: w ,,Iliadzie’’
po raz pierwszy w języku greckim pojawia się słowo ,,barbaroi’’
(barbarzyńcy) na określenie Karów będących sojusznikami Trojan.
Słowo to wówczas nie miało jeszcze wymowy pejoratywnej (nabrało
jej dopiero po wojnach z Persami) i dotyczyło niewyraźnej mowy
(podobnie jak słowiańskie słowo Niemcy). Dodać należy, że Homer
samemu będąc Grekiem, nie wyróżnia żadnej ze stron konfliktu.
Zarówno wśród jednych jak i drugich trafiają się jednostki
szlachetne i podłe. Podobny obiektywizm jest nieosiągalnym ideałem
dla wielu późniejszych autorów.

Głównym
bohaterem jest grecki heros Achilles; syn króla Peleusa i nimfy
morskiej Tetydy, a zarazem wódz – udzielny król plemienia
Myrmidonów. Powodowany gniewem na Agamemnona, który odebrał mu
brankę, Bryzejdę, odmówił dalszej walki. Trwał w uporze nawet
gdy Grecy ponosili dotkliwe klęski. Dopiero śmierć jego
najbliższego przyjaciela, Patroklesa skłoniła dumnego herosa do
powrotu na pole bitwy. Kiedy podjął tę decyzję, otrzymał w darze
od swej matki, Tetydy kunsztownie zdobioną zbroję i tarczę
wykonane przez boga ognia Hefajstosa. Achilles zabił w pojedynku
Hektora i żądny zemsty sprofanował jego ciało wlokąc je za swoim
rydwanem. Król Priam udał się nocą do namiotu Achillesa i błagał
o wydanie ciała syna. Ojcowska miłość i pokora władcy Troi,
obudziły litość w sercu Achillesa. Wydał królowi sponiewierane
ciało jego syna i na czas potrzebny do jego pogrzebu zarządzono
rozejm. Można dodać, że ludziom średniowiecza bardziej niż pełen
pychy najeźdźca zabijający dla zdobycia sławy jakim był Achilles
podobał się właśnie szlachetny obrońca ojczyzny – Hektor,
którego zaliczali nawet do Dziewięciu Godnych Rycerzy.

Na
przestrzeni wieków ,,Iliada’’
stała się źródłem inspiracji dla takich dzieł jak: ,,Eneida’’
Wergiliusza (dalsze losy trojańskiego księcia Eneasza ukazanego
jako protoplasta Rzymian ),
,,Troika’’
Nerona (szalony cesarz ponoć recytował swój poemat widząc płonący
Rzym), pierwszy polski dramat ,,Odprawa
posłów greckich’’
Jana Kochanowskiego, przeznaczone dla młodych czytelników
adaptacje: ,,Czarne
okręty pod Troją’’
Rosemary Sutcliff i ,,Wojnę
trojańską’’
Jana Parandowskiego, film ,,Troja’’
(w 2004 r. obejrzałem go w kinie razem z Janesem ov Calcium), jeden
z odcinków serialu o Xenie
oraz trylogia fantasy ,,Troja’’
Davida i Stelli Gemmellów. W mitologii Czesława Białczyńskiego
Trojanie byli Słowianami i nazywali swój gród Widłużą.
,,Iliada’’
wpłynęła również na moją twórczość; na dostępne na tym
blogu opowiadania ,,Listy
stawanoiskie’’
i ,,Słowianie
pod Troją’’.