Zwierzęta jadowite cz. 2 Kręgowce

Wszystkie ryby jadowite żyją w morzach tropikalnych.

Skorpena przypomina wyglądem skrzydlicę, z którą jest zresztą spokrewniona. Jej trujące płetwy są krótsze i bardziej zaokrąglone. Ryby te są niebezpieczne dla człowieka.

Po angielsku skrzydlica nazywa się lion fish ponieważ jej płetwy piersiowe przypominają lwią grzywę.

Ryba – kamień (szkaradnica) jest ciemnobrązowa; czatuje na dnie na ryby i skorupiaki i ma zdolność upodabniania się do otoczenia. Jest to ryba bardzo groźna dla człowieka. Aborygeni z Quesland odgrywają przedstawienia, podczas których jeden z aktorów następuje nogą na drewniany model ryby – kamienia i udaje zmarłego.

Najbardziej znaną rybą trującą jest żyjąca w wodach opływających Japonię fugu. Mięso tej ryby jest jadalne, ale wystarczy przebić wątrobę, a jad rozprowadza się po całym ciele ryby czyniąc mięso niejadalnym. Według japońskiego prawa, rybę tę mogę przyrządzać tylko odpowiednio wyszkoleni kucharze.

Na świecie żyje dużo trujących płazów.

Z płazów bezogonowych są to ropuchy. Z wyglądu ropuchy są podobne do żab, różnią się jednak powierzchnią skóry, która jest pokryta gruczołami jadowymi wyglądającymi jak krosty, mimo iż płaz jest całkiem zdrowy. Jad ropuchy potrafi zabić nawet tchórza. Z powodu jadu obawiano się niegdyś ropuch. Jeśli u kogoś znaleziono w domu ropuchy, posądzano go o czary. Było to błędem, ponieważ zjadając niszczące uprawy owady i ślimaki, ropuchy są bardzo pożyteczne. Na zimę gromadzą się w piwnicach, żeby zapaść w sen zimowy (hibernacja).

Największą ropuchą świata jest aga, jeszcze bardziej trująca od naszych ropuch. W przeciwieństwie do naszej ropuchy szarej czy pętówki babienicy oprócz gruczołów trującą ma również skórę. W latach 30 – tych XX wieku przywieziono ją z Ameryki Południowej do Australii, aby opanować plagę chrząszczy na plantacjach trzciny cukrowej.

W Ameryce Południowej żyją również drzewołazy. Trybem życia żaby te są podobne do rzekotek. Jad drzewołaza zwanego ,,żabą straszliwą'' jest mocniejszy od kurary. Drzewołazy mają kolorowe, ostrzegawcze ubarwienie. Indianie z Ameryki Południowej używają jadu tych żab do zatruwania strzał. Wystarczy dotknąć drzewołaza, aby umrzeć dlatego Indianie łapią je rękoma owiniętymi liśćmi i wsadzają do kosza. Następnie dotykają ich skóry końcem strzały, aby jad płynął obficiej. Po zakończeniu ,,operacji'' wypuszczają drzewołazy na wolność.

Żyjąca także w polskich górach salamandra plamista nosi ludową nazwę ,,jaszczurka deszczowa''. Mimo podobieństwa do jaszczurek, traszki i salamandry należą do płazów ogoniastych. Salamandra plamista ma żółte plamy na czarnym tle pełniące rolę ostrzegawczą. Jedynym zwierzęciem niewrażliwym na jad salamander i ropuch jest zaskroniec.

Każdy słyszał o jadowitych wężach, ale często opowiada się o nich rzeczy przesadzone. Oprócz niektórych węży innymi jadowitymi gadami są trzy gatunki jaszczurek.

W Polsce żyją cztery gatunki węży (żmija, zaskroniec, gniewosz plamisty, wąż Eskulapa), ale tylko żmija zygzakowata jest jadowita. Występuje w dwóch odmianach:\

- ciemnej – najpospolitsza

- rudej – rzadsza i najmniej znana.

Kiedyś rudą odmianę żmii zygzakowatej bezpodstawnie uważano za groźniejszą od ciemnej. Z wszystkich węży polskich, żmija została najpóźniej objęta ochroną. Żmija zygzakowata jest mało groźna w porównaniu z innymi jadowitymi wężami i nie atakuje bez potrzeby (to samo dotyczy innych węży). Od jej jadu umierają tylko starcy, dzieci i osoby chore. A oto co należy w takiej sytuacji zrobić:

- spuścić zatrutą krew (można posłużyć się bańką lekarską, nie wysysać),

- odkazić,

- wstrzyknąć surowicę

- wezwać lekarza.

Surowica jest produkowana z jadu danego gatunku. Jad służący do wyrobu surowicy jest zbierany w ten sposób, że hodowany w laboratorium jadowity wąż gryzie brzeg szklanego naczynka trzymany za głowę.

Jeszcze w XX wieku uważano, że w Polsce mamy jeszcze jednego jadowitego węża zwanego miedzianką. Wężem tym miały być: rude żmije zygzakowate, gniewosze plamiste, a nawet padalce, które są niejadowite, a ponadto należą do jaszczurek! Miedzianka nie istnieje, mimo to niektórzy ludzie nadal wierzą w jej istnienie i pod tym pretekstem usiłują zamordować każdego napotkanego węża. Wszystkie węże są ,,pożyteczne'' ponieważ zjadają gryzonie niszczące uprawy.

W innych krajach europejskich oprócz żmii zygzakowatej żyją inne żmije (żebrowana i łąkowa) oraz

wąż malpolon (Malpolon monspessulansus). Jad tego węża w ogóle nie działa na człowieka. W Azji żmija zygzakowata zamieszkuje Syberię (zimą zapada w odrętwienie).

W Azji Środkowej i na Bliskim Wschodzie żyje żmija lewatyńska.

W Azji Południowo – Wschodniej i Środkowej w miastach tropikalne węże zarówno jadowite (np. kobry) i niejadowite (pytony) są gadami synantropijnymi. Chowają się w piwnicach, w szafach, pod łóżkami, na strychach.

Bardzo charakterystyczne dla Azji Południowej są kobry (kobra egipska żyje w Afryce Północnej). Są łatwe do rozpoznania po charakterystycznym skórnym ,,kapturze''. Widnieje na nim biały wizerunek podobny do okularów, dlatego kobry bywają nazywane okularnikami. W mitologii indyjskiej znak ten został nadany przez Buddę za osłonięcie przed słońcem. Wizerunek okularów może spełniać rolę ostrzegawczą. Skóra kobry jest najczęściej brązowa., natomiast kobra plująca jest ciemnoczerwona. W Indiach wielką atrakcją są popisy zaklinaczy węży, podczas których zwierzę kołysze się w takt muzyki. Tak naprawdę nie hipnotyzuje kobry muzyka (węże są głuche), lecz działa tak na nie strach przed uderzeniem.

Najgroźniejszymi wężami świata są węże morskie (jedna kropla ich jadu wystarczy do zabicia pięciu ludzi). W starych opowieściach żeglarskich węże morskie występują jako wielkie potwory zatapiające statki. Tak naprawdę osiągają zaledwie 90 cm długości i nie atakują ludzi bez potrzeby. Żywią się rybami, skorupiakami i mięczakami.

W Afryce żyje bardzo wiele gatunków żmij.

Jedna z nich – żmija gabońska wyróżnia się grubymi zębami.

Żmija rogata ma nad oczami ,,daszek'' ze zrogowaciałej skóry. Ta żmija zwana z arabskiego sahban, jest bardzo groźna dla człowieka.

Żmija iberyjska żyjąca w Hiszpanii i w północnej Afryce ma na nosie mięsisty wyrostek pokryty łuskowatą skórą. Podobna do niej żmija nosoroga zasiedla południową Europę i Azję Mniejszą.

Innym jadowitym wężem afrykańskim jest prowadząca nadrzewny tryb życia mamba zielona.

W Ameryce Północnej żyją grzechotniki (inne węże z tej grupy pozna Czytelnik później).

Grzechotnik został tak nazwany, ponieważ jego ogon jest zakończony rogową ,,grzechotką'' służącą do ostrzegania innych zwierząt o tym, że jest jadowity.

Na tych samych terenach żyje wąż koralowy. Skóra tego węża jest w czarno – czerwone i białe pasy pełniące rolę ostrzegawczą.

W Ameryce Południowej żyją dwa gatunki grzechotnikowatych, które na drodze ewolucji straciły kostne ,,grzechotki''. Są to: groźnica niema mająca ogon zakończony kolcem i żararaka o ogonie chwytnym.

Najgroźniejsze węże Australii to taipan i wąż tygrysi. Nawet jeśli ukąszony przez nie człowiek przeżyje, zatrutą kończynę trzeba amputować.

Na świecie żyją dwa gatunki jadowitych jaszczurek: heloderma arizońska i heloderma meksykańska¹. Żyją w Ameryce Północnej. Charakteryzują się krępym tułowiem i krótkim, grubym ogonem. Żywią się owadami, gryzoniami, zjadają także jaja i pisklęta naziemnych ptaków.

Rzęsorki należą do ssaków owadożernych. Zdobycz porażają jadem zawartym w ślinie. Dla człowieka niegroźne, jedynie miejsce ukąszenia jest zaczerwienione, puchnie i przez kilka dni boli. W Polsce żyją dwa gatunki rzęsorków: rzęsorek rzeczek i rzęsorek mniejszy. Żywią się owadami, ślimakami, żabami, traszkami, małymi rybami i myszami.

Innym jadowitym ssakiem jest żyjący w Australii dziobak należący do stekowców. Samiec dziobaka ma w okolicach palców kończyn tylnych rogowy kolec podłączony do zbiorniczka z jadem. Dziobak kłuje nim aż do wyczerpania się zapasu².

1 Trzecim gatunkiem jadowitej jaszczurki jest waran z Komodo, co jednak odkryto dopiero niedawno. Przypuszcza się, że plejstoceński australijski waran megalania też był jadowity

2 Inne jadowite ssaki to należące do owadożernych almiki – almik kubański i almik haitański.   

Jezuickie piekło

,,John Donne (1573 - 1631), dziekan w katedrze Świętego Pawła w Londynie, napisał satyrę na jezuitów zatytułowaną Ignatius, Jego Konklawe, która rozgrywa się w piekle. [...] Donne udaje, że odwiedza ów kraj, mija jego 'przedmieścia', otchłań i czyściec, znajduje Lucyfera kumającego się z Ignacym Loyolą, obaj chcą sądzić naukowców i myślicieli  odpowiedzialnych za nowy porządek świata: Kopernika, Paracelsusa, [...] i Machiavellego, który tak bardzo intryguje diabła, że ten gotów jest niemal opuścić Ignacego. Korzystają z teleskopu Galileusza i postanawiają założyć kolonię piekła na księżycu, którą władałby Ignacy; tam mają się pomieścić wszyscy potępieni przez Watykan heretycy'' - Alice K. Turner ,,Historia piekła''

Czytelników zainteresowanych jezuitami odsyłam do posta ,,Komandosi Kościoła''. 

Piekło na Słońcu

,, [...] W roku 1714 Tobiasz Swinden opublikował Badania dotyczące istoty i lokalizacji piekła, w których, powołując się na najnowsze teorie, udowadniał, że zgodnie z logiką i odkryciami nauki - piekło musi znajdować się na słońcu. Zgodnie z jego wyliczeniami nagromadzone dusze ludzkie wypełniłyby już dawno jakiekolwiek podziemne terytorium, a niedostateczny dopływ tlenu doprowadziłby do wygaśnięcia piekielnego ognia. Jedynie Słońce było dość duże, dość ogniste i dość wieczne, aby mogło pomieścić olbrzymią liczbę potępionych dusz, z przeszłości i przyszłości. Co więcej jako środek kopernikańskiego wszechświata Słońce leżało najdalej od Empireum, które jak kiedyś sądzono błędnie, znajduje się w granicach Ziemi. Wnioski narzucały się same'' - Alice K. Turner ,,Historia piekła''

Zwierzęta jadowite cz. 1 Bezkręgowce

Jad służy zwierzętom w łowach i obronie przed drapieżnikami.

W morzach tropikalnych żyje rozgwiazda, zwana koroną cierniową. Została tak nazwana ponieważ jej skóra jest pokryta trującymi kolcami. Jej jedynym pokarmem są koralowce. Korona cierniowa rozmnaża się zbyt licznie, prowadząc do niszczenia raf koralowych, ponieważ ludzie odławiają jej jedynego wroga (trytona) dla jego pięknej muszli.

W miejscowości Ediacara Hills w Australii paleontolodzy odkryli dwa gatunki kopalnych meduz: Ediacara i Kimbrella. Nie wiemy czy byłyby groźne dla ludzi, ponieważ ludzi wtedy jeszcze nie było. Ediacara miała okrągły i szeroki ,,dzwon'' lub ,,parasol'', po którym były zawieszone krótkie macki. Kimbrella była wydłużona, a macki miała też długie. Komórki parzydełkowe są jednorazowe i po obumarciu odrastają na nowo. Znajdują się na mackach. Kształt komórek parzydełkowych jest jajowaty, w środku znajdują się wypełnione jadem wici, które w ataku wystrzeliwują z komórki. Większość jamochłonów żyje w morzach i oceanach.

Jednym z nielicznych jamochłonów słodkowodnych jest stułbia. Jama chłonąco – trawiąca jest otoczona dwoma (lub więcej) ramionami mającymi duże zdolności regeneracyjne. Z tego powodu stułbia bywa nazywana hydrą. Ciało wydłużone i zakończone rodzajem skórnej podeszwy zwanej stopką. Stułbia jest bezpłciowo, a rozmnaża się przez pączkowanie. Dla człowieka niegroźna.

Jedyną meduzą (krążkopławem) żyjącym w Bałtyku jest chełbia modra, podobna z wyglądu do prehistorycznej Ediacary. Chełbia jest niegroźna dla ludzi. Meduzy niebezpieczne dla człowieka żyją za to w morzach tropikalnych. Dramatyczne spotkania z meduzami opisuje Thor Heyerdahl w powieści ,,Wyprawa Kon – Tiki''. Najgroźniejszą meduzą świata jest bełtwa. Pewna niebezpieczna dla ludzi australijska meduza została nazwana osą morską. W Morzu Śródziemnym i Atlantyku żyje bąbelnica zwana również żeglarzem portugalskim, ponieważ wyglądem przypomina miniaturę portugalskiej karaweli z przełomu XV – XVI wieku. Jedna bąbelnica składa się z kolonii polipów zawieszonych pod skórnym worem wypełnionym powietrzem i wyposażonych w komórki parzydełkowe. Macki są długie (do 20 m) i poskręcane. Bąbelnica jest bardzo niebezpieczna dla człowieka. Zwierzęciem, któremu jad bąbelnicy nie szkodzi jest należący do ryb nomeusz. Ryby te są białe w czarne paski, oraz wydzielają śluz chroniący je przed parzydełkami bąbelnicy. Meduzy są zjadane przez dwa gatunki ślimaków: glaucusa i tratewnika oraz przez żółwie morskie

W Bałtyku ukwiały zamieszkują jedynie Cieśninę Kattegat, ponieważ jedynie ta część Bałtyku jest dla nich odpowiednio zasolona. Ukwiały z mórz północnych są mniejsze, mniej kolorowe i niegroźne dla człowieka w odróżnieniu od ich tropikalnych krewniaków. Należą do koralowców i są spokrewnione z koralami. W odróżnieniu od podobnych do nich stułbiopławów ich ciała są krótkie i szerokie. W ich jamie chłonąco – trawiącej często mieszkają niewielkie, kolorowe (pomarańczowe, kark biały, obwiedziony czarnymi paskami) ryby błazenki zwane też amfitrionami

Żyje bardzo dużo jadowitych owadów. Należą do nich żądłówki. Większość z nich ma żółto – czarne ubarwienie ostrzegawcze. Tą bronią żądłówek (od której otrzymały nazwę) jest cienki, chitynowy wyrostek zwany żądłem. Znajduje się w odwłoku i w momencie użądlenia przepływa przez nie jad. Żądlą tylko robotnice i królowa. Samce (trutnie) nie posiadają żądeł. Ich rola polega jedynie na zapładnianiu królowej, po czym są wypędzane i giną z głodu (pszczoły).

Samotnie żyjąca kopułka jest ubarwiona tak samo jak osa zwyczajna, natomiast odwłok jest krótszy, szerszy i bardziej zagięty ku dołowi. Buduje z gliny okrągłe gniazdo wielkości orzecha włoskiego, do którego znosi sparaliżowane owady.

Natomiast żyjąca samotnie osa Sphex ma czarne ubarwienie. Drąży w piasku norki, w których składa jaja na owadach zabitych przez nakłucie systemu nerwowego (to samo dotyczy kopułki).

Użądlenie pszczół jest bolesne, a czasem bywa też niebezpieczne (pszczoły ponadto giną w trakcie żądlenia nie mogąc wyciągnąć żądła z ciała ofiary). Owadami mogącymi zabić człowieka są min. agresywne pszczoły żyjące na południu USA. Odmiana ta powstała z połączenia pszczół afrykańskich i miejscowych – amerykańskich.

Biedronki siedmiokropki mają czerwone pancerze z czarnymi plamami. Ubarwienie to pełni rolę ostrzegawczą, ponieważ w chwili zagrożenia ze stawów nożnych biedronki wydzielają kropelki swojej cuchnącej hemolimfy koloru żółto – zielonego. Hemolimfa biedronki jest trująca.

Gąsienice korowódki pniówki i brudnicy nieparki mają ciała pokryte cienkimi, chitynowymi kolcami, które łatwo się odrywają i są połączone z gruczołami jadowymi wypełnionymi piekącym płynem, który może wywoływać alergie.

Jadowite są również mrówki. W ich odwłoku znajduje się trucizna zwana kwasem mrówkowym (najmocniejszy jest kwas rudnicy). Jest trujący dla bezkręgowców. Sójki w celu uwolnienia się od pasożytów chodzą po mrowiskach, natomiast mrówki w obronie wypuszczają z odwłoków krople kwasu, który zabija pchły ptasie i inne pasożyty. Mrówki rudnice często pasożytują na pierwomrówkach łagodnych. Pierwszy raz królowa rudnic podchodzi do mrowiska pierwomrówek, a te wyganiają ją. Drugi raz przyjmują ją, ponieważ przesiąka ich zapachem i królowa rudnic staje się pełnoprawną ,,obywatelką'' mrowiska. Wówczas zabija królową pierwomrówek i ,,dziedziczy jej tytuł''. Składa jaja, którymi opiekują się robotnice pierwomrówek. Rudnic przybywa, natomiast z pokolenia na pokolenie rdzennych mieszkańców mrowiska ubywa, aż stanie się zamieszkałe wyłącznie przez rudnice.

Najbardziej znanym gatunkiem wija żyjącego w Polsce jest wij drewniak. Jak wszystkie wije (pareczniki) jest mięsożerny, a odżywia się: owadami, ślimakami, innymi wijami, stonogami i dżdżownicami (zjada każde zwierzę mniejsze od siebie). Został tak nazwany ponieważ poluje najczęściej w spróchniałym drewnie. Jego jad nie jest trujący dla człowieka.

Natomiast żyjące w Azji, Afryce i w obydwu Amerykach skolopendry (30 cm) są bardzo groźne dla człowieka. Czasem ,,odwiedzają'' ludzkie domy gdzie polują na szkodniki. Skolopendry zjadają nawet mniejsze od siebie myszy i jaszczurki.

W przeciwieństwie do wijów, krocionogi są roślinożerne. Niektóre ich gatunki do dla obrony przed drapieżnikami wytwarzają trującą substancję. Pewien wenezuelski krocionóg ma ubarwienie w czarno – czerwone paski ostrzegawcze.

Wszystkie pająki są jadowite, ale dla człowieka groźne są tylko niektóre gatunki. Najgroźniejszym pająkiem świata jest czarna wdowa żyjąca od południa USA do Brazylii. W odróżnieniu od jednolicie ubarwionego karakurta żyjącego w Azji Środkowej, czarna wdowa pod spodem ma czerwone plamki.

W Polsce nie ma niebezpiecznych dla człowieka pająków.

Na europejskich wybrzeżach Morza Śródziemnego żyją tarantule. Z wyglądu są podobne do ptaszników (o których będzie jeszcze mowa). Nie tkają pajęczyny, a kryją się pod ziemią. Ich ukąszenie jest bolesne, ale śmiercią się nie kończy. W starych przekazach podawano, że człowiek ukąszony przez tarantulę wpada w nieprzytomne opętanie zmuszające do tańca nazwanego od tarantuli ,,tarantellą''.

W Australii żyje bardzo dużo niebezpiecznych dla człowieka pająków. Jeden z nich, nie mający polskiej nazwy Atrax robustus przypomina wyglądem tarantulę. Jako jedyny pajak na świecie wydaje dźwięki. Robi to w ten sposób, że pociera o siebie szczękoczułki, które wydają wtedy szczekające odgłosy. Pewien australijski, niebezpieczny dla człowieka pająk żyje w ludzkich mieszkaniach w samym sercu Sydney.

Ptasznik jest największym pająkiem świata (5 – 9 cm). Został tak nazwany ponieważ zdarza mu się zjadać pisklęta. Pożera również bezkręgowce, myszy, a nawet świeżo wyklute węże!

Innymi jadowitymi pajęczakami są skorpiony. Żyją w ciepłych rejonach Europy, Azji, Afryki, obu Ameryk i Australii. Tak jak pająki mają osiem odnóży. Pierwsza ich para jest przekształcona w kleszcze, których skorpion używa do łapania zdobyczy i obrony przed drapieżnikami. Owe szczypce służą skorpionom także podczas odprawiania tańca godowego, kiedy to samiec i samica chwytają się za szczypce i kręcą się w kółko. Ciało skorpiona pokryte jest twardym chitynowym naskórkiem. Odwłok jest długi i poprzedzielany (tak jak odnóża) stawami. Na końcu odwłoka znajduje się żądło połączone ze zbiorniczkiem jadu. Objawy użądlenia przez skorpiona charakteryzują się dużym ślinotokiem. Mimo iż tak groźne padają łupem mangust, waranów szarych, jeży uszatych, modliszek i innych skorpionów. Są mięsożerne, a żywią się owadami, pająkami, ślimakami, dżdżownicami, myszami, jaszczurkami, uprawiają też kanibalizm. Po opisanym już rytuale godowym samiec zapładnia samicę i więcej się już nią nie interesuje. Skorpiony są żyworodne, a ich młode są mniejsze, jaśniejsze i pozbawione żądła. Od pierwszej wylinki zaczynają samodzielne życie. W starej arabskiej legendzie Allach wypędził z pustyni wszystkie zwierzęta jadowite, ale skorpionowi udało się go przechytrzyć i mieszka tam do dziś.

Niektóre ośmiornice wraz z atramentem w obronie przed drapieżnikami wydzielają jak i mają plamiste ubarwienie ostrzegawcze. Jad tych gatunków ośmiornic jest niebezpieczny również dla człowieka.

Szary ślimak morski Eolis żywi się ukwiałami, nie trawi jednak ich komórek parzydełkowych, które osadzają się w jego licznych wyrostkach.

 Stożki żyją w morzach tropikalnych. Ich muszla jest z przodku zaokrąglona, natomiast z tyłu posiada otwór, przez który ślimak wysuwa nogę zaopatrzoną w żądło. CDN

Apokryficzne pochodzenie Koriakina

,, [...] I ujrzałem tam siedem gwiazd wielkich jak płonące góry, a kiedy zapytałem o nie, anioł odpowiedział mi: 'To miejsce gdzie kończy się niebo i ziemia. Stało się więzieniem dla gwiazd i zastępów niebieskich'. I gwiazdy, które przetoczyły się nad ogniem, złamały przykazanie Boskie na samym początku, nie pojawiły się bowiem w wyznaczonym czasie. A Bóg zapałał gniewem i zakuł je w łańcuchy na dziesięć tysięcy lat, dopóki nie odkupią swoich grzechów'' - 1 Księga Henocha [w]: Alice K. Turner ,,Historia piekła''

Przypuszczam, że właśnie ten fragment mógł zainspirować C. S. Lewisa do stworzenia postaci czarodzieja Koriakina z ,,Podróży 'Wędrowca do Świtu''. Koriakin - władca Wyspy Głosów zamieszkanej przez śmieszny ludek Patałachów był upadłą gwiazdą, zaś swoją władzę sprawował jako karę. ,,Wiedza o tym jakie błędy może popełnić gwiazda nie jest przeznaczona dla ciebie'' - mówił Koriakin.