,,Szatan w ciemnościach łowi; jest to nocne zwierzę;
Chowaj się przed nim w światło, tam cię nie dostrzeże’’
- Adam Mickiewicz ,,Nocny ptak’’
Graham Masterton (ur. 1946) jest brytyjskim pisarzem. Pisał min. poradniki o seksie (np. ,,Potęgę seksu’’ i ,,Magię seksu’’). Sławę zapewniły mu jednak horrory: ,,Bazyliszek’’ (akcja w Polsce!), ,,Czarny anioł’’, ,,Demony Normandii’’, ,,Dżinn’’, ,,Kostnica’’, ,,Manitou’’, ,,Rytuał’’, ,,Sfinks’’, ,,Tengu’’, ,,Wizerunek zła’’, ,,Wojownicy nocy’’, ,,Wyklęty’’, ,,Zemsta Manitou’’, ,,Zwierciadło piekieł’’ i wiele innych. Cieszy się popularnością w Polsce do tego stopnia, że jeden z wrocławskich krasnali, Mastertonek ma twarz pisarza i trzyma w ręku jedną z jego przerażających książek.
W sierpniu 2026 r. przeczytałem jego powieść grozy ,,Studnie piekieł’’ (ang. ,,The Wells of Hell’’) z 1979 r. w polskim przekładzie Danuty Dowjat z 1993 r.
Podczas Zimnej Wojny w New Milford w Connecticut (USA) żył hydraulik Mason Perkins, niedoszły psycholog. Po rozwodzie mieszkał samotnie z kotem Shelleyem, nazwanym na cześć angielskiego poety romantycznego, Percy’ego Bysshe Shelleya (1792 – 1822). Podkochiwał się w pięknej Rhecie, pracownicy laboratorium, która ostatecznie związała się z jego rywalem.
Przyszło mu się zmierzyć z szatanem. Główny sprawca zła z demonologii chrześcijańskiej zostały przedstawiony w dosyć nietypowy sposób. Był władcą zatopionej Atlantydy, określanym imionami Quithe (celtyckie), Chulthe (indiańskie) i Agnanga. Stał za ludzką skłonnością do zła i mrocznymi kultami z zamierzchłej przeszłości. Krył się w podziemnych źródłach na terenie Connecticut i planował podbój świata. Posługiwał się w tym celu wodą skażoną demonicznym nasieniem. Pijący ją ludzie zamieniali się w krwiożercze potwory podobne do krabów. Taki właśnie los spotkał małżeństwo Jima i Alison Bodinów, przyjaciół Perkinsa.
Powieść otwierają dwa cytaty. ,,Myślę, że gdyby diabeł nie istniał i miałby go stworzyć człowiek, to stworzyłby go na swój obraz i podobieństwo’’ - Fiodor Dostojewski (1821 – 1881) oraz ,,Ku zgiełkliwej trzodzie, której stada / Żywot swój wiodą na pastwisku Ziemi, / Szatan spogląda i na łożu siada / Z siarki wyłonion wśród brzasku promieni’’ - Robert Southey (1774 – 1843) w przekładzie Piotra Maślanki. Przypuszczam, że nazwisko Bodinów w sposób zamierzony nawiązuje do Jeana Bodina (1530 - 1596), francuskiego prawnika i łowcy czarownic. W ujęciu chrześcijańskim (szatan jako ,,małpa Boga’’) woda zamieniająca ludzi w bestie jawi się jako parodia chrztu. Perkins chciał uratować skarcynizowanynych Jima i Alison. Współbrzmi to ze słowami św. Augustyna o tym, żeby nienawidzić grzechu, lecz kochać grzesznika. Pomoc medium, pani Thompson okazała się bezskuteczna. Kobieta zginęła zabita przez monstrum. (Morał: nie można zwyciężyć szatana za pomocą okultyzmu). Pomimo swego religijnego sceptycyzmu, Perkins i ludzie szeryfa poczęli się w końcu modlić o pomoc do Boga.
W powieści silne są także wpływy horrorów H. P. Lovecrafta (1890 - 1937) 1: prastara rasa z oceanu wroga ludzkości, imię Chulthe przypominające wyraźnie Cthulhu, silna talasofobia, czyli lęk przed morzem (antagoniści podobni do skorupiaków, którzy cuchnęli nieświeżą rybą) oraz stara księga zawierająca klucz do tajemnic (XVIII – wieczne ,,Legendy z Litchfield’’). Innym źródłem inspiracji był film ,,Atak potwornych krabów’’ (1957), którego tytuł mówi sam za siebie.
Atlantyda, opisana po raz pierwszy w dialogach Platona 2, jest określana w powieści także fikcyjną indiańską nazwą Mic – Mac. Odejście Quetzalcoatla za morze zostało potraktowane jako metafora zatonięcia Atlantydy. Autor błędnie przypisuje kult tego boga Majom zamiast Aztekom 3. Shellycoat (dosłownie: ,,płaszcz z muszli’’), słodkowodny goblin ze szkockiego folkloru (powyżej) był pierwotnie człowiekiem przemienionym w demonicznego skorupiaka. Przypominająca go, choć niewymienioną w powieści istotą był skeljaskrimsli, islandzki potwór morski, zdolny do wychodzenia na ląd, którego ciało także pokrywały muszle.
Masterton wykorzystał także ideę karcynizacji. W swojej zwulgaryzowanej, prześmiewczej wersji mówi ona o przemianie w kraby jako celu ewolucji wszystkich organizmów na Ziemi. (W rzeczywistości uczeni odnoszą to zjawisko wyłącznie do skorupiaków, traktując je jako przejaw konwergencji). Co ciekawe fantastyczna karcynizacja ma swój przejaw także w polskiej literaturze. Bruno Schulz opisał w opowiadaniu ,,Ostatnia ucieczka ojca’’ ze zbioru ,,Sanatorium pod Klepsydrą’’ przemianę swojego ojca, Jakuba w raka.
1 Odsyłam do posta: ,,H. P. Lovecraft i mitologia Cthulhu’’.
2 Odsyłam do posta: ,,Platon i Atlantyda’’.
3 Majański odpowiednik Quetzalcoatla nosił imię Kukulkan. Polecam wpis ,,Mitologia Azteków’’.
