,,Miasto
ze snu nazywa się ‘Dżahilijja’ nie dlatego, żeby miało
‘obrażać i lżyć’ szarifowską Mekkę, ale dlatego, że utrata
wiary wtrąciła śniącego, Dżibrila, na powrót do stanu, jaki
opisuje to słowo. Celem owej sekwencji obrazów nie ma być
oczernianie ani ‘obalanie’ islamu, ale sportretowanie duszy
przeżywającej kryzys – pokazanie, w jaki sposób utrata Boga może
złamać człowiekowi życie’’ - Salman Rushdie ,,Ojczyzny
wyobrażone’’
Na
przełomie czerwca i lipca 2021 r. przeczytałem głośną powieść
Salmana Rushiego ,,Szatańskie
wersety’’
(ang. ,,The
Satanic Verses’’)
z 1988 roku. Sięgnąłem po nią pod wpływem Pawła Miłosza, który
na swoim blogu ,,Se
czytam’’
umieścił ją w kanonie fantasy. Dodatkową motywacją był dla mnie
fakt czerpania inspiracji przez Rushdiego z ,,Mistrza
i Małgorzaty’’,
przyznaję jednak, że powieść Bułhakowa podoba mi się znacznie
bardziej.
,,Szatańskie
wersety’’
należą do najbardziej kontrowersyjnych książek XX wieku. Autora
oskarża się ją o bluźnierstwa przeciw Mahometowi. W 1989 r.
irański ajatollah Chomeini wydał nań fatwę przez co życie
Rushdiego (a także jego tłumaczy i wydawców) zawisło na włosku.
Powieść jest zakazana min. w Indiach, Bangladeszu, Sudanie, RPA,
Kenii, Tajlandii, Tanzanii, Indonezji, Singapurze, Wenezueli,
Pakistanie, na Sri Lance etc.
Salman
Rushdie (ur. 1947 r. w Bombaju) jest ateistą pochodzącym z rodziny
muzułmańskiej. Od czternastej roku życia mieszkał w Wielkiej
Brytanii, obecnie zaś mieszka w USA. W 2006 r. był w Polsce. W 2007
r. otrzymał szlachectwo od królowej Elżbiety II mimo gróźb Al –
Kaidy. W 2020 r. razem z Joanne K. Rowling i Margaret Atwood
sprzeciwiał się groźnemu zjawisku jakim jest lewacka kultura
wykluczenia (cancel
culture).
Oprócz
,,Szatańskich
wersetów’’
napisał również: ,,Czarodziejkę
z Florencji’’,
,,Dwa
lata, osiem miesięcy i dwadzieścia osiem nocy’’,
,,Dzieci
północy’’,
,,Furię’’,
,,Grimusa’’
(debiut), ,,Haruna
i Morze Opowieści’’,
,,Josepha
Antona. Autobiografię’’,
,,Lukę
i Ogień Życia’’,
,,Ojczyzny
wyobrażone’’,
,,Ostatnie
westchnienie Maura’’,
,,Quichotte’’,
,,Śalimara
klauna’’,
,,Wschód,
Zachód’’,
,,Wstyd’’,
,Ziemię
pod jej stopami’’
i ,,Złoty
dom Goldenów’’.
Akcja
,,Szatańskich
wersetów’’
rozgrywa się symultanicznie w latach 80 – tych XX wieku i we
wczesnym średniowieczu w Bombaju, Londynie, Argentynie, w
Himalajach, w fikcyjnej indyjskiej wiosce Titlipurze, w Szkocji, oraz
w Dżahilijji (Mekce) i Jasribie (Medynie).
Głównymi
bohaterami jest duet indyjskich aktorów: Dżibril Fariśta
(popularny odtwórca ról bogów w wielu filmach) i Saladyn Ćamća
(mistrz w naśladowaniu głosów). Obaj byli pasażerami samolotu
,,Bostan’’
lot AI 420 z Bombaju do Londynu, który zajęty przez islamskich
terrorystów został wysadzony nad kanałem La Manche. Ocaleli tylko
Fariśta i Ćamća. Gwoli wyjaśnienia; Bostan i Gulistan to dwa
rajskie ogrody z wierzeń muzułmańskich.
Powieść
ta, napisana w konwencji realizmu magicznego, opisuje wiele
nadprzyrodzonych zjawisk, przeważnie będących wytworem chorej
wyobraźni Dżibrila Fariśty, któremu śniło się, że był swoim
imiennikiem, aniołem Dżibrilem (św. Gabrielem Archaniołem).
-
Dżibrilowi często ukazywał się duch jego byłej kochanki,
samobójczyni Rekhy Merchant latającej na dywanie.
-
Aresztowany przez policję Saladyn Ćamća już w furgonetce zaczął
zamieniać się w pół – człowieka, pół – kozła. W szpitalu
więziennym spotkał wiele innych hybryd ludzko – zwierzęcych
(prawdopodobnie policja praktykowała magię). Z czasem zamienił się
w diabła (Iblisa).
-
Irański imam (XX – wieczny odpowiednik Mahometa) wygnany ze swej
ojczyzny przez Cesarzową, dosiadł Dżibrila i zmusił go do lotu.
-
Prorokini Aisza z Titlipuru była młodą kobietą o białych
włosach, której nagość okrywały motyle mogące zmieniać
ubarwienie. Gdy była głodna zjadała kolorowe owady. W czasie suszy
wyciągnęła wieśniaków z Titlipuru na pieszą pielgrzymkę do
Mekki, w czasie której Morze Arabskie miało się przed nimi
rozstąpić tak jak wcześniej Morze Czerwone przed Mojżeszem i
Izraelitami. Niestety Aisza i jej wyznawcy utonęli do końca
wierząc, że zapowiedziany cud właśnie się realizuje.
-
Cierpiąca na płaskostopie himalaistka Alleluja Cone (jej ojciec
Otto Cone był polskim Żydem) w czasie wspinaczki na Mount Everest
rozmawiała z duchem himalaisty Morrisa Wilsona. Owa zjawa później
często jej się ukazywała.
-
Dżibrila odwiedził w mieszkaniu sam Bóg, który przybrał postać
szpakowatego mężczyzny w średnim wieku.
-
Życzenie Dżibrila, aby Londyn stał się miastem tropikalnym
sprowadziło nań falę upałów.

Najwięcej
kontrowersji wzbudził apokryficzny wątek Mahometa – Mahunda
(całkiem możliwe, że gdybym był muzułmaninem sam uważałbym
Autora za bluźniercę). Tytułowe ,,szatańskie
wersety’’
to usunięty z ,,Koranu’’
fragment, w którym czczone w Mekce arabskie boginie Al – Lat,
Manat i Al – Uzza zostały uznane za córki Allacha. Mahomet
wprowadził ten werset dla doraźnej korzyści politycznej. Później
go usunął i po zdobyciu Mekki kazał zburzyć posągi bogiń.
Prorok został ukazany jako okrutny i zdradliwy fanatyk, który
jednak umiał okazać łaskę zwyciężonym wrogom. Ustanowił
mnóstwo drobiazgowych przepisów religijno – prawnych regulujących
najdrobniejsze aspekty życia. Poślubił 12 żon, podczas gdy innym
zezwalał tylko na cztery: Chadidżę, Aiszę (najmłodszą i
najbardziej ukochaną z nich), Saudę Bint Zamę, Hafsę, Ramlę, Umm
Salamę Machzumitkę, Safię Żydówkę, Majmunę, Zajnab Bint
Dżahsz, Zajnab Bint Chuzajnę, Dżuwajrijję i Marię Koptyjkę.
Pierwszymi zwolennikami Mahunda byli jego wuj Hamza, roznosiciel wody
Chalid, etiopski niewolnik Bilal i perski skryba Salman, który
świadomie przeinaczał tekst objawienia. Działalności Mahunda
sprzeciwiała się królowa Hind; wojowniczka i ponoć też
czarownica, żona Karima Abu Simbela. Zabiła Hamzę i zjadła jego
wątrobę. Choć uzyskała przebaczenie ostentacyjnie całując stopy
Mahometa, nigdy nie przestała go nienawidzić i radowała się w
dniu jego śmierci. Jego wrogiem był również poeta Baal, który
pisał satyry na Mahometa, zaś po zajęciu przezeń Dżahilijji,
schronił się w domu publicznym, gdzie razem z dwunastoma
prostytutkami parodiował proroka i jego żony.

Powieść
opowiada o przenikaniu się kultur i religii. Potępia rasizm i
fanatyzm religijny, min. ośmiesza kreacjonizm. Autor delikatnie
mówiąc nie lubił premier Margaret Tchatcher (pokazuje to scena
niszczenia jej figury woskowej w klubie Gorący Wosk). Równocześnie
mówi o poszukiwaniu Boga oraz o przebaczeniu (przebaczyli sobie
zwaśnieni Fariśta i Ćamća oraz ten ostatni i jego umierający
ojciec). Losy powieści pokazują różnicę między samozwańczą
,,religią
pokoju’’,
a chrześcijaństwem. Podczas gdy muzułmanie chcieli zamordować
Rushdiego, w katolickiej Polsce żyje pisarz Jacek Piekara, autor
cyklu inkwizytorskiego, w którym alternatywny Jezus Chrystus zszedł
z krzyża i wymordował swoich wrogów. Piekarze nie spadł za to
włos z głowy (niektórzy widzą w jego cyklu przesłanie
kryptochrześcijańskie), zaś najbardziej atakują go lewacy. Sam
lubię czytać jego wpisy na Twitterze ;).