Lew

Podobnie jak kot domowy i jaguar, również lew zajmuje dużo miejsca w kulturze człowieka. W bajkach i baśniach jest królem zwierząt. W mitologii greckiej występuje zabity przez Heraklesa lew nemejski o skórze tak grubej i twardej, że nie dawało się jej niczym przebić. Od nazwy tego kota została utworzona pośrednio nazwa miasta Lwów na Ukrainie. Lwy stały się pierwowzorem wielu wyimaginowanych stworów jak gryfy czy sfinksy.

Występują dwie główne odmiany lwów: afrykański (to jest masajski, berberyjski etc.) i azjatycki. Lew azjatycki jest gatunkiem ginącym z powodu polowań. Największa populacja lwów azjatyckich żyje w rezerwacie Kathiwar w Indiach. Lwy są przykładem dymorfizmu płciowego (co znaczy, że samiec różni się wyglądem od samicy). Na głowie samca sierść jest bujna i tworzy rozłożystą grzywę. Samice i młode jej nie mają. U osobników obydwu płci ogon kończy się kępką włosów zwaną chwostem. Swym wyglądem lwica przypomina żyjącą w obu Amerykach pumę. Jako jedyne kotowate lwy prowadzą stadny tryb życia. W stadzie jest wyraźny podział obowiązków. Samce z powodu widocznej z daleka grzywy zostawiają polowanie samicom, a same pilnują bezpieczeństwa stada. 

Płetwonogie

Ta grupa ssaków morskich powstała na drodze ewolucji z łasicowatych (wydry). Dotyczy to fok, natomiast przodkami uchatek i morsów są niedźwiedziowate.

W Bałtyku żyją trzy gatunki ssaków płetwonogich, a są to foki: pospolita, szara i obrączkowana. W Polskiej Czerwonej Księdze znajduje się foka szara. Najsłynniejszym ssakiem płetwonogim jest foka Balbina znajdująca się pod opieką ludzi na Helu. Młode foki u większości gatunków mają białe ochronne ubarwienie. Ssaki płetwonogie żyją u wybrzeży wszystkich kontynentów. W Morzu Śródziemnym żyje foka zwana mniszką śródziemnomorską (jej wymarła krewniaczka mniszka karaibska żyła u wybrzeży Antyli, Ameryki Środkowej i Południowej, zaś zagrożona wyginięciem mniszka hawajska zamieszkuje Hawaje). Mniszka śródziemnomorska na wskutek nadmiernych połowów ryb, kłusownictwa i zanieczyszczania środowiska jest gatunkiem ginącym. Dwa gatunki ssaków płetwonogich (foka bajkalska i foka kaspijska) żyją w wodach słodkich. U wybrzeży Antarktydy żyje foka zwana lampartem morskim. Żywi się rybami, pingwinami, a nawet … innymi fokami (takimi jak foka krabojad). Największym (5 m) ssakiem płetwonogim świata jest słoń morski nazwany tak ponieważ u starych samców górna warga tworzy niewielką ,,trąbę''. W okresie godowym samce słoni morskich walczą między sobą o możliwość pokrycia jak największej ilości samic. Tak jak ich lądowi imiennicy, słonie morskie mają grubą skórę, która ma chronić mięśnie przed kłami rywali i orek.

Grubą skórę mają również morsy. Te wielkie morskie ssaki żyją u polarnych wybrzeży Skandynawii, Grenlandii, Alaski, Kanady i Syberii. Z pyska wystają im ciosy zwane błędnie kłami. Podobnie jak kość słoniowa tak ciosy morsów są przyczyną ich zguby ponieważ w celu ich zdobycia morsy podobnie jak słonie są mordowane przez kłusowników ¹. Morsy używają ciosów do obrony przed drapieżnikami, do wydłubywania małży z dna morskiego i zaczepiania się o krę. Foki i morsy są dla Eskimosów bardzo cennymi zwierzętami, dostarczającymi mięsa, skór (do wyrobu ubrań i kajaków), tłuszczu (do celów oświetleniowych) i kości do wyrobu narzędzi i broni.

Uchatki żyją u wybrzeży Azji (kotik), Afryki (kotik afrykański), Ameryki Północnej i Południowej (uchatka kalifornijska) i Australii (uchatka australijska).

1 Ciosy morsów jako substytut kości słoniowej pojawiają się w niektórych opowiadaniach A. Pilipiuka

Zwierzęta mórz i oceanów

Od bakterii pochodzi pierwotniak zwany eugleną zieloną nazywaną również klejnotką. Pierwotniak ten posiada cechy zarówno roślin (np. ciałka zieleni) i zwierząt (cudzożywność). Stopniowo w procesie ewolucji wśród pierwotniaków powstawały gatunki coraz doskonalsze. Jednymi z nich są 

otwornice i promienice. Pierwotniaki te są okryte wapienną skorupką. Po ich śmierci skorupki gromadzą się na dnie i pod ciśnieniem powoli zmieniają się w skały wapienne ¹.

Innymi prymitywnymi bezkręgowcami są gąbki. Swym wyglądem przypominają roślin, za które kiedyś je uważano. Wyżej rozwiniętymi bezkręgowcami są szkarłupnie (z grec. Echidnodermata, co 

po spolszczeniu znaczy 'kolczasta skóra'). Jednymi z ich przedstawicieli są rozgwiazdy nazwane tak dlatego, że kształtem ciała przypominają gwiazdy. Są mięsożerne a odżywiają się głównie małżami, 

natomiast również należące do rozgwiazd korony cierniowe (nazwane tak z powodu kolczastej 

skóry) żywią się koralowcami. Innymi przedstawicielami szkarłupni są jeżowce nazwane tak ponieważ wyglądem przypominają zwinięte w kulkę jeże. Natomiast należący do jeżowców 

serduszkowiec przypomina serce, a jego kolce są krótkie i miękkie. Wszystkie jeżowce są roślinożerne, a odżywiają się glonami. Wszystkie jamochłony prowadzą wodny tryb życia. Ich nazwa wzięła się od jamy chłonąco – trawiącej. Niektóre jamochłony żyją również w wodach słodkich (np.

 stułbie). Jedynym krążkopławem (zwanym również meduzą) żyjącym w Bałtyku jest chełbia modra. Najwięcej meduz żyje w morzach tropikalnych. W odróżnieniu od naszej chełbi modrej,

 niektóre z nich są niebezpieczne dla człowieka (najgroźniejsza jest bełtwa). Bąbelnica zwana również żeglarzem portugalskim jest kolonią małych, morskich organizmów zawieszonych pod skórnym workiem wypełnionym powietrzem. Największym przedstawicielem płazińców jest wstężnik (30 m), natomiast jego krewny wstężnik mniejszy osiąga zaledwie 30 cm długości. Średniej wielkości wstężniki osiągają 5 – 8 m długości. Robaki te są szerokie na 2,5 – 9 mm. Żyją u atlantyckich wybrzeży Europy i w kanale La Manche. W odróżnieniu od dżdżownicy, nie mająca 

polskiej nazwy Serpula żyje w morzach i prowadzi osiadły tryb życia. Podobnie jak Lanica, Serpula chroni swoje miękkie ciało wewnątrz wapiennej rurki. W odróżnieniu od Serpuli, Lanica przytwierdza swoją rurkę do podłoża. Natomiast przypominająca dżdżownicę piaskówka żyje w mule, gdzie drąży norki wyglądające jak litera U. W morzach i oceanach żyje wiele skorupiaków w 

tym największy skorupiak świata – krab japoński (3 metry rozpiętości odnóży). W Bałtyku żyje krab wełnistoszczypcy zawleczony z Chin. Innymi skorupiakami żyjącymi w Bałtyku są krewetki, garnele, pąkla.

Pierwszymi kręgowcami w historii świata były ryby (niektóre ich gatunki żyją w wodach słodkich). 

Najmniejszą rybą świata jest babka (1 cm), a największą – rekin wielorybi (15 m), którego długość rekordowa wynosi 20 m. Ryby żyją we wszystkich morzach świata z wyjątkiem Morza Martwego. Kręgowce te rozmnażają się jajorodnie znosząc jaja zwane ikrą. Natomiast średniej wielkości rekiny 

(np. żarłacz ludojad, żarłacz tygrysi, lamna śledziowa) są jajożyworodne. Żarłaczowi błękitnemu często towarzyszy niewielka, czarno – biała ryba zwana pilotem. W jurze rozwinęły się gady kopalne zwane gadami morskimi. Dzieliły się one na Ichtiosauria i Sauroperygia. Przedstawicielem tej 

pierwszej był min. ichtiozaur (,,rybi jaszczur''), który dał nazwę tej grupie gadów morskich. Ichtiozaur jako pochodzący od gadów lądowych miał cztery płetwy, nie mógł jednak chodzić, dlatego był żyworodny jak współczesne delfiny. Inne gady morskie wychodziły w porze lęgów z wody. Sauropterygia była reprezentowana przez gady morskie przypominające wyglądem dinozaury 

Sauropoda. Największy ich przedstawiciel – elasmozaur osiągał 20 m długości. Gad ten miał paszczę pełną ostrych zębów, długą szyję, płetwy oraz krótki ogon. Gady te były mięsożerne, a odżywiały się rybami, mięczakami, skorupiakami. Współczesne gady morskie należą do żółwi, 

jaszczurek i węży. Te ostatnie (węże morskie) w starych opowieściach żeglarskich występują jako wielkie potwory zatapiające okręty. Tak naprawdę osiągają 90 cm długości i nie napadają na ludzi bez potrzeby. Są jednak bardzo jadowite (jedna kropla jadu węża morskiego wystarczy do zabicia pięciu ludzi, natomiast 15 kropli jadu żmii jednego). Jedyną jaszczurką żyjącą w morzach jest 

legwan morski żyjący u wybrzeży Galapagos. Żywią się glonami. Jako jedyne jaszczurki na świecie posiadają gruczoł solny do wydalania nadmiaru soli z organizmu. Wśród żółwi morskich znajduje się 

również największy żółw świata – żółw skórzasty. Żyjący u wybrzeży Nowej Gwinei szylkret olbrzymi został przetrzebiony przez człowieka z powodu swego pancerza złożonego z wielobarwnych płytek, z których wyrabiane są drobiazgi galanteryjne. Zagrożony wyginięciem jest 

także karetta. Ptakami morskimi nazywamy ptaki, które żyją na wybrzeżu. W Polsce są to: mewa 

pospolita, nur czarnoszyi, ohar itd. W Europie u wybrzeży północnego Atlantyku żyją maskonury. Czasem na wybrzeżach spotyka się bieliki. Oprócz ohara nad morzem spotykamy inne blaszkodziobe np. kaczki lodówkę, uhlę i edredona. Ssaki morskie dzielimy na walenie, płetwonogie i syreny. 

Jedynym przedstawicielem łasicowatych żyjącym w morzu jest wydra morska zwana wydrozwierzem, lub kałanem. Największym zwierzęciem świata jest płetwal błękitny (30 m). 

Podobny kształt ciała, ale mniejsze rozmiary ma finwal (20 m). Tak jak płetwal błękitny żywi się krylem. W Bałtyku żyją trzy gatunki płetwonogich: foka szara, foka pospolita i foka obrączkowana. Syreny zostały tak nazwane ponieważ z daleka samica przypomina karmiącą kobietę. Ich przedstawicielami są manat i diugoń. Jeszcze w XVIII wieku w morzach polarnych żyła krowa morska. Została opisana przez niemieckiego przyrodnika Stellera.

1 Obecnie pierwotniaków nie zalicza się już do zwierząt, ale do królestwa Protista, do którego należą również glony

Plemiona Atlantydy

,,Mieszkańcy A. rozwijali się kolejno w 7 'podrasach', które w miarę kurczenia się kontynentu kolejno migrowały na przyległe obszary. Są to:
1. Rmoahalowie - 'Mahoniowi Olbrzymi' (domniemani przodkowie Lapończyków, Paleoazjatów i Ugrofinów), 2. Tlawatliowie - 'Brunatnoczerwoni Górale' (domniemani przodkowie większości Indian i niektórych ludów Afryki), 3. Toltecy (uzdolnieni astronomowie i architekci, przodkowie Indian meksykańskich i andyjskich oraz 'rządzącej kasty' starożytnego Egiptu), 4. Turańczycy - 'Wędrowcy' (przodkowie Turków, Azjanitów, Sumerów, Elamitów i twórców cywilizacji chińskiej), 5. Prasemici (przodkowie Chamitów, Semitów i wszelkich Indoeuropejczyków), 6. Akkadyjczycy - 'Złotoskórzy Żeglarze' - ostatni władcy A. w stadium Posejdonii (przodkowie Kanaanejczyków i pierwotnych mieszkańców Mezopotamii), 7. Mongołowie (potomkowie Turańczyków i przodkowie większości obecnej rasy żółtej'' - Małgorzata Sacha - Piekło ,,Zaświaty i krainy mityczne. Leksykon''

Powyższy pseudonaukowy mit pochodzi z mitologii teozoficznej. Zamieściłem go tu wyłącznie jako ciekawostkę dla fantastów; nikogo nie namawiam by w to wierzył ;). 

,,Baśnie czarodziejskie pani d'Aulnoy''

W czerwcu 2016 r. przeczytałem znalezioną przypadkiem w bibliotece książkę ,,Baśnie czarodziejskie pani d'Aulnoy¹'' (tytuł oryginału francuskiego: ,,Les Contes des Fèes'') z posłowiem Roberta Stillera² i ilustracjami Albina Brunovskiego.

Autorka omawianych baśni, Marie Catherine Le Jumel de Barneville baronowa de La Motte d'Aulnoy (1650/51 – 1705) w wieku 15 – 16 lat poślubiła 50 – latka. Jej małżeństwo było nieszczęśliwe, stąd w swej twórczości walczyła przeciwko małżeństwom z przymusu. Była damą dworu Ludwika XIV i bohaterką skandali. Kilkakrotnie ją wypędzano, a nawet groziło jej ścięcie. Prowadziła salon literacki w Paryżu. Jej najważniejsze dzieła to ,,Baśnie czarodziejskie'' i ,,Nowe opowieści, czyli Modne wróżki''. Szpiegowała na rzecz Francji w Hiszpanii i w Anglii. Lubiła przepych i wykwintne jedzenie (stąd pełno go w jej baśniach); używając współczesnych określeń można powiedzieć, że była ówczesną celebrytką ;).

Omawiana antologia zawiera siedem z dwudziestu czterech baśni: ,,Książę Chochlik'', ,,Księżniczka Różyczka'' (przypomina włoską baśń o Królu Pawi z antologii Itala Calvina³), ,,Złota gałąź'', ,,Poczciwa myszka'', ,,Bystrzynka Popiołek'' (baśń przypominająca skrzyżowanie ,,Jasia i Małgosi'' z ,,Kopciuszkiem''), ,,Fortunatka'' i ,,Szympulka''.

Akcja rozgrywa się w czasie nieokreślonym, zarówno w miejscach rzeczywistych jak Paryż, Chiny, Syjam czyli dzisiejsza Tajlandia (pojawiają się też wzmianki o Włoszech, hiszpańskim koniu i moskiewskich szczurach), jak też w miejscach fantastycznych jak:

- Wyspa Niezmąconych Rozkoszy zamieszkana przez same kobiety, gdzie przybył książę Leander zamieniony w chochlika,

- królestwo Króla Pawi (był człowiekiem noszącym liczne ozdoby z pawich piór),

- Kraj Radości (władał nim król Radosław) i Kraina Łez (władał nią zły król – sadysta ,,zaprzysięgły wróg wszystkiego co przyjemne''),

- Koczkodania (królestwo małp i innych zwierząt; rządził nim małpi król Koczkodan, który chciał poślubić Szympulkę w małpiej postaci,

- Szympulia (królestwo założone przez królewnę Szympulkę na pustyni).

Jak przystało na literaturę barokową, w baśniach pani d'Aulnoy pojawiają się liczne nawiązania do kultury antycznej jak chociażby amorki, jednorożce (stworzenia wzmiankowane po raz pierwszy przez Ktezjasza) i pigmeje. Na Wyspie Niezmąconych Rozkoszy żyły amazonki i nimfy. Rodzice zmuszali dziewczynkę do zostania westalką, lecz książę Leander zamieniony w niewidzialnego chochlika zapobiegł temu (widać tu krytykę powszechnego wówczas zwyczaju oddawania dzieci do klasztoru wbrew ich woli). Wyrzucona za burtę Różyczka przeżyła zamach na swe życie, pływając po morzu na pierzynie z piór feniksa. Może to być nawiązanie do chrystologicznej symboliki tego mitycznego ptaka, który nie był obojętny Ojcom Kościoła. Stara i brzydka wróżka, której książę Niezrównany odmówił ożenku (znów krytyka małżeństw aranżowanych przez rodziców!) wyczarowała sfinksy, syreny, centaury, ,,lwy o ludzkiej twarzy i smoki latające''. Nawiasem mówiąc owe lwy o ludzkich twarzach to mogły być mantykory popularne w wierzeniach średniowiecznych. Do postaci Polifema z ,,Odysei'' Homera może nawiązywać para cyklopów – ludożerców, zabitych podstępem przez Bystrzynkę Popiołek, ratującą swe niewdzięczne siostry Kwiatomiłę i Maciejkę przed pożarciem. Pierwowzorem Królowej Lasów opiekującej się Fortunatką mogła być rzymska bogini Diana. Wreszcie Biroka - ,,czcigodny starzec z brodą aż do pasa, […] na głowie miał wieniec z maków i dzikich lilii; […]'' - bóg rzeki Biroczanki, był wzorowany na antycznych bóstwach rzek (np. Acheloos – bóg rzeki Aspropotamos). Na wydany przez niego bal przyszły nimfy rzek Sekwany (notabene Sekwana wywodzi swą nazwę od galijskiej bogini o tym samym imieniu czczonej w okresie rzymskim), Tamizy, Szprewy i Brahmaputry.

Na kartach ,,Baśni czarodziejskich'' spotykamy też liczne ciekawe pomysły samej d'Aulnoy. Są to:

- wróżki zamieniające się w węże (do motywu tego mógł nawiązać C. S. Lewis w ,,Srebrnym krześle'' tworząc postać Zielonej Czarownicy),

- niebieski kot Błękitek żyjący na Wyspie Niezmąconych Rozkoszy (niewidzialny książę Leander podkradał mu przysmaki),

- zielony jednouchy pies Merdałek należący do Różyczki,

- czarnoksiężnik w okularach noszący na głowie … krokodyla (sic!), w ręku zaś trzymający bicz z węży. Czarownik ten zamienił odrzucające jego zaloty księżniczki w myszy, a ich kochanków w koty,

- niebieskie małpy, które miały ciągnąć karetę Różyczki,

- wreszcie: skrzydlaty delfin, na którym książę uwolnił Szympulkę z butelki strzeżonej przez olbrzymy i smoki.

Autorka w wielu sprawach wykazuje daleko idącą ignorancję. W jej utworach pojawiają się zarówno roślinożerny wąż jak i ludożercze flądry. Wieśniaczka pasie owce w sukni z koronek. Tatarak jest nazywany mieczykami, zaś owadożerny w rzeczywistości kameleon żywi się samym powietrzem (sic!).

D'Aulnoy przywiązuje dużą wagę do luksusów i piękna zewnętrznego, jednak ważniejsze okazuje się piękno wewnętrzne (widać to w opowieści o księciu Krzywoszyjku i beznogiej księżniczce Głąb). Pozytywnym, bardzo chrześcijańskim elementem jest również pochwała przebaczenia. Różyczka przebaczyła swej niańce i jej córce, które chciały ją zabić, zaś Bystrzynka Popiołek przebaczyła niewdzięcznym siostrom, które zawsze były dla niej złe.

1 Czytaj: donua

2 Zainteresowanych twórczością Roberta Stillera odsyłam do posta: ,,Polska odpowiedź na 'Pieśń o Nibelungach', czyli 'Krymhilda'''

3 Odsyłam do posta: ,,Baśnie włoskie tom I - II''

Mityczna Etiopia

,, [...] Uważano, że Etiopowie odżywiali się jedynie mięsem i mlekiem, myli się w cudownym, odmładzającym źródle, posiadali wiele złota, a zmarłych zamykali w kryształowych  kolumnach. W ich pobliżu mieszkać miały rozmaite ludzkie potwory z psimi pyskami,  z pojedynczym okiem na piersi lub pozbawione języka lub nosa. [...]'' - Małgorzata Sacha - Piekło ,,Zaświaty i krainy mityczne. Leksykon''

Indiański Faeton

,,W związku z możliwością odwiedzania D[omu] M[itów]  podaje się mit o indiańskim Faetonie: narodzonym z ziemskiej dziewczyny synu Słońca. Postanowiwszy poznać swego ojca, wystrzelił on w niebo z łuku i po drabinie ze strzał wstąpił do D[omu] M[itów]. Ojciec, którego zmęczyło dźwiganie ciężkiej tarczy słonecznej, dał ją synowi, kiedy jednak ten rozgonił chmury i zbyt przypiekł ziemię, strącił go z powrotem, zmienionego w norkę'' - Małgorzata Sacha - Piekło (red.) ,,Zaświaty i krainy mityczne. Leksykon''