Ptaki drapieżne

Ptaki drapieżne są rzędem ptaków najbliżej spokrewnionym z brodzącymi. Kiedyś ludzie zaliczali drapieżne i sowy do jednej grupy. Błotniaki mają nawet tak jak sowy – szlarę. W XVIII wieku Karol Linneusz do drapieżnych zaliczył dzierzby ¹.

Ptaki drapieżne mają duże, ostre, zakrzywione dzioby służące do zabijania i rozszarpywania zwierząt stanowiących ich pokarm. Niektóre gatunki mają w środku dzioba odgałęzienie podobne do zęba. Najdłuższe nogi wśród drapieżnych mają sekretarz i błotniaki. Nogi są żółte, częściowo opierzone. Jedynie u orłów są pokryte pierzem aż do palców. Palce są długie i zakończone ostrymi, czarnymi szponami służącymi do chwytania zdobyczy. Od spodu palce rybołowa pokryte są szorstką skórą, która uniemożliwia rybie wyślizgnięcie się. Na ogół drapieżne są dobrymi lotnikami, potrafiącymi długo szybować. Piątą cechą umożliwiającą im polowanie jest wzrok. Ich oczy są niemal czterokrotnie większe od ludzkich, dzięki czemu pole widzenia jest szersze. Stąd wzięło się powiedzenie ,,sokoli wzrok''.

Drapieżne żyją na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Ich największym przedstawicielem jest harpia (2 m rozpiętości skrzydeł).

Pisklęta są gniazdownikami. Pokryte są białym puchem (pisklaki orlika grubodziobego mają czarne plamki). Opiekują się nimi obydwoje rodzice. W pierwszych dniach życia samiec poluje, a samica zostaje w gnieździe i ćwiartuje pokarm przyniesiony przez samca. Gdy pisklęta podrosną, matka również poluje, zostawiając potomstwo same w gnieździe. Rzadko się zdarza, aby były solidarne. Orły klują się w odstępie kilku dni, a starszy pisklak zabija młodsze rodzeństwo. Stara się nie dopuścić go do pokarmu, a w okresie głodu skubie z puchu i wyrzuca z gniazda.

Od średniowiecza ludzie doceniając zdolności łowieckie drapieżnych ptaków wykorzystywali je w łowach. Najczęściej ptakami tymi były sokoły, toteż ową gałąź łowiectwa nazwano sokolnictwem. Nie wszystkie ptaki drapieżne były cenione jednakowo np. nazwy pustułka i pustułeczka pochodzą od staropolskiego ,,pusta'', czyli niezdatna do łowów. Podczas polowania zakładano im kaptur, spod którego nic nie widziały, dopóki nie nauczyły się jeść z dłoni sokolnika i wracać na jego gwizdnięcie. Taka nauka nazywała się układaniem. Ułożone drapieżniki osiągały wysokie ceny. W 1396 r. sułtan Bajazyt pokonawszy pod Nikopolis krzyżowców wziął do niewoli liczną grupę francuskiej szlachty. Odmówił przyjęcia okupu bez względu na wysokość, ale dał się skusić gdy książę Burgundii ofiarował za jeńców 13 białych sokołów (białozorów). Angielski przepis łowiecki z XV wieku określił jaki ptak pasuje do danego dostojnika np.:

dla cesarza – orzeł (obojętnie jaki gatunek),

król – białozór,

dama – drzemlik,

szlachcic – sokół wędrowny,

duchowny – krogulec,

diakon – myszołów.

Rozwój broni palnej wyeliminował ptaki drapieżne z łowiectwa. Sokolnictwo przetrwało u takich ludów jak: Baszkirzy, Kirgizi i Beduini. W Europie sokolnictwo przetrwało jedynie na lotniskach w celu płoszenia innych ptaków zagrażających bezpieczeństwu samolotów.

Wiele ptaków drapieżnych jest gatunkami ginącymi (w Polskiej Czerwonej Księdze znajdują się min. bielik, kobczyk, kania ruda, orzeł przedni, orlik krzykliwy, orlik grubodzioby, orzełek włochaty itd.). Najważniejszą tego przyczyną było stosowanie pestycydów typu DDT i Azotox, które z łatwością przechodzą przez łańcuch pokarmowy i u dużych zwierząt niszczą białka w organizmie. W rezultacie jaja miały tak słabe skorupki, że pękały pod ciężarem matki. Kiedy Rachel Carson opisała to w książce ,,Cicha wiosna'', w USA i Europie zakazano ich używania. Pestycydy te stosowane są obecnie w Afryce ².

Jednym z największych ptaków drapieżnych jakie kiedykolwiek istniały, był wymarły harpagornis (orzeł Haasta). Żył na Nowej Zelandii do XVIII wieku. Mierzył 3 metry rozpiętości skrzydeł. Żywił się innymi wielkimi ptakami: moa. Wyginął razem ze swym źródłem pożywienia.

Współczesne drapieżne żyjące w Polsce dzielimy na trzy rodziny: jastrzębiowate, sokoły i rybołowy.

Jastrzębiowate wzięły swą nazwę od jednego z ich przedstawicieli – jastrzębia. Słowo ,,jastrząb'' pochodzi od staropolskiego ,,jastry'' czyli bystry. Dlatego słowo to pisze się przez ,,RZ''. Jastrząb ma szare ubarwienie, z czego na piersi ma szare paseczki na białym tle. Dużą rolę w jadłospisie tego ptaka zajmują inni przedstawiciele tej gromady np. wróble, sikory, drozdy, słowiki, zięby, bażanty, kury domowe, gołębie, sójki itd. Ptasią dietę uzupełnia ssakami; gryzoniami i zajęczakami. Upolowawszy duże zwierzę np. głuszca nie może go unieść i często wraca aby pożywić się swoją ofiarą. Samica jastrzębia jest większa od samca.

Najbliższym krewnym jastrzębia żyjącym w Europie jest krogulec. Przypomina wyglądem jastrzębia, ale jest mniejszy i mniej liczny. Żywi się wyłącznie ptakami. Zarówno jastrząb i krogulec są pod ochroną.

W Europie żyją trzy gatunki błotniaków: stawowy, łąkowy i zbożowy. Jako jedyni przedstawiciele drapieżnych, błotniaki mają szlarę tak jak sowy. Ich nazwa świadczy o tym, że zamieszkują tereny podmokłe, a tymczasem takie tereny zamieszkuje tylko błotniak stawowy. Pozostałe dwa gatunki błotniaków zgodnie z nazwą gnieżdżą się na polach i łąkach. Ostatnio błotniak łąkowy gnieździ się także na polach. Ptaki ubarwione są brązowo, tylko błotniak łąkowy ma szare ubarwienie, ale samica jest brązowa. Nogi szczudłowate. Błotniaki gnieżdżą się na ziemi. Pisklęta zostawione same w gnieździe próbują straszyć wroga, kładąc się na plecach, wystawiając szpony i sycząc. Żywią się gryzoniami, wężami, płazami, owadami, jajami, pisklętami i rybami. Błotniak zbożowy i błotniak łąkowy znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze.

Nazwa ,,myszołów'' świadczy o tym, że ten ptak żywi się myszami. To prawda, ale także innymi gryzoniami, płazami, pisklętami, zajęczakami, owadożernymi i wężami. Ptak ten ma upierzenie jasnobrązowe. Zamieszkuje rozmaite środowiska: lasy, pola i łąki. W trzeciorzędzie myszołowy skolonizowały Galapagos, stając się jedynymi ptakami drapieżnymi w tamtym rejonie. Ulubionym pokarmem myszołowa galapagoskiego są legwany lądowe.

Drapieżne na ogół jedzą mało owadów. Wyjątkiem jest trzmielojad żywiący się żądłówkami. Trzmielojad z wyglądu przypomina myszołowa, ale upierzenie ma ciemniejsze. Na nogach ma grubą, zrogowaciałą skórę, chroniącą przed żądłami. Na imago poluje od tyłu, obcinając dziobem część odwłoka, w której usytuowane jest żądło. Często przynosi pisklętom do gniazda plastry z larwami. Wiosną, gdy żądłówki dopiero zaczynają tworzyć roje, żywi się chrabąszczami majowymi i pisklętami.

Największym ptakiem drapieżnym świata jest harpia (2 metry rozpiętości skrzydeł). Żyje w Ameryce Południowej. Na głowie czub z piór. Upierzenie szare. Żywi się wężami, płazami, małpami, kopytnymi, gryzoniami, jaszczurkami, ptakami i małymi psami.

Gadożer ma najkrótsze szpony wśród wszystkich ptaków drapieżnych, stąd nazywany bywa krótkoszponem. Zgodnie z nazwą żywi się gadami i płazami. Ma dobry refleks, toteż zawsze potrafi uniknąć zębów jadowych żmii. Na żółwie poluje zrzucając je z dużej wysokości, aby rozbić skorupę. Zdobycz zjada zawsze od głowy. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze.

Sekretarz został tak nazwany ponieważ na głowie ma czub z długich piór. W XIX wieku kiedy to odkryto tego ptaka, do pisania używano piór i czasem wkładano je za ucho. Żyje w Afryce. Upierzenie szaro – czarne. Nogi długie. Sekretarz lubi owady i gryzonie, jednak jego największym przysmakiem są węże, skąd zyskał inną nazwę: ,,wężojad''. Najczęściej zabija je przydeptując głowę. Jest pod ochroną.

Orły są dużymi, majestatycznymi ptakami (orzeł australijski jest drugim pod względem wielkości ptakiem drapieżnym świata). W angielskim przepisie łowieckim był ptakiem przysługującym cesarzowi, skąd wzięła się nazwa jednego z gatunków; orła cesarskiego. Starożytni Grecy czcili orły jako poświęcone Zeusowi. Pióra będące u Indian odznaczeniem za odwagę pochodziły od orłów. Majestat orłów spowodował, że wiele narodów umieściło je w godłach i na flagach. Orły są symbolami narodowymi: Polski, Niemiec, Austrii, Albanii, Egiptu, USA, Meksyku i wielu innych. Godłem Polski jest orzeł przedni, a USA – bielik, tak naprawdę będący gatunkiem kani. Nie zawsze są realistyczne np. na fladze Albanii czarny orzeł ma dwie głowy wężowe. W Polsce żyją cztery gatunki orłów: orzeł przedni, orlik krzykliwy, orlik grubodzioby i orzełek włochaty.

Orzeł przedni żyje w Europie i Ameryce Północnej. Można spotkać go tylko w górach; gnieździ się na niedostępnych półkach skalnych. Żywi się małymi kopytnymi, gadami, płazami, ptakami, gryzoniami i padliną.

Orlik krzykliwy i grubodzioby są do siebie podobne, ale orlik krzykliwy jest delikatniej zbudowany i jaśniejszy. Jest bardzo hałaśliwy, skąd jego nazwa.

Orlik grubodzioby ma upierzenie ciemnobrązowe, czasem nawet czarne. Dziób gruby. Jego pisklęta mają czarne plamki.

Orzełek włochaty jest najmniejszym ptakiem drapieżnym żyjącym w Polsce. Jego nazwa świadczy o obfitym upierzeniu. Istnieją dwie odmiany barwne tych ptaków: ciemna i jasna. Rasy te mogą się krzyżować między sobą. Pisklęta nie dziedziczą wtedy ubarwienia pośredniego, tylko jednego z rodziców. Wszystkie orły gnieżdżące się w Polsce są pod ochroną i znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze.

Orzeł cesarski jest łatwy do rozpoznania po białych plamach na karku. Żyje na terenach od Ukrainy po Bajkał, sporadycznie zalatuje do Polski.

W Eurazji od Rumunii po Mongolię żyje orzeł stepowy o ciemnobrązowych piórach z fioletowym połyskiem. Wbrew swej nazwie zamieszkuje także pustynie. Sporadycznie pojawia się w Polsce.

Charakterystyczny wygląd jest cechą orła kuglarza nazwanego tak z powodu wykonywania skomplikowanych akrobacji w powietrzu. Na głowie ma czub z piór. Upierzenie jest czarne, na skrzydłach szare. Jego dziób i nogi są czerwone. Żyje w Afryce.

Drugim największym ptakiem drapieżnym świata jest orzeł australijski o ciemnym ubarwieniu (2,5 m rozpiętości skrzydeł). Oprócz Australii zamieszkuje też południe Nowej Gwinei i Tasmanię. Żywi się torbaczami (zespołowo poluje nawet na kangury rude), królikami i padliną owiec.

Bielik został tak nazwany ponieważ ma białą głowę i ogon kontrastujące z ciemną resztą upierzenia. Większość bielików odmiany europejskiej jest jasnobrązowa. Zdarza się, że gnieździ się na wybrzeżu, stąd nazywany bywa orłem morskim. Ma mocny dziób stąd nazywany bywa łomignatem. Znanym przedstawicielem tego gatunku jest ślepy bielik Jurand z Wolińskiego Parku Narodowego.

Kanie najłatwiej rozpoznać po rozdwojonym, ,,jaskółczym'' ogonie. Doskonale szybują, dlatego ich angielska nazwa brzmi ,,kite'', czyli latawiec. Oprócz bielika w Polsce żyją dwa gatunki kani: kania czarna i kania ruda. Kania ruda i bielik znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze. Ptaki te są najbojaźliwsze z wszystkich drapieżnych. Do budowy gniazda używają rozmaitych rzeczy, nawet starych rękawiczek, stąd nazywane bywają ,,gałganiarkami''. Żywią się owadami, rybami, płazami, gadami, gryzoniami i owadożernymi. Kania ślimakojad ma dziób wyspecjalizowany w wydłubywaniu ślimaków z muszli ³.

Niektóre gatunki sępów są nazywane ścierwnikami od jedzenia ścierwa czyli padliny (ścierwnik biały). Są bardzo pożyteczne. Uratowały życie wielu ludziom, ponieważ gnijące mięso jest siedliskiem bakterii chorobotwórczych. Najwięcej ich żyje w tropikach. Większość ma gołą głowę i szyję, aby nie pobrudzić upierzenia krwią. Żyją w Starym Świecie. W Europie żyją dwa gatunki: sęp płowy i orłosęp brodaty. Obydwa gnieżdżą się w górach. Sęp płowy ma jasne ubarwienie. W jednym lęgu samica znosi jedno jajo. Jest to najmniej płodny ptak Europy. Z powodu niedostatku padliny w górach jest gatunkiem ginącym. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze. W Polsce wyginął, widywany bywa w czasie przelotów.

W odróżnieniu od innych sępów, orłosęp brodaty ma opierzoną głowę i szyję, przypomina wyglądem orła. Ma pęk piór podobny do brody stąd nazwa. Lubi padlinę; po zjedzeniu mięsa, na ,,deser'' zrzuca kości z wysoka, aby je rozbić w poszukiwaniu szpiku kostnego.

W Azji Środkowej i Południowo – Zachodniej żyje sęp czarny. W Indiach prowadzi synantropijny tryb życia.

W odróżnieniu od swego azjatyckiego krewnego, sęp kasztanowaty ma brązowe ubarwienie. Żyje w Afryce i na południu Europy.

W górach Afryki żyje sęp plamisty o brązowym, nakrapianym upierzeniu. Głowa i szyja upierzone. Lata najwyżej z wszystkich ptaków. Zauważył go pilot samolotu lecącego 11 212 m nad ziemią.

Ścierwnik biały zwany sępem egipskim oprócz padliny żywi się również strusimi jajami. Twarde skorupki rozbija kamieniem. Upierzenie białe. Głowa i szyja upierzone, jedynie okolice dzioba pokryte nagą, żółtą skórą. Żyje w Afryce.

Natomiast kondory żyją w Nowym Świecie. W kulturze prekolumbijskiej zajmują poczesne miejsce. W mitologii inkaskiej kondor andyjski wysiedział jajo, z którego wykluło się Słońce.

W Ameryce Północnej żyje kondor kalifornijski. Z wyglądu przypomina sępa. Jest gatunkiem ginącym, żyjącym w ogrodach zoologicznych. Trwają próby reintrodukcji.

Kondor królewski żyje w dorzeczu Amazonki i Orinoko. Kolorowe narośle na głowie przypominają drogie kamienie w koronie, stąd nazwa. Głowa i szyja czerwone, ale owe ,,ozdoby'' są żółte lub pomarańczowe. Upierzenie czarno – białe, lub czarno – siwe. Chociaż nie jest wybredny, jego przysmakiem są martwe ryby.

Największym kondorem świata jest kondor andyjski. Głowa zakończona grzebieniem i szyja czerwone. Upierzenie czarne, przy szyi znajduje się ,,kołnierz'' z białego puchu. Żyje w górach.

Sokoły różnią się od jastrzębiowatych mniejszymi rozmiarami i bardziej aerodynamiczną sylwetką.

Starożytni Egipcjanie czcili rarogi górskie jako poświęcone bogu Horusowi. Upierzenie w odcieniach brązu. Żywi się: małymi kopytnymi, ptakami, gadami, gryzoniami. W średniowieczu był bardzo cenionym ptakiem łowieckim, skąd wzięły się przysłowia: ,,biegać za kimś jak za rarogiem'' i ,,gapić się na kogoś jak na raroga''. ⁴ W krajach arabskich bywa używany do polowań nawet na antylopy.

Kobczyk jest łatwy do rozpoznania po charakterystycznym ubarwieniu. W okolicach oczu pióra są czerwone, a na nogach brązowe. Reszta ciemno – szara. W Polsce z powodu używania pestycydów wyginął, widywany bywa podczas przelotów. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze.

Drzemlik jest najmniejszym sokołem Europy. Zamieszkuje rejony od Alaski, przez Kanadę, Islandię, Irlandię, Szkocję i Skandynawię, aż po Syberię. Samiec i samica różnią się ubarwienie. Poluje na małe ptaki i ssaki.

Sokół wędrowny jest najszybszym ptakiem świata. Nazwa jest myląca ponieważ tylko osobniki z najzimniejszych rejonów migrują. Upierzenie szare. Brzuch biały w szare paski. Tak jak jastrząb żywi się innymi ptakami. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze.

Pustułka jest natomiast najpospolitszym ptakiem drapieżnym Europy. Jest ptakiem synantropijnym. Żywi się owadami, gadami, płazami i gryzoniami.

Rybołów jest jedynym przedstawicielem swej rodziny. Upierzenie czarno – białe. Na głowie czub z pierza. Zgodnie z nazwą żywi się rybami. Aby je łatwiej chwytać jego palce od spodu są pokryte szorstką skórą. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze.

1 Obecnie dzierzby są zaliczane do wróblowatych

2 Andrzej Pilipiuk pisał na blogu, że Rachel Carson podała w ,,Cichej wiośnie'' nieprawdziwe dane. Z powodu jej kłamstwa, z głodu i chorób zmarło więcej ludzi niż z winy Hitlera i Stalina

3 Maria Barring – jedna z bohaterek ,,Sagi o wiedźminie'' Andrzeja Sapkowskiego nosiła przydomek Milva czyli Kania. Ponadto w wierzeniach słowiańskich Kania była żeńskim demonem porywającym dzieci.

4 W wierzeniach słowiańskich raróg (jarog, raroszek) jest nazwą mitycznego ptaka związanego z żywiołem ognia (A. Gieysztor ,,Mitologia Słowian'').

Oniricon cz. 241

Śniło mi się, że:

- w opracowaniu o polskich tradycjach znalazły się opisy zarówno Bożego Ciała, jak też wyborów Miss Polonia i miss mokrego podkoszulka,

- paw - czarodziej zamieniał złodziei w pawie,

- w Szczecinie znajduje się Hollywood, gdzie szedłem aby prosić o zekranizowanie ,,Tatry'',

- rozmyślając o słowach Jezusa: ,,Cokolwiek uczyniliście jednemu z tych najmniejszych, Mnieście uczynili'', doszedłem do wniosku, że Jezus utożsamia się z cierpieniami kalek, chorych na zespół Downa i innych nieszczęśliwych,

- moimi ulubionymi bohaterami ,,Władcy Pierścieni'' są Galadriela i Haradrimowie,

- babcia Stanimirska zamawiała wszystkie choroby, wzywając prawosławnych świętych, w tym św. Kościeja Nieśmiertelnego,

- szukałem zdjęcia Miss Bornego Sulinowa,

- Rosaleen z filmu ,,Towarzystwo wilków'' po przebudzeniu się z koszmaru o wilkołakach, z ulgą bawiła się z młodszym rodzeństwem, gdy tymczasem do domu przyszła kobieta z wilczymi uszami,

- prowadziłem pożyczony samochód nie mając prawa jazdy,

- w piosence Anny Jantar ,,Tyle czołgów w całym mieście'' było min. o SS - manie palącym Żydów w krematorium, o Litwinach pijących kakao i o przedwojennym spotkaniu 26 - letniej Anny Jantar z siwym starcem,

- Grzegorz Schetyna został księdzem,

- po latach znów uczyłem się w szkole; pan Martinus ov Simcass kazał mi napisać wypracowanie o węglu, a potem nie chciał go ocenić, więc się zdenerwowałem i rzuciłem w niego cukiernicą (trafiłem w telewizor) i próbowałem ukłuć widelcem, a on powiedział, że nie można oceniać mnie tak jak normalnych ludzi. 

Kusaki

W Ameryce Środkowej i Południowej, od Meksyku po Patagonię żyje osobny rząd ptaków zwanych kusakami (kusaczami), a przez miejscowych – kerima lub serima. Z wyglądu i ubarwienia przypominają kuraki takie jak kuropatwa czy perlica. Ich upierzenie ma właściwości maskujące, a samice są większe i bardziej kolorowe od samców (inaczej niż ma to miejsce u kuraków). Kusaki osiągają do 50 cm długości. Oprócz pokarmu roślinnego (nasiona i owoce) żywią się wężami, jaszczurkami, gryzoniami i owadami. Bywają oswajane przez ludzi, a ich mięso jest cenione. Dwa gatunki kusaków są zagrożone wyginięciem.

Sowy

Sowy są grupą ptaków. Ich oczy są duże jak u ptaków drapieżnych. Głowa duża i okrągła. Palce zakończone szponami. Sowy jak wszystkie ptaki słyszą otworami słuchowymi. Twarz sowy obramowana jest tak zwaną ,,szlarą'' wzmacniającą słuch. Oprócz sów szlarę mają również błotniaki. Niektóre sowy jak puchacz i sowa uszata mają pierzaste wyrostki podobne do uszu. Nie służą jednak do wzmacniania słuchu. Ich funkcja nie została wyjaśniona. Sowy latają cicho, ponieważ ich lotki zakończone są rogowymi haczykami wyciszającymi lot. Większość sów poluje nocą, ale niektóre gatunki np. sóweczka, sowa śnieżna, sowa błotna są aktywne w dzień. Różne gatunki sów żywią się owadami, rybami, płazami, gadami, ptakami, gryzoniami, owadożernymi i zajęczakami. Niestrawione resztki pożywienia (sierść, kości, pióra) są usuwane z organizmu jako tzw. wypluwki. Wróblowate gdy zauważą sowę, starają się ją odpędzić. Sowy gnieżdżą się w opuszczonych gniazdach, dziuplach, dzwonnicach, na strychach, a niektóre gatunki nawet pod ziemią! (Chodzi o sóweczki ziemne z Ameryki Północnej). Pisklęta są gniazdownikami, pokrywa je puch. Matka kawałkuje im pokarm. Nie dopominają się o niego. Największą sową świata jest puchacz, a najmniejszą – sowa kaktusowa z Ameryki Północnej. Przez wiele wieków budziły nieuzasadniony lęk w ludziach i były przez nich tępione. W XIX wieku Jan Taczanowski ,,odkrył'' jak bardzo są pożyteczne z powodu tępienia gryzoni. Obecnie większość gatunków jest pod ochroną. W Polskiej Czerwonej Księdze znajdują się: puchacz, puszczyk mszarny, puszczyk uralski, sóweczka, włochatka i sowa błotna. 

Jeleniowate

Jeleniowate są grupą ssaków parzystokopytnych, nazwanych tak od jelenia. Na głowach samce (u reniferów i karibu – także samice) noszą kostne wyrostki, zwane porożem. Ma ono liczne odgałęzienia i jest corocznie zrzucane. Świeże poroże pokryte jest puchatą skóra zwaną scypułem. Kiedy scypuł wyschnie to odpada.

W plejstocenie żył odkryty w Irlandii megaceros zwany jeleniem irlandzkim, który miał poroże o rozpiętości 3 metrów. Kształtem przypominało ono poroże współczesnego łosia. Podobne rozmiary osiągało poroże Eucladocerusa (dawna nazwa: Polycladus), było jednak rozgałęzione i poplątane. Samice nie miały poroża. Mogło ono doprowadzić do ich wyginięcia, ponieważ samce z takim ciężarem na głowie nie mogły uciekać przed drapieżnikami, samice nie były zapładniane i ginęły bezpotomnie. Prawdziwość tej hipotezy budzi kontrowersje. Przede wszystkim drapieżniki oprócz ich mięsa jadły też inne zwierzęta. Tak naprawdę przyczyny wymarcia megacerosa i Eucladocerusa są niewyjaśnione tak samo jak wymarcie dinozaurów.

Współczesne jelenie żyją na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Ich najlepiej znanym przedstawicielem jest jeleń szlachetny, zamieszkujący Eurazję od Portugalii po Rosję. Jego środowiskiem naturalnym są lasy. Jeleń szlachetny uniknął tragicznego losu wielu leśnych dużych ssaków jak wilk, ryś, niedźwiedź brunatny, żubr, tur i tarpan. Żyje w wielu dużych lasach, w tym leśnych parkach narodowych i jest pospolitym przedstawicielem zwierzyny łownej. W większości lasów duże ssaki drapieżne zostały wytępione, więc jelenie rozmnożyły się do zastraszających rozmiarów czyniąc spustoszenie w szkółkach leśnych. W celach łowieckich jeleń szlachetny został sprowadzony na Nową Zelandię. Bardzo ważnym wydarzeniem w stadzie jeleni są gody, zwane rykowiskiem, kiedy to samce (byki) nawołują się rykiem. Podczas walki samce nachylają głowy i z wielkim impetem mocują się. Zdarza się, że poroża zaplątują się i oba zwierzęta giną z głodu. Zwycięski samiec zapładnia stadko samic (łań). Łanie są przewodniczkami stada.

Oprócz jelenia szlachetnego w Azji żyje wiele innych gatunków jeleni. Na Syberii żyje jeleń Dybowskiego, nazwany tak ponieważ odkrył go na zesłaniu wybitny polski zoolog Benedykt Dybowski.

Na Syberii żyje piżmowiec ¹. Nie ma poroża i wyglądem przypomina kozę (samicę sarny), za to z jego pyska wystają ostre kły. Jego nazwa wzięła się stąd, że pod jego ogonem znajduje się gruczoł zapachowy. Piżmowiec używa go do znakowania swego terytorium. Kiedyś masowo polowano na piżmowce, ponieważ tej substancji (piżma) używano w przemyśle perfumeryjnym jako utrwalacza zapachu ².

Przedstawicielami jeleni o zredukowanym porożu są mundżaki taki jak mundżak chiński, czy mundżak indyjski. Są to zwierzęta niewielkich rozmiarów, u których samiec ma zredukowane poroże i kły podobnie jak piżmowiec. Mundżak używa ich do obrony przed drapieżnikami. Mundżaki indyjskie oprócz roślin zjadają też jaja i drobne zwierzęta. Porozumiewają się szczekając jak psy, stąd nazywa się je ,,szczekającymi jeleniami''.

Francuski misjonarz Armand David odkrył w Chinach milu. Na wskutek intensywnych polowań milu wyginął w Chinach, ale w zwierzyńcu lorda Bedforda zachowało się parę sztuk. Zwierzęta zostały później przewiezione do Zoo w Pekinie i gdy się wystarczająco rozmnożyły, zostały wypuszczone na wolność.

Od Gwinei po Kongo żyje jelonek afrykański. Jego zdrobniała nazwa świadczy o małych rozmiarach ciała i jest to prawda. Samiec zamiast poroża ma pokaźne kły. Wszystkożerny, chroni się w norach, lubi pływać. Tak jak mundżaki wydaje szczekliwe odgłosy. Jest nazywany również kanczylem afrykańskim ³.

Do Ameryki Północnej jelenie dostały się kiedy Cieśnina Beringa była skuta lodem. Jednym z nich jest wapiti. Występuje w Kanadzie, Górach Skalistych oraz na Syberii. Nazywany bywa również jeleniem kanadyjskim. Przez jednych zoologów jest uważany za podgatunek jelenia szlachetnego, zaś przez innych za odrębny gatunek.

Innym północnoamerykańskim jeleniem jest jeleń wirgiński, obecnie nazywany mulakiem białoogonowym (białe ubarwienie ogona służy do celów ostrzegawczych przed drapieżnikami). Sierść rudawa, 28 odgałęzień na porożu. Jeleń wirgiński zamieszkuje duży obszar Nowego Świata od USA do Boliwii, został ponadto sprowadzony do Finlandii.

W środkowych rejonach Ameryki Południowej żyje jeleń pampasowy, zwany sarniakiem pampasowym, ponieważ zamieszkuje tamtejsze stepy, pampy.

Na tych samych terenach żyje również najmniejszy przedstawiciel jeleniowatych – pudu. Sierść ciemnobrązowa. Tak jak u innych jeleniowatych, pod oczami ma gruczoły, które produkują wydzielinę służącą do znakowania terytorium. U pudu są wyraźne, koloru czarnego.

Sarny są mniejsze od jeleni. Samiec (rogacz lub kozioł) ma małe poroże, grube, z krótkimi odgałęzieniami. Na zadzie sarna ma białą plamę z białej sierści. Gdy zobaczy drapieżnika, stroszy ,,lustro'' (tak się ta plama nazywa) i w ten sposób ostrzega inne osobniki. W czasie godów samiec i samica (koza) chodzą w kółko, wydeptując runo leśne. Powstaje wtedy okrąg, zwany ,,kołem czarownicy''. Gdy koza urodzi młode, ukrywa je w trawie i oddala się, aby nie zwabić drapieżników. Młode mają cętkowane ubarwienie ochronne.

Nie należy ruszać noworodków jeleniowatych, ponieważ matka zawsze po nie wraca, a gdy młode są przesiąknięte zapachem człowieka, może je porzucić. Jeśli więc chce się adoptować ich młode, należy sprawdzić na drugi dzień, czy matka nie wróciła. Wszystkie krajowe jeleniowate z wyjątkiem łosi rodzą się z ubarwieniem ochronnym. Jelenie dodatkowo za młodu nie mają zapachu. Gdy dorastają, przybierają ,,dorosłe'' ubarwienie sierści.

Wyjątkiem są daniele i indyjski jeleń aksis, które całe życie zachowują ubarwienie ochronne. Na ich rudej sierści widnieją białe plamy. Poroże ma jasny kolor i przypomina łopatki. Ze względu na urodę, daniele trzymane są w wielu ogrodach zoologicznych, a czasem dużych lasach. Daniele zamieszkują Europę bez Islandii i Azję Południowo – Zachodnią.

Łoś jest największym jeleniowatym świata. Zamieszkuje Europę, Azję i Amerykę Północną. Preferuje lasy usytuowane blisko bagien, rzek, stawów i jezior. W związku z tym ma również największe kopyta wśród wszystkich jeleniowatych, aby nie zapadał się w grząskim podłożu. Przy okazji ma to duże znaczenie w obronności, ponieważ takim kopytem łoś może rozbić głowę wilka. Łatwy do rozpoznania po charakterystycznym porożu w kształcie łopatek. Pysk długi i gruby, nos pochylony do przodu. Łosie znakomicie pływają i nurkują, głównie w poszukiwaniu swego przysmaku – roślin wodnych. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie sposób w jaki łosie wychodzą z wody. Najpierw widać bowiem ogon, zad i tylne nogi, a głowę z porożem na ostatku. W odróżnieniu od innych jeleniowatych, młode (łoszaki) chodzą wszędzie za samicą (łoszą lub klępą). Tak jak sarny, łosie są odporne na działanie trucizny zawartej w muchomorach.

Trwale związane z osobą Świętego Mikołaja, renifery są bardzo sławne. Żyją w Skandynawii i na Syberii. U reniferów zarówno samce jak i samice mają poroże. W czasie wychowu młodych, samica zrzuca poroże i obgryza je, aby uzupełnić witaminy zużyte w czasie ciąży. Renifery są znakomicie przystosowane do życia na Dalekiej Północy. Ich Futro jest bardzo grube i doskonale chroni przed mrozem. Kopyta są wielkie i chronią przed zapadaniem się w zaspy. Renifery nie są wybredne i w czasie głodu jedzą nawet jaja, ryby i lemingi. Kiedy klimat był chłodniejszy, zamieszkiwały większy szmat Europy w tym tereny dzisiejszej Polski. Zostały udomowione przez Lapończyków i Nieńców. Dostarczają tym ludom mięsa, mleka, skór, oraz służą jako zwierzęta pociągowe. W Ameryce Północnej żyje bliski krewny renifera: karibu, który jest mniejszy.

1 Kiedy w wieku przedszkolnym po raz pierwszy zobaczyłem piżmowca na znaczku pocztowym, nazwałem go ,,sarną szablozębną'' ;)

2 Obecnie piżmowiec nie jest już zaliczany do jeleniowatych, ale do odrębnej rodziny piżmowców

3 Obecnie kanczyle, żyjące w Azji i w Afryce nie są zaliczane do jeleniowatych. Uznaje się je za odrębną rodzinę parzystokopytnych, spokrewnioną z piżmowcami. Są to najmniejsze ssaki kopytne świata.

Oniricon cz. 240

Śniło mi się, że:

- gdzieś w Polsce w jakiejś świetlicy pojawił się czeski duch, który pouczał starszą kobietę, by zmieniła złe zachowanie i chciał pić wódkę jałowcówkę,

- na ulicy przy jakimś samochodzie podniosłem słup ze znakiem drogowym i szukałem w nim schowka dla książki ,,Duchy polskich miast i zamków'', a jakiś starszy pan myślał, że chcę ukraść znak drogowy,

- byłem w jakiejś małej miejscowości na wakacjach, kupowałem jakieś gazety liberalne, lecz wstydziłem się tego, na okładce jednej z nich było zdjęcie posłanki PiS - u ucharakteryzowanej na Danutę Siedzikównę ,,Inkę'' z bliznami na twarzy,

- szedłem z Babcią i na szkolnym boisku zobaczyłem kazuary o siwych piórach przyjaźniące się z kurami; wcześniej widziałem normalnie ubarwionego kazuara przyjaźniącego się z indykiem,

- w Pacynowie jakiś starzec naczytał się ,,Nie'' Urbana i od tego stracił wiarę; postanowił, że zostanie rodzimowiercą i w tym celu rozebrał się do naga i wszedł do jeziora, aby się ,,odchrzcić''; byłem na niego zły i przekląłem go, przez co uderzył w niego piorun i go zabił,

- w Noc Kupały stałem na brzegu jeziora Rusałka w Parku Kasprowicza w Szczecinie, gdy tymczasem uwolniły się setki żółwi błotnych zagrzebanych w brzegu i ruszyły do wody, a mnie grunt usuwał się spod nóg,

- pisałem bloga na klatce schodowej, którą jacyś wandale dewastowali; przestraszyłem się, że zniszczą mi komputer i postanowiłem nie pisać na klatce schodowej,

- czytałem powieść Marion Zimmer Bradley o starożytnym filozofie Bendeigicie, który wahał się między chrześcijaństwem a pogaństwem,

- wymyślałem historię o słowiańskim herosie, który walczył z różnymi potworami min. z mroźlikiem, czyli wilkiem o wyłupiastych oczach i ogromnych wąsach,

- po latach znów zaczęły ukazywać się ,,Zwierzaki''; pisano w nich o odkrytym w 2016 r. nowym gatunku małpy - orangutanie czarnym żyjącym w Indonezji i w Indochinach, zaś autorka artykuły chciała sklonować swojego ciężko chorego ojca,

- pisałem o papugach eclectus jako przykładzie dymorfizmu płciowego; ich samiec i samica tak bardzo różnią się od siebie, że niegdyś uważano je za odrębne gatunki.