piątek, 15 września 2017

Mikuła Sielaninowicz






,,MIKUŁA SIELANINOWICZ w mit. wschsłow. bohater bylinny, pogodny i mocarny chłop (otczestwo Mikuły znaczy 'Syn Kmiecia'), który podczas orki dęby zwalał w bruzdy. Jego własnością był miech z zaklętym w nim ciężarem ziemi, z którym próbował się zmierzyć → Swiatogor. Klonowej sochy Mikuły nie mogła ruszyć z miejsca cała drużyna → Wolgi, ani nawet sam Wolga, właściciel zaś z łatwością rzucał nią jedną ręką. Uległ namowom Wolgi i został jego drużynnikiem (wraz z innymi chłopami?). Towarzyszył wodzowi w ataku na Kurżow (albo Gurczew) i swoje siły (chłopskie oddziały?) utracił na podstępnie podrąbanych mostach'' - Andrzej M. Kempiński ,,Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich''

Michajło Potok






,,MICHAJŁO POTOK w mit. wschsłow. bohater bylinny. Poślubił pogańską księżniczkę - czarodziejkę zdolną do przybierania ptasiej postaci, Marię Białą Łabędzicę (nazywa się ją też Awdotią Lichodiejewną, tj. 'Czyniącą Zło'), stawiając dwa warunki: jej chrzest i zgodę na wspólny pogrzeb bez względu na to, kto z nich pierwszy umrze; [...]. Pierwsza zmarła Maria i Michajło dał się z nią pogrzebać, biorąc ze sobą zapasy jadła na trzy lata i zaopatrując się we własnoręcznie wykonane kleszcze. W podziemnym grobowcu pokonał nimi żmiję, zmusił ją do dostarczenia żywej wody, wskrzesił żonę i wraz z nią wydostał się na światło dzienne. Wkrótce jednak Maria porzuciła go dla najeźdźcy, 'pięknego króla' Iwana Okulewicza. Michajło trzykroć wyprawiał się po małżonkę, ale ona trzykroć go oszukała, napoiła czarodziejskim winem i najpierw pogrzebała, a później zmieniła w kamień. Nieszczęsnego uratowali druhowie. Trzecia wyprawa Potoka skończyła się jego przybiciem czterema gwoździami do murów miejskich (Marii zabrakło piątego, 'serdecznego' gwoździa). Uratowała go siostra Iwana Okulewicza, Anastazja, która usunęła gwoździe kleszczami. Michajło ściął niewierną żonę i poślubił swoją wybawicielkę'' - Andrzej M. Kempiński ,,Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich''

Ormiańskie wilkołaki






,,MARDAGAYL (orm. 'człowiek - wilk') w mit. orm. człowiek (zwykle kobieta) skazany na przeistoczenie się w wilka. Gdy bóg chciał pokarać kobietę, zmuszał ją do skosztowania  spadającego z nieba jak grad jadła dla wilków, po czym zrzucał na nią wilczurę: czyniło to z niewiasty wilka na wszystkie noce w ciągu 7 lat. Po ich upływie skóra znikała w niebiosach, a kobieta wracała do swej właściwej postaci. Z mardagaylami wiąże się astralny mit (zdegradowany do legendy etiologicznej) o powstaniu Drogi Mlecznej: onegdaj pewna kobieta - mardagayl zamierzała pożreć swego gościa, ten zaś pchnął ją w pierś kindżałem; mleko, które trysnęło z rany, utworzyło Drogę Mleczną'' - Andrzej M. Kempiński ,,Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich''




czwartek, 14 września 2017

Cygańska Lilith







,,LILI, Lilyi (cyg. 'Lepka', 'Kleista') w mit. cyg. odrażający → demon kobiecy, córka → Any poczęta we śnie i pod wpływem wpuszczonych do narządów rodnych kilku kropel wywaru przygotowanego przez → Melalo z ryby ugotowanej w oślim mleku. Ciało Lili pokryte było rybią łuską i zakończone rybim ogonem. Ludzką twarz demonicy otaczało dziewięć pokrytych śluzem włosów: miały one moc wywoływania przeziębienia u człowieka.
    Prawdopodobnie imię potwora pochodzi z hebr. līlīth 'upiór nocny' (zob. Ks. Izajasza 34, 14) jakoby z hebr. lajil 'noc'; w tradycji talmudycznej Lilith była pierwszą żoną Adama. Jeśli tak, to Lilith i Lil(y)i mają swoje pierwowzory w demonach sumeryjskich, Lilû (r. męs.) i Lilîtû (r. żeńs.), wywołujących wichry (por. sum. lil 'wiatr') i działających - odpowiednio - jak inkub i sukkub (...)'' -
Andrzej M. Kempiński ,,Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich''






Ormiański Lewiatan






,,LEKEON w mit. orm. gigantyczna ryba otaczająca swoim ciałem ziemię i bezskutecznie próbująca schwytać własny ogon (gdyby jej się to udało, nastąpiłby koniec świata). Ruchy Lekeona powodowały trzęsienia ziemi, a błyski ogromnego brylantu na jego głowie zapalały zorze. Zarówno imię potwora, jak i wyobrażenia o nim powstały pod wpływem biblijnego Lewiatana (...)'' - Andrzej M. Kempiński ,,Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich''



środa, 13 września 2017

Kruk w mitologiach indoeuropejskich






,,KRUK, wrona w mitologiach ie. ptaki o skomplikowane semantyce. Zasadniczo związane były (jak wszystkie ptaki) z 'jasną' strefą niebiańską (...), ich kolor zaś  i pokarmowy behawior lokalizowały je w 'ciemnym' obszarze ziemskim (podziemnym). Próbą wyjaśnienia tej ambiwalencji jest tradycja mówiąca o tym, że pióra kruka pierwotnie były białe, ale sczerniały na skutek klątwy boga (...); biały ten ptak zaczął oznaczać wyjątkową rzadkość: już w sanskr. śvetakāka 'coś niewiarygodnego' znaczy właściwie 'biała wrona'. Kruk obcował z niebianami (...), ale równocześnie jako padlinożerca (por. przekonanie, że kruki wydziobują oczy zmarłym), łączył się z nieszczęściem i śmiercią; czyniło to z ptaka swoistego mediatora. → Bran, tj. 'Kruk', syn Llŷra (...), Lera, był jednym z władców świata zmarłych. Rzymianie głos wrony uważali za znak złowróżbny (...), ale i krukom, i wronom przypisywali zdolności przeczuwania deszczu (...). W Indiach zachłannemu braminowi groziło obrócenie się w kruka na sto lat (...), kruk przepowiedział → Gunnarowi i Hӧgniemu śmierć z ręki → Atlego (...), a żonie → Stawra Godinowicza przyniósł wieść o wrzuceniu bohatera do lochu (por. pol. krakać 'wydawać głos kruka; ponuro wróżyć'; sanskr. nimittakrt 'kruk, wrona', dosł. 'dający wróżbę'). Wedle tradycji beockiej wrona wskazała miejsce pochówku Hezjoda (...). Kruczym (oraz wilczym i wężowym) mięsem nakarmiony został → Gotthorm, zanim podstępnie zranił śmiertelnie → Sigurda i sam padł z jego ręki (...). Kruki doprowadziły → Mhera (2) do miejsca jego wiecznego ukrycia i kruk szarpał mu nerki. → Jama w obawie przed → Rawaną przybrał postać kruka; kruk lub wrona były ornitomorficznymi postaciami → Badb. Przez jezioro Wronie (grec. Alkyonía) w Argolidzie prowadziła droga do → Hadesu (...). Związek ze śmiercią wpłynął na przekonanie o długowieczności kruka/ wrony ( [...] 'wiek wroni' miała osiągnąć → Hekabe; [...]; por. ros. karga, korga 'wrona; stara kobieta'; [...]) i mądrości (por. wyobrażenia tego ptaka na hełmie → Ateny)'' - Andrzej M. Kempiński ,,Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich''




Mieć żmiję w domu







,,KUCZARIĆA w mit. połsłow. (chorw.) dobry duch opiekujący się domem, występujący w postaci żmii. [...]'' - Andrzej M. Kempiński ,,Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich''