czwartek, 10 grudnia 2020

Kresowe nimfy II RP





 

 ,,W 1936 roku historyk literatury Stanisław Stankiewicz zaświadczył, że chłopi znad jeziora widywali, jak 'nad ranem wypływają z nurtów Świtezi nieuchwytne postaci niewieście, które czarującym śpiewem zwracają  na siebie uwagę przechodniów'. Świtezianki miały być istotami płochliwymi, a zastane w czasie śpiewania natychmiast znikały. Inne przekazy zebrane przez Stankiewicza przyznawały jednak wodnym pannom z rzek i jezior Rusi Białej (niekoniecznie akurat z samej Świtezi, choć być może również) większą śmiałość i bardziej niepokojącą naturę: 'Są to więc młode dziewice, przeważnie nagie, o pełnej i rozkwitłej piersi, z rozpuszczonemi włosami, które im spadają do samej ziemi. Rusałki swoją urodą i czarującym śpiewem zwabiają do siebie młodzieńców, a skoro który zbliży się do nich, obskakują go wokoło, i wśród śmiechów i pieśni załaskoczą go na śmierć lub wciągną do głębokiej topieli'.'' - Bartłomiej Grzegorz Sala ,,Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien''




 

Legendy trockie





 

,,Z Jeziorem Trockim i jego wyspami wiązało się znacznie więcej podań. Na Wyspę Kościelną udawać się miała na modły Junona, małżonka wielkiego księcia Witolda, sam zaś kunigas rzekomo chłostał bojarów na Wyspie Łaźniowej, na Hołownię wywoził skazanych na śmierć, a na Wyspie Płaczu wznosili lamenty bliscy skazańców. W samym akwenie skryć się miały skarby Kiejsuta, a jezioro podobno nie zamarzało zimą, nim nie pochłonęło przynajmniej jednej ofiary. Wśród tego urodzaju podań nie zabrakło i opowieści o ondynie, której Troki zawdzięczały swój najwspanialszy zabytek'' - Bartłomiej Grzegorz Sala ,,Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien'' 




 

Oniricon cz. 664

 Śniło mi się, że:



 



- byłem posłem PiS - u i powiedziałem, że tak boję się opozycji, że trzęsę pupą, po czym publicznie zdjąłem majtki i wypiąłem pośladki do kamery, UWAGA: To tylko sen, na jawie nie należę do żadnej partii politycznej,






- w Nepalu jedna z przełęczy została nazwana na cześć miejscowej poetki Arjanbati,






- oczekiwano ode mnie, że udzielę ślubu cywilnego i miałem z tego powodu wyrzuty sumienia czy nie parodiuję sakramentu,

- Mama powiedziała, że pani Casiya ov Płutova nie jest moją przyjaciółką, UWAGA: To tylko sen, nic takiego się nie wydarzyło,







- przeniosłem się siłą woli do starożytnego Egiptu gdzie spotkałem faraona,

- na ćwiczeniach z historii z panem Seymofamusem ov Skrixem powiedziałem, że Józef Piłsudski był porządnym człowiekiem mimo, że socjalistą, wytłumaczyłem, że mam poglądy prawicowe, ale nie endeckie, że chciałbym być podobny do Jezusa Chrystusa i św. Jana Pawła II (na jawie też tak uważam),






- kupiłem w sklepie spożywczym książkę zawierającą artykuły Jerzego Urbana publikowane w prasie sowieckiej, w jednym z nich Urban krytykował Klaudię Jachirę,






- w opuszczonej szkole w Szczecinie Rosjanie składują broń psychotroniczną w szatni, którą chciałem podpalić, spotkałem tam Jenę ov Blackeyovą w czerwonym swetrze, która udawała, że mnie nie zna, w szkole filipiński jubiler sprzedawał srebrne obrączki z Filipin, Chin i Japonii, zaś stara zakonnica mająca dar jasnowidzenia udowodniła, że jubiler oszukiwał klientów,






- wydawnictwo ,,Poligraf''' chciało przeprowadzić ze mną wywiad na temat ,,Sagi o wiedźminie''  Andrzeja Sapkowskiego,

- wieczorem idąc do pracy w szkole myślałem, że chcę zarabiać, a nie płacić szefowi,






- szedłem boso przez wysypaną piaskiem drogę w szczecińskim parku aż dostałem się do Ińska w USA, miasto to okazało się większe niż sądziłem, zawróciłem więc i skierowałem się w stronę  Szczecina  i przebrałem kąpielówki, po powrocie Babcia zauważyła, że ubrałem je na niewłaściwą stronę,






- Nicpoń przestraszył swego mistrza Gargamela chcąc wepchnąć mu silnie cuchnącą, białą cebulę do odbytu,






- było mi żal kreta, z którego znachor wyciskał żywcem krew ściskając go w dłoni,






- w Nowym Testamencie opisana została walka Jezusa Chrystusa z egipskim bogiem Ra, który skazywał na śmierć pierwszych chrześcijan,






- zdziwiłem się gdy w międzywojennej ,,Encyklopedii Powszechnej Wydawnictwa Gutenberga'' znalazłem informacje o piramidach z Visoko,






- w ,,Kurierze Szczecińskim'' znalazłem dwustronicowy dodatek o głupich blondynkach, jedna z nich będąca prezydentem  republiki Wiersznii w Azji Środkowej poluzowała dyscyplinę w miejscowej partii komunistycznej co doprowadziło do chaosu, w tym śnie doszedłem do wniosku, że Stalin był inteligentny, lecz robił z tego zły użytek,






- szły za mną cygańskie dzieci, którym dałem trochę pieniędzy, a one chciały wciąż więcej, uciekałem przed nimi i przewróciłem jedną dziewczynkę. 

środa, 9 grudnia 2020

Połów świtezianek





 

 ,, [...] Michał Wereszczaka miał jeszcze bardziej ekstrawagancki pomysł - podobno wraz z Tomaszem Zanem zupełnie serio próbował złowić w jeziorze... jedną z ondyn'' - Bartłomiej Grzegorz Sala ,,Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien''




 

Legendy znad Świtezi





 

 ,, [...] Jeszcze w latach trzydziestych XX wieku opowiadano w Tuliczewie i Zapolu o pływaku, który na samym środku akwenu robił sobie odpoczynek, stając na szczycie tkwiącej pod wodą cerkwi. W tym samym Tuliczewie oraz w Chałaimowszczyźnie, Wielkich Żuchowiczach i Zaosiu mówiono o okolicznych dziewczętach, które pociągając odnalezioną nad Świtezią nitkę, zobaczyły, jak wynurzają się z jeziora mury, baszty i cerkwie, które zniknęły znów w topieli wraz z wypuszczeniem z rąk mistycznej nici. Jedna z legend utrzymywała, że mieszkańcy miasta Świteź nigdy nie udzielali nikomu gościny. Pewnego razu obyczaj ten złamała wdowa, która ulitowała się nad sędziwym wędrowcem. Gdy inni mieszkańcy pragnęli ukarać tę, która sprzeciwiła się odwiecznej tradycji, starzec kazał jej szybko zabrać swoje dziecko i opuścić miasto, nie oglądając się za siebie. Za sprawą tajemniczego nieznajomego niegościnny gród zalała woda. Uciekająca kobieta nie okazała się jednak mniej ciekawska od opuszczającej Sodomę żony Lota - obejrzała się i wraz z dzieckiem zamieniła w kamień, co tłumaczyć miało charakterystyczny kształt wystającego z tafli głazu'' - Bartłomiej Grzegorz Sala ,,Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien''




 

wtorek, 8 grudnia 2020

Polskie potwory wód słodkich i słonych





 

 ,, [...] W wyobrażeniach polskiego ludu wszechobecne były utopce (wodniki), kryjące się po rzekach, jeziorach, stawach i nawet studniach, wciągające swoje ofiary pod wodę. Moc utopców niweczyła dopiero noc świętojańska, a studnię potrafiła uchronić przed wodnikami  poświęcona piątego lutego sól Świętej Agaty. Na ziemiach polskich występowały także niebezpieczne wodne diabły - na ziemi łęczyckiej Kacperek, nad Bugiem Juda, od ich pobratymców roiły się też tereny podmokłe i bagniste. Kaszubi znali groźnego morskiego diabła - Szalińca. W jeziorze Ińsko na Pomorzu Zachodnim miał się czaić ogromny i niezwykle niebezpieczny rak, w rejonie Półwyspu Helskiego wielki wąż morski o głowie wilka, w Zalewie Wiślanym gigantyczny węgorz niszczący całe osiedla, a w głębiach bieszczadzkiej Osławy pożerający ludzi i bydło wieloryb, być może odległe echo biblijnego Lewiatana. Zamieszkujący rzeki i jeziora Pojezierza Mazurskiego rybi Król Sielaw oraz posiadający podwodne pałace w wodach Pojezierza Wileńskiego i Pojezierza Suwalskiego wężowy Żaltis mieli wprawdzie znacznie łagodniejszą naturę (ten drugi padł ofiarą ludzkiego bestialstwa, a nie na odwrót), ale i oni wywoływali niepokój'' - Bartłomiej Grzegorz Sala ,,Wśród polskich syren, rusałek, meluzyn, świtezianek i innych wodnych panien''





 

poniedziałek, 7 grudnia 2020

,,Łowca trolli''

 






Mój pierwszy kontakt z trollami (baśniowymi, a nie internetowymi ;) miał miejsce w wieku przedszkolnym, kiedy czytano mi norweską baśń ,,Zamek Sorja Morja’’. Jej bohater, imieniem Halvor walczył z trollami, które na ilustracjach wyglądały naprawdę przerażająco.






W grudniu 2020 r. obejrzałem norweski film dark fantasy ,,Łowca trolli’’ (tytuł oryginału: ,,Trolljegeren’’) z 2010 r. w reżyserii André Øvredala (ur. 1973). Źródłem inspiracji mógł być klasyczny horror ,,Blair Witch Project’’ (1999), z którym ,,Łowca trolli’’ dzieli konwencję, oba filmy są bowiem stylizowane na paradokumenty. Pod koniec pojawia się w nim nawet premier Norwegii, Jens Stoltenberg (ur. 1959) przyznający, że trolle istnieją.






Akcja rozgrywa się w XXI wieku w Norwegii (z nazwy wymieniona jest miejscowość Volda).






Trójka studentów zamierzała nakręcić film dokumentalny o kłusowniku polującym na niedźwiedzie. Rzekomy kłusownik, imieniem Hans okazał się tytułowym łowca trolli. Brał udział w tajnym projekcie rządu Norwegii (korzystającego z pomocy min. Polski), którego celem była obrona ludzi przed trollami. Zespół łowców zacierał ślady swej działalności i podkładał ciała martwych niedźwiedzi (sprowadzanych min. z Chorwacji).






Trolle – straszydła zaczerpnięte z ludowych wierzeń skandynawskich były brzydkimi humanoidami olbrzymiego wzrostu, mającymi długie nosy i ogony. Wydzielały odrażający odór, a niektóre z nich posiadały kilka głów. Dzieliły się z grubsza na populacje leśną i górską, które prowadziły między sobą wojny polegające na obrzucaniu się skałami. Były to tępe zwierzęta (ssaki) nie noszące ubrań. Ciąża samicy trwała 15 lat. Potwory te mogły żyć ponad milenium. Swoje terytorium znaczyły moczem. Pochłaniały w dużych ilościach skały, mięso zwierząt (np. kóz, owiec i piżmowołów), nie gardziły też mięsem ludzkim. Prowadziły nocny tryb życia, ponieważ światło słoneczne zabijało je. Troll ginąc zamieniał się w skałę lub eksplodował. Działo się tak ponieważ organizmy tych istot nie absorbowały witaminy D 3 i pod wpływem promieni słońca rozsadzały je gazy. Miały dobry węch i szczególną zdolność wyczuwania chrześcijan (motyw ten pojawia się już w ludowej baśni ,,Zamek Sorja Morja’’). Wiele z nich chorowało na wściekliznę. Konflikt ludzi z trollami eskalował w związku z budową linii wysokiego napięcia. Przed laty władze kazały Hansowi wybić całą populację trolli łącznie z samicami i ich młodymi przez co teraz dręczyły go wyrzuty sumienia.






Film oceniam jako udany; wręcz jako mistrzowską mistyfikację artystyczną. Kontrowersje dotyczą wątku zjadania chrześcijan przez trolle (swego czasu film został z tego powodu skrytykowany na portalu ,,Fronda pl.’’). Choć jestem katolikiem, nie zgorszyłem się. Kontrowersyjny wątek pochodzi z norweskiego folkloru i jest przykładem procesu inkulturacji, w którym istoty z pogańskich wierzeń stały się metaforą diabłów.