Mitologia ormiańska

 

,,Mieszkańcy Grenlandii uznawali tęcze za skraj boskiej szaty, Walijczycy za tron bogini, a Ormianie za pas boga – Słońca’’ - Caspar Henderson ,,Nowa mapa cudów. Podróż w poszukiwaniu rzeczy niepojętych’’

Po raz pierwszy dowiedziałem się o Ormianach w dzieciństwie przypadającym na lata 90 – te XX wieku. Słyszałem wtedy jak uczestniczka teleturnieju powiedziała, że jest Ormianką. Armenia przyjęła chrzest w roku 301 lub 314 jako pierwszy kraj na świecie. Ormianie pojawili się na ziemiach polskich w XIV wieku za panowania Władysława Łokietka. Pochodzenia ormiańskiego byli min. ks. Grzegorz Piramowicz (1735 - 1801), zasłużony działacz Towarzystwa Ksiąg Elementarnych, Salomea Słowacka (1792 - 1855), matka znanego wszystkim poety doby romantyzmu, arcybiskup Józef Teodorowicz (1864 – 1938) i ks. Tadeusz Isakowicz – Zaleski (1956 - 2024).

Mitologia ormiańska sięga czasów starożytnego Urartu i zawiera nawiązania do wierzeń perskich i asyryjskich. Podstawowym źródłem do jej poznania jest ,,Historia Armenii’’, napisana przez mnicha Mojżesza z Chorenu (ok. 410 – ok. 490), nazywanego ,,ormiańskim Herodotem’’.

Panteon

Aramazd był ojcem bogów i bogiń, twórcą nieba i ziemi oraz dawcą urodzaju. Jego imię nawiązuje do perskiego boga dobra, Ahura Mazdy.

Anahit była boginią matką i patronką Ormian. Odpowiadała za miłość i płodność. Jej pierwowzorem była perska bogini Ardwisura Anahita.

Asthik (,,Gwiazdeczka’’) była boginią planety Wenus, zmysłowej miłości i wody.

Amanar był bogiem Nowego Roku (przypadającego w lipcu) i dawcą urodzaju.

Barsamin był bogiem pogody lub nieba. Jego pierwowzorem mógł być semicki bóg Baal.

Mihr był bogiem Słońca. Pierwotne imię ormiańskiego bóstwa solarnego brzmiało Arev.

Nane była boginią wojny.

Nuneh była boginią mądrości, wojny i macierzyństwa, porównywaną do greckiej Ateny.

Tir był bogiem literatury, nauki i sztuki. Odpowiadał również za objaśnianie snów.

Tork Angegh był bogiem wojny, siły i wojowników.

Tsovinar była boginią wód słodkich, morza i opadów atmosferycznych.

Vahagn był bogiem męstwa, burzy, chmur i ognia. Porównywano go do greckich Heraklesa i Hefajstosa.

Vanatur był bogiem gościnności.

Karapet, pierwotnie bóg piorunów, wojowników, muzyki, tańca i akrobacji został w trakcie chrystianizacji utożsamiony ze św. Janem Chrzcicielem. Wyobrażano go sobie w fioletowej kornie i z krzyżem w ręce. 

Demonologia

Aralezy były dobrymi duchami w postaci uskrzydlonych psów. Potrafiły wskrzeszać poległych bohaterów, liżąc ich rany.

Ałki były męskimi i żeńskimi demonami groźnymi dla dzieci i matek. Ich przysmak stanowiły dziecięce wątroby. Przypominały kudłate humanoidy o ognistych oczach, żelaznych kłach i spiżowych pazurach. Powodem ich zapiekłej nienawiści do ludzi było odtrącenie ałki przez Adama dla Ewy. Przypomina to żydowski mit o Lilith.

Wiszapy stanowiły lokalną odmianę smoków. Potrafiły przybierać ludzką postać (jedno z wielu źródeł współczesnej teorii spiskowej o Reptilianach…).

Nhang był zmiennokształtnym wężem wodnym. Wabił do siebie ludzi pod postacią pięknych kobiet, lub zamieniony w fokę wciągał ich na dno, by ssać ich krew.

Mardagayle to miejscowe wilkołaki, zwykle kobiety. Droga Mleczna powstała z krwi zranionej samicy mardagayla.

                                            Ryc. za: ,,Biblia - blog''

Lekeon stanowił ormiański odpowiednik biblijnego potwora morskiego, Lewiatana. Ta gigantyczna ryba opasywała cały swym cielskiem. Koniec świata ma nastąpić wtedy gdy Lekeonowi uda się schwycić zębami swój ogon.

Aragile byli ludem rolników i tępicieli węży z dalekiego kraju. Przybierali postać bocianów, świętych, solarnych ptaków Ormian. Podobne wierzenia istniały również w folklorze bułgarskim.

Hototy były tańczącymi stworami z bagien. Ich pląsy oczarowywały bydło, konie i dzieci, stając się dla nich okazją do utonięcia w błocie.

Grogh (,,pisarz’’) był duchem dokumentującym życie człowieka od kołyski po grób. Odczytywał swoje zapisku w dniu sądu ostatecznego.

Herosi

Hayk był olbrzymem, który zwyciężył Bela, króla Babilonu. Zasłynął jako protoplasta Ormian. Hajastan (ormiańska nazwa Armenii) wywodzi się właśnie od jego imienia.

Aram był wojownikiem, który zabił olbrzyma Barsamina. Jego pierwowzorem mógł być indyjski bóg Rama.

Ara Gehecik, syn Arama był niezwykle przystojnym, pierwszym królem Armenii. Zginął w bitwie po tym jak odrzucił zaloty asyryjskiej królowej Szamiram, czyli Semiramidy ¹.

Św. Sargis był obdarzonym nadprzyrodzoną mocą rycerzem na białym koniu (zapewne jakimś zdegradowanym bóstwem tak jak Ilja Muromiec z ruskich bylin). W walce zsyłał na swoich wrogów wiatr, burze i zamiecie śnieżne.

Dawid z Sasunu, tytułowy bohater chrześcijańskiego eposu zabił w boju arabskiego najeźdźcę, Msra – melika. Przed mieczem Dawida nie ochroniła Araba nawet zbroja z 40 bawolich skór ².

Aralezy były jednym z pierwowzorów fantastycznych zwierząt, simuranów z powieści fantasy ,,Wilczarz’’ Marii Siemionowej ³. Starożytna Armenia występuje w mitologii Czesława Białczyńskiego pod nazwą Oroja ⁴.

1 Odsyłam do posta: ,,Ormiańska Semiramida’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Ormiański heros’’.

3 Odsyłam do posta: ,,Wilczarz’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Czesław Białczyński’’.

,,Smok Wawelski''

 

,,Nikt, ale to zupełnie nikt, nawet najwięksi podwawelscy mędrkowie nie mieli pojęcia, kiedy straszliwy smok pojawił się po raz pierwszy w jaskini nad Wisłą. Wiedzieli jeno, że pewnego dnia po szalejącej burzy wylazł w pieczary na Wawelskim Wzgórzu i zaryczał głosem, od którego najdzielniejszym z wojów księcia Kraka nogi ugięły się w kolanach, jakby nie z twardej kości, lecz z podgniłego tataraku, na plecach zaś wystąpiła gęsia skórka’’ - Zdzisław Nowak ,,Krakowskie baśnie i legendy: O Kraku, kneziu Łakocie i skarbach Jakuszka’’

 

 

W kwietniu 2025 r. obejrzałem polski krótkometrażowy horror ,,Smok Wawelski’’ z 2024 r. w reżyserii Mai Pałeckiej.

We współczesnym Krakowie grupa nastolatków grała o północy w RPG ,,Smoki’’. Tymczasem przez ich miasto przetoczyła się fala tajemniczych zaginięć. Stary antykwariusz Szewczyk, powszechnie uważany za wariata, opowiadał publicznie, że jego córkę, Amelię porwał Smok Wawelski. Nastolatkowie poszukujący swego zaginionego kolegi, Karola, odkryli straszną prawdę. Gra ,,Smoki’’ była narzędziem sekty, usiłującej wskrzesić Smoka Wawelskiego. Osoby, które przegrały o północy (w tym Amelia Szewczyk) były porywane i wcielane do sekty. Nocą odbył się przerażający rytuał, którego jego uczestnicy nosili maski i zawodzili inwokacje po łacinie. W finałowej scenie Smok Wawelski przyleciał na ich wezwanie…

Innym filmem wykorzystującym lęk przed RPG był ,,Zagrajmy w Lochy i potwory’’ (1982), którego recenzję można przeczytać na moim blogu.

,,Gorgona''

 

,,Gorgony w niepojętym świetle najdalszego Zachodu żyły trzy. Dwie z nich, Steno (‘Silna’) i Euryale (‘Daleko – Skacząca’), nieśmiertelne, nawet się nie starzały. Trzecia, Meduza (‘Władnąca’, może skrót od Eurymedusa ‘Szeroko – Władnąca’), jedyna, którą można było zabić (dlatego wysłano herosa po jej głowę), właśnie wtedy była brzemienna […].

Wygląd arcypotworów opisuje dosyć dokładnie Apollodoros (2, 4, 2): ‘Miały głowy obrosłe wężowymi łuskami, wielkie kły jakby świńskie, ręce spiżowe, złote skrzydła, na których unosiły się w przestworze. Gorgony w kamień obracały wszystkich, którzy na nie spojrzeli’. Taka była bowiem moc ich nieruchomych oczu. Kiedy Perseusz przyleciał tu, na kres Zachodu, Gorgony właśnie spały. Wokół nich leżały skamieniałe, przechowujące w wykręconych ciałach świadectwo męki, trupy ludzi, których zabiły’’ - Zygmunt Kubiak ,,Mitologia Greków i Rzymian’’

 

W kwietniu 2025 r. obejrzałem ,,Gorgonę’’, polski krótkometrażowy film fantasy z 2022 r. łączący grę aktorską i animację. Producentem była Oliwia Tracz.

Akcja rozgrywa się w nieokreślonym zakątku średniowiecznej Europy.

Młody templariusz ¹ obozował późną jesienią w lesie. Modlił się do Boga zaś karcie swojego modlitewnika ujrzał twarz tytułowej Gorgony. Zmęczony śnił, że przybył do zamku Gorgony, pięknej kobiety z wężami zamiast włosów. Kiedy go pocałowała, zamienił się w potwora. Nazajutrz ujrzał piękną, rudowłosą łuczniczkę w zielonej sukni. Młoda kobieta poczęstowała go kawałkiem złowionej przez siebie ryby. Rycerz przyjął od niej poczęstunek i … tu nastąpił koniec filmu.

Otwarte zakończenie zachęca do snucia domysłów. Czy kobieta z lasu była mitycznym potworem? A może oniryczna wizja rycerza symbolizowała jego lęk przed pogańskimi demonami i złamaniem ślubów zakonnych?

1 Odsyłam do postów: ,,Templariusze’’, ,,Templariusze w Ameryce Południowej?’’, ,,Templariusze i masoni’’, ,,Templariusze i różokrzyżowcy’’ i ,,Gisors’’.

Oniricon cz. 1116

         Śniło mi się, że:

- Christopher Paolini użył w posłowiu swojej książki gry słów: ,,as ass'' (jak tyłek),

- ukradłem dwa zabytkowe, nagie miecze z Upper - Skvaeder w Szwecji,

- w Szwecji ukradłem czerwone jajo zniesione przez strusia,

- jakaś kobieta prowadziła na smyczy trzy szare buldogi francuskie, jeden z nich podziękował mi za coś ludzkim głosem,

- amerykański pisarz stworzył cykl fantasy o cywilizacji uczłowieczonych jaków, przypomniałem sobie o przypominającym jaka potworze Jaczeju z mojego opowiadania ,,Czerwony Człowiek'', a potem wygarnąłem Kasi Babis, że należy do jaczejki ,,Razem'',

- poszedłem na spacer do parku, poszukując indyjskiego plemienia Mistonów, spotkałem indyjską księżniczkę na słoniu, która kazała mi zawrócić,

- powiedziałem, że gdybym był proaborcyjnym lewakiem, to bym wziął karabin i wyszedł na ulice strzelać do ludzi, bo ,,jak szaleć to szaleć'',

- pisałem o nawróceniu aborcjonisty, Bernarda Nathansona,

- stwierdziłem, że Wojciecha Cejrowskiego wyróżniają jego stopy,

- bułgarska księżniczka Kalina, kobieta stara i brzydka była krytykowana za to, że chciała wypłacić z własnych pieniędzy zadośćuczynienie ofiarom komunistycznych represji, które bułgarscy lewacy uważają za bandytów,

- moim sąsiadem był Arnold Boczek, który na klatce schodowej poczęstował mnie chipsami,

- przyszła do mnie blondynka, pracująca w antykwariacie, której za dobrą cenę sprzedałem dużą część swoich książek,

- odwiedziłem Voytakusa ov Višnica, któremu matka za karę zabroniła jeść babkę piaskową,

- w dzieciństwie sprawnie prowadziłem na ulicy biały samochód,

- ksiądz poszedł do centrum handlowego i od ręki kupił białego, używanego volkswagena,

- oglądałem film historyczny o Polsce lat 90 - tych XX wieku, w którym Adam Michnik był postacią negatywną,

- w szkolnej świetlicy pokazałem dziewczynce wiersz, w którym padły słowa: ,,nie bać Tuska'', dziewczynka uznała to za wulgaryzm, a ja odpowiedziałem, że znalazłem wiersz w ,,Gościu Niedzielnym'', potem na podwórku wytłumaczyłem jej, że ,,nie bać'' nie znaczy ,,j...bać'', tylko przestać się lękać. 

Anglopolonia?

 Kasztelan łukowski Jacek Jezierski (1722 - 1805), zdolny biznesmen i pisarz polityczny ,, ... zalecał unię Rzeczypospolitej z Anglią. Trudno wymyślić większy absurd!'' - Paweł Jasienica ,,Rzeczpospolita Obojga Narodów. Dzieje agonii'' (przypis do rozdziału: ,,Król z narodem, czyli gorączka reformatorska'').