,,Hau. Psy, pieski i bestie w baśniach, mitach i wierzeniach ludowych z całego świata''

 

,,Dokąd idą psy, gdy odchodzą?

No bo jeśli nie idą do nieba,

to przepraszam Cię, Panie Boże,

mnie tam także iść nie potrzeba’’

- Barbara Borzymowska ,,Moje psie niebo’’ (fragment)

 

W lipcu 2024 r. przeczytałem pracę norweskiego pisarza Tora Åge Bringsvædra ,,Hau. Psy, pieski i bestie w baśniach, mitach i wierzeniach ludowych z całego świata’’ (norw. ,,Vov’’).

Autor, urodzony w 1939 r. jest miłośnikiem psów. Jego ukochany czworonóg nazywał się Sheba.

Pies, wywodzący się od wilka, jest najstarszym zwierzęciem udomowionym. Jego wizerunki widnieją już na prehistorycznych malowidłach naskalnych. W książce można znaleźć wzruszające, rzymskie epitafium Margarity (Perły), białej, myśliwskiej suki. Pies jest uniwersalnym symbolem wierności jak Argos, który jako jedyny rozpoznał powracającego z długiej tułaczki Odyseusza ¹, walijski Gelert ² czy francuski św. Guinefort ³. Legenda z Jamajki opowiada o psie, ostrzegającym kobietę, przed zalecającym się do niej mordercą. Wierne zwierzę szczekało nawet wtedy gdy właścicielka spaliła je na popiół. Zlekceważenie ostrzeżenia skończyło się dla niej śmiercią z rąk mordercy. W indiańskim micie z Ameryki Północnej pies towarzyszył najwyższemu bóstwu jeszcze przed stworzeniem świata. W indyjskim eposie ,,Mahabharacie’’, Judisztira, wódz Pandawów poległych pod Kurukszetrą, odmówił Indrze pójścia do nieba, jeśli nie będzie tam miejsca dla jego psa (por. motto posta).

Na przestrzeni tysiącleci wiele bóstw miało związek z psami.

Już w starożytnym Egipcie bóg śmierci i mumifikacji, Anubis był przedstawiany z głową padlinożernego szakala. Niektóre źródła mówią tu jednak o psiej głowie.

Hadesowi służył groźny, trójgłowy Cerber, strażnik świata zmarłych. Jego uprowadzenie było jedną z prac Heraklesa. Również Eneasz napotkał w zaświatach Cerbera, którego Sybilla obłaskawiła miodowymi ciastkami ⁴.

Hekate, grecka bogini magii włóczyła się nocami w towarzystwie psów i sama potrafiła przybierać psią postać.

Asklepios, grecki bóg medycyny posiadał psa, leczącego choroby lizaniem. Również w jego świątyniach przebywały psy, pomagające pacjentom w powrocie do zdrowia (jak widać początki dogoterapii sięgają już starożytności!).

W syryjskiej legendzie Jezus i Judasz znali się już w dzieciństwie. Judasz był opętany i uderzył Jezusa w bok, po latach przebity włócznią. Wówczas szatan wyszedł z Judasza pod postacią czarnego psa. Czarne psy często mają konotacje demoniczne, choć w Rosji większy lek budzą psy białe.

W mitologii skandynawskiej bogini Hel, córce Lokiego służył straszliwy Garm, germański odpowiednik Cerbera ⁵. Pilnował wrót Nilfheimu, świata zmarłych śmiercią nieheroiczną.

W mitologii perskiej pies był stworzeniem Ahura Mazdy (Ormzuda). Jednoznacznie należał do sił Dobra.

Bairawa (gniewny aspekt indyjskiego boga Śiwy) dosiadał psa jako swojej wahany (wierzchowca).

Bogini Parwati (żona Śiwy) dotknęła dłoni wybrudzonymi sadzą psiego pyska, czyniąc go czarnym. W ten sam sposób powstały pręgi tygrysa ⁶.

Jama, indyjski bóg zmarłych miał na swoje usługi dwa czterookie psy, Szarwarę i Szjamę, które wcześniej należały do Indry. 

Gluskap, bóg Indian z Kanady miał dwa pieski, mieszczące się w dłoni. Błyskawicznie rosły i stawały się groźne, kiedy ich pan potrzebował ich pomocy.

Psy należące do eskimoskiej bogini Sedny ⁷ odgryzły stopy jej ojcu, Angucie. Ukarały go w ten sposób za to, że pozbawił córkę palców, zamienionych później w morskie ssaki i ryby.

Xolotl był azteckim bogiem Gwiazdy Wieczornej, bratem Quetzalcoatl i strażnikiem krainy zmarłych (Mictlanu) przedstawianym w psiej postaci.

Związki z psami posiadali również prorocy i święci różnych religii.

W jednym ze swoich poprzednich wcieleń Budda był wodzem stada bezpańskich psów. Znając ludzką mowę obronił zdziczałe psy przed gniewem króla. Władca chciał bowiem ukarać je śmiercią za zniszczeniem uprzęży. Tymczasem winne szkody były psy mieszkające w pałacu.

Dwa charty afgańskie zabrane przez Noego na arkę, uratowały wszystkich jej pasażerów, zatykając długimi pyskami szczeliny, przez które wlewała się woda. Legenda ta pochodzi z Afganistanu.

Biblijnemu Tobiaszowi oprócz Archanioła Rafała, towarzyszył w wędrówce również pies. Epizod ten został zapożyczony z kultury greckiej, bowiem dla starożytnych Izraelitów, zdziczałe psy były niebezpiecznymi szkodnikami, a nie przyjaciółmi.

Chrześcijańska legenda o siedmiu śpiących z Efezu została zaadoptowana przez muzułmanów. W tradycji islamu śpiących (niekoniecznie siedmiu) strzegł pies Katmir. Należał do zwierząt, które zostały umieszczone w muzułmańskim raju. ⁸

Mahomet nakazał zabijać psy (zwłaszcza czarne) oprócz hodowanych w celach użytkowych np. do polowań.

Narodziny św. Dominika zwiastował sen jego matki o białym psie w czarne łaty, trzymającym w psyku pochodnię, od której zajął się cały świat. Stąd miała się wziąć etymologia zakonu dominikanów od ,,Domini canes’’, czyli psy Pańskie.

Św. Roch posiadał wiernego psa, który nie opuścił go nawet, gdy zachorował na dżumę.

W wierzeniach ludowych z Ameryki Łacińskiej patronem psów jest św. Łazarz, ewangeliczny żebrak, któremu psy lizały wrzody.

W książce opisana jest cała galeria fantastycznych psów oraz istot posiadających psie części ciała.

Olbrzymi pies Tiangou z mitologii chińskiej powodował zaćmienia Słońca, pożerając to ciało niebieskie. 

W wierzeniach ormiańskich aralezy były dobrymi duchami, które pod postacią wielkich psów (niekiedy skrzydlatych) liżąc przywracały siły rannym herosom. ⁹

Pesanta była demonicznym, czarnym psem z Katalonii, wyróżniającym się posiadaniem stalowych łap.

Na Hebrydach zwiastunem śmierci było ujrzenie Białego Psa.

Na wyspie Man straszył czarny pies nazywający się Moddey Dhoo.

W Irlandii opowiadano o Cu Sith, czarnym (a niekiedy też zielonym ¹⁰) psie, który porywał ludzi o królestwa wróżek (sidhe).

W czasie angielskiej wojny domowej w XVII wieku sławę zdobył Boy, biały pudel, należący do księcia Ruperta. Pies towarzyszył mu w bitwach ze stronnikami parlamentu. Przesądni purytanie widzieli w pudlu diabła lub lapońską czarownicę i przypisywali mu chwytanie kul zębami. W legendzie o Fauście postać czarnego pudla przybrał diabeł Mefistofeles. 

W baśni Andersena ,,Krzesiwo’’ żołnierz zyskał pomoc trzech straszliwych psów o olbrzymich oczach. Strzegły skarbów i można je było wzywać za pomocą tytułowego krzesiwa. Psy zabiły wrogów żołnierza i umożliwiły mu ślub z królewną.

Scylla (piękna kobieta, ukarana przez czarodziejkę Kirke przemianą w morskiego potwora) posiadała wiele psich głów wokół pasa.

W średniowieczu ogromną popularnością cieszyły się legendy o kynokefalach, ludziach z psimi głowami (znane już w starożytności). ¹¹ Mówiły o nich relacje Adama z Bremy, Marca Polo ¹² i Johna de Mandeville’a ¹³, a także etiopski apokryf o apostołach Bartłomieju i Andrzeju oraz legenda o św. Krzysztofie. ¹⁴ Wierzenia te wpłynęły na powstanie potwornego Psoglava z wierzeń serbskich. ¹⁵

W mitologii perskiej władca ptaków Senmurw (Simurg) był hybrydą wielobarwnego ptaka i psa. Zaopiekował się porzuconym w dzieciństwie, albinosem Zalem, który później wyrósł na herosa.

W wierzeniach eskimoskich adlety były hybrydami ludzi i psów.

Z psami wiąże się wiele legend ajtiologicznych (wyjaśniających pochodzenie różnych zjawisk).

W dawnych wierzeniach chińskich pekińczyki były potomkami lwa i małej małpki, lub nawet … lwa i motyla (!).

W rumuńskiej legendzie przyczyną wrogości między psem a kotem były myszy, które zjadły dokument o podziale obowiązków. Na Filipinach kot zgubił pierścień podczas wspólnej przeprawy przez rzekę, zaś w wersji koreańskiej kot zgubił drogi kamień.

W Rumunii opowiadano również o stworzeniu kobiety z psiego ogona (podobny przekaz jest znany również polskim góralom).

Indyjska legenda tłumaczy długotrwałą kopulację psów tym, że kobieta i suka wymieniły się pochwami. Suka otrzymała zębatą waginę.

Istnieją też przekazy o miłosnych związkach psów i ludzi. W irlandzkiej baśni kobieta pokochała księcia zaklętego w białego psa, w szwedzkiej zaś – w psa z kulawą nogą. Biali ludzie byli potomkami Eskimoski i psa. W Japonii mówiący pies wprowadził mężczyznę w zasadzkę, aby zdobyć jego żonę. Kobieta pozbawiła jednak zalotnika mowy, sypiąc na niego popiół.

Autor przytacza również przykłady popkulturowe takie jak: Pluto, 101 dalmatyńczyków, Beethoven, Lassie, Rin – Tin – Tin i inne. Pisze również o Peritasie, psie Aleksandra Wielkiego oraz o Łajce.

Szczerze podziwiam erudycję Autora :). Jedyne zastrzeżenia dotyczą niewłaściwych nazw niektórych zwierząt jak pantery zamiast pum w Ameryce Północnej i mrówkojad zamiast pangolina na Bali.

1 Odsyłam do posta: ,,Odyseja’’.

2 Odsyłam do posta: ,,Gelert’’.

3 Odsyłam do posta: ,,Św. Guinefort’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Eneida’’.

5 Imię Garm nosił na jego cześć pies należący do tytułowego bohatera powiastki ,,Gospodarz Giles z Ham’’ J. R. R. Tolkiena, którą zrecenzowałem na tym blogu.

6 Zainteresowanych inną indyjską legendą ajtiologiczną na temat tygrysów, odsyłam do posta: ,,Dlaczego tygrys ma pręgi?’’

7 Odsyłam do posta: ,,Sedna’’.

8 Odsyłam do postów: ,,Święty pies islamu’’ i ,,Zwierzęta w muzułmańskim raju’’.

9 Aralezy były jednym z pierwowzorów simuranów z powieści fantasy ,,Wilczarz’’ Marii Siemionowej.

10 To właśnie cu sit były pierwowzorami Zielonych Psów, tytułowych bohaterów mojego opowiadania fantasy, które można przeczytać w zbiorze ,,Wymrocze tom I Ery I – X’’.

11 Odsyłam do posta: ,,Historia Psiogłowców’’.

12 Odsyłam do posta: ,,Opisanie świata’’.

13 Odsyłam do posta: ,,Podróże Jana z Mandeville’’.

14 Ta ostatnia legenda zainspirowała twórców niemieckiego komiksu fantasy ,,Reprobus’’, zrecenzowanego na tym blogu.

15 W ,,Zakonie Smoka’’, zrecenzowanej na tym blogu powieści fantasy serbskiego autora Alaksandara Tesicia, psiogłowcy pełnia funkcję tolkienowskich orków. Istoty te występują również w wierzeniach rosyjskich i ukraińskich, o czym można przekonać się z książki Iwony Czapli ,,Baśnie wschodniosłowiańskie’’ (również zrecenzowanej na tym blogu).

Oniricon cz. 1044

     Śniło mi się, że:

- Barbara Nowacka i Julia Pitera (wyglądająca jak młoda Agnieszka Holland) były lesbijkami i uprawiały seks w chlewie na oczach świń, przyjechały do Chin, aby kupić sobie dziecko i założyć hodowlę smoków,

- Wojciech Jaruzelski dowiedział się, że nazwałem go Jarużiłem w opowiadaniu fantasy,

- ukazał się nowy numer ,,Egzorcysty'' z wiedźminem na okładce,

- Tomasz Kołodziejczak powiedział, że są poważniejsze zagrożenia niż utrata wiary przez elfy,

- między Niemcami a Francją leży państewko Saint Lucia, używające szarozielonej flagi z brązową łatą,

- zobaczyłem procesję elfów przed kościołem św. Stanisława Kostki w Szczecinie, w książkach J. R. R. Tolkiena elfy wierzyły w Eru i Valarów, jednak nie oddawały im czci,

- napisałem opowiadanie fantasy zatytułowane ,,Bayal'',

- w okresie międzywojennym nad Francją unosił się indyjski statek powietrzny ,,Rama'', pilotowany przez piękną i rozpustną brunetkę o jasnej cerze, ubraną w brązową, skórzaną kurtkę,

- imię afrykańskiej księżniczki Orizanny pochodzi zarówno od boga Urizena jak i od rzezania, zobaczyłem Orizannę leżącą na trawie w dżungli, a na jej czarnej skórze były wymalowane białe kreski,

- chciałem zjeść znalezioną przez siebie ropuchę szarą, lecz bałem się zatrucia,

- Napoleon Bonaparte podróżował razem z ropuchą,

- zadzwoniłem do Bartłomieja Grzegorza Sali i powiedziałem mu, że jego ostatnią książkę o smokach zrecenzowałem w nocy, następnie zapytałem go o postępy w pracy nad książką o dzikich ludziach, można w niej będzie przeczytać o poległych uczestnikach wojen napoleońskich, wcielonych w dzikich ludzi, w szwedzkiej powieści fantasy wódz dzikich ludzi nazywał się D'Leah na cześć Wielkiej Lechii,

- w Polsce lat 90 - tych XX wieku staruszek z siwymi wąsami wszedł do restauracji McDonald's gdzie bardzo miła obsługa nazywała go dziadkiem, a jeden z pracowników miał duże kły wyrastające z żuchwy,

- w górskiej jaskini na obrzeżach Pacynowa mieszkał jaskiniowiec, którego przez lata nie zdołano zmusić do życia w mieście,

- pacynowskie media ostrzegały przed lubieżnym bezdomnym, który gwałcił ludzi obu płci w strojach plażowych.

,,Grające drzewo''

 

    W lipcu 2024 r. obejrzałem enerdowski film fantasy ,,Grające drzewo’’ (niem. ,,Das singende, klingende Bäumchen’’) z 1957 r. w reżyserii Francesca Stefaniego (1923 – 1989), oparty na mało znanej baśni braci Grimm.

Tytułowe, małe, zaczarowane drzewko śpiewało i dzwoniło, kiedy ktoś kochał. Strzegł go złośliwy karzeł – czarodziej, mieszkający wśród ruin.

Piękna królewna była jednocześnie dumna, wyniosła, leniwa, niemiła i nieczuła na cierpienia zwierząt. Z pogardą odrzuciła zaloty księcia, ofiarującego jej piękne perły. Domagała się od niego grającego drzewa. Książę został zamieniony przez karła w niedźwiedzia i porwał królewnę. Karzeł odebrał jej urodę. Odzyskała ją dopiero, ratując z opresji białego gołębia, wielką rybę (zieloną z czerwonymi płetwami) i białego konia ze złotym porożem jelenia. Później zwierzęta pomogły jej w pokonaniu przeszkód wyczarowanych przez karła. Nastąpiła wewnętrzna przemiana królewny. Drzewo zagrało, gdy wróciła do zamku, okłamana przez karła, że jej ojciec, król umarł. Wraz ze śmiercią karła, książę odzyskał ludzką postać i zdobył rękę ukochanej.

,,Thorgal. Wendigo''

 

,,Windigo to mieszkający w lasach duch – potwór, który nawiedza tubylca i zmusza go do kanibalizmu. Opętany przez niego tubylec sam staje się windigo. Żądza spożycia ludzkiego mięsa jest tak silna, że zmusza windigo do zabicia członka swojej rodziny. [...]’’ - Jacek Sieradzan ,,Szaleństwo w religiach świata’’ (przypis 1126 na str. 601).

W lipcu 2024 r. przeczytałem francuski komiks fantasy ,,Thorgal. Wendigo’’ (franc. ,,Thorgal Saga – Wendigo’’) autorstwa Freda Duvala (tekst) i Corentina Rouge (rysunki). Zarówno oryginał jak i przekład polski ukazały się w 2024 r. Jest to drugi tom cyklu spin – offów, nawiązujących do kultowej serii o Thorgalu ¹:

,,W ramach kolekcji Thorgal. Saga ukazują się dzieła utalentowanych autorów, których wydawnictwo Lombard poprosiło o wykreowanie przygód wzbogacających wielką sagę o słynnym wikingu’’.

We wczesnym średniowieczu na terenach dzisiejszej Kanady żyły dwa zwaśnione, mimo bliskiego pokrewieństwa, plemiona indiańskie; Wodni Ludzie (używający barw niebieskiej i białej) oraz Drzewni Ludzie (malujący się na zielono i szaro). Oba plemiona wywodziły się od bogini nieba Aataentsic (Atahensic z mitologii Irokezów) i czciły Drzewo Życia, którego korzenie wyrastały z wody. Walcząc między sobą, uciekały się do pomocy demonicznych bestii. Na ich ziemiach osiedlali się wikingowie, posiadający wspólne potomstwo z tubylcami.

Thorgal, jego ciężarna żona, Aaricia, ich mały synek Jolan oraz kudłaty pies Muff (briard, czyli owczarek pirenejski, wzorowany na psie Grzegorza Rosińskiego) wracali statkiem do Skandynawii po długim pobycie w krainie Qa, przypominającej prekolumbijską Amerykę Południową. Thorgal potrzebował leku dla Aaricii, zatrutej jadem ryby (hybrydy ptaszora i piranii). Wodni Ludzie zgodzili się pomóc, w zamian za udział przybysza w walce z ich wrogami.

Tytułowe Wendigo było przerażającym olbrzymem – ludożercą z porożem łosia, jednakowo wrogim obu zwaśnionym plemionom. Thorgal, wypełniając starą przepowiednię, zabił go strzałą z łuku.

Jormundgand był gigantycznym wężem morskim. Pokonany przez boga Thora, schronił się w Nowym Świecie, gdzie dążył do zdobycia pełnej władzy nad Indianami. Będąc istotą zmiennokształtną, przybrał postać Birki, skandynawskiej matki młodego wojownika Pioruna z plemienia Wodnych Ludzi. Thorgal zranił strzałą jego ogon. W rezultacie wąż chwycił ogon zębami (motyw uroborosa) i zostawił w spokoju ludzi.

Atutami komiksu są piękne rysunki i wciągająca fabuła, a także niezłomna szlachetność Thorgala. Wiking nie wybierał mniejszego zła, ale odrzucał je w każdej postaci. Nie godził się na współpracę z Jormundgandem. Gad ten nawiasem mówiąc, posiadał cechy szatana jako małpy Boga (naga Birka z wężowym ogonem i ciałem Pioruna na rękach przypominała parodię Piety). Thorgal mówił o Drzewie Życia, że powinno łączyć, a nie dzielić oba plemiona. Idąc jego tokiem myślenia, Ziemia Święta powinna łączyć żydów, chrześcijan i muzułmanów, zamiast ich dzielić.

1 Odsyłam do posta: ,,Thorgal’’.

,,Historia science fiction''

 

,,Najbezpieczniejszym sposobem ukrywania niezwykłej idei, prawdziwej w każdym słowie i calu, jest jej publikacja jako Science Fiction’’ - Stanisław Lem ,,Biblioteka XXI wieku’’

W lipcu 2024 r. przeczytałem komiks edukacyjny ,,Historia science fiction’’ (franc. ,,L’Histoire de la Science – Fiction’’) autorstwa Xaviera Dollo (tekst) i Djibrila Morisette - Phana (rysunki i kolory) z 2020 r. Przekład polski ukazał się w 2024 r. z posłowiem Tomasza Kołodziejczaka o historii science fiction w Polsce. 

Nazwa science fiction, oznaczająca po angielsku fantastykę (dosłownie: fikcję) naukową, została po raz pierwszy użyta w 1929 r. przez Hugo Gernsbacka. Stanowi ważną część popkultury. W konwencji też tworzone są książki, komiksy, filmy, gry i cosplay. W XX wieku do legendy przeszła panika marsjańska w USA, wywołana słuchowiskiem radiowym na podstawie powieści H. G. Wellsa o inwazji Marsjan na Ziemię ¹. W XXI wieku zagorzałym fanem historii o podróżach kosmicznych pozostał Elon Musk, który zresztą próbuje realizować te fantazje.

Element fantastyczny w science fiction jest natury naukowej, a nie magicznej jak w przypadku fantasy. W spektrum zainteresowań twórców tego gatunku mieszczą się więc: podróże kosmiczne i w czasie, nowe teorie i wynalazki, utopie i dystopie (antyutopie), roboty, cywilizacje pozaziemskie ² i superbohaterowie. ³

Należy zaznaczyć, że granice pomiędzy poszczególnymi odmianami fantastyki bywają płynne. W komiksie zostało umieszczonych wielu twórców fantasy (niejeden autor pisał zresztą w obu tych konwencjach). Przykładem służą: William Morris (,,Wieści znikąd’’), Robert Ervin Howard, Edgar Rice Burroughs (cykl ,,Barsoom’’ ⁴), Abraham Merrit ⁵, Clark Ashton Smith ⁶, Catherine Lucille Moore, Michaił Bułhakow (,,Fatalne jaja’’ i niewymienione w komiksie, znakomite ,,Psie serce’’ ⁷), Fritz Leiber (,,Ciemności przybywaj’’), Ursula Le Guin, Marion Zimmer Bradley, Robert Silverberg (cykl ,,Majipoor’’), Orson Scott Card (cykl o Enderze), Michael Moorcock, Terry Pratchett, C. S. Lewis (,,Trylogia kosmiczna’’⁸), Tim Powers (,,Wrota Anubisa’’), Rebecca Kuang i wielu innych.

Podobnie cienka granica przebiega między science fiction i horrorem w przypadku takich twórców jak: Mary Shelley (,,Frankenstein’’ ⁹), H. G. Wells (,,Wyspa doktora Moreau’’ ¹⁰) i H. P. Lovecraft. ¹¹

Zdaniem niektórych początki science fiction sięgają pradziejów ludzkości. Jako pierwociny gatunku wymieniane są takie dzieła jak: ,,Gilgamesz’’¹², ,,Odyseja’’ Homera¹³, ,,Prawdziwa historia ‘’ Lukiana z Samosaty ¹⁴, francuski epos ,,Le Pelegrinage de Charlemagne’’ z 1150 r., ,,Nouvelles des Regions de la Lune’’ François Rabelaisa, ,,Tamten świat’’ Cyrana de Bergeraca, ,,Utopia’’ św. Tomasza Morusa, ,,Miasto Słońca’’ Tomassa de Campanelli, ,,Histoire du grand et admirable Royaume d’Antagil’’ Joachima du Moulina, ,,Gazette et Nouvelles Ordinaires des divers Pays Lointoin’’ Charlesa Sorela, ,,Sen, czyli wydane pośmiertnie dzieło poświęcone astronomii księżycowej’’ Johannesa Keplera ¹⁵, ,,Przypowieść o Troglodytach’’ Monteskiusza, ,,Rok 2440’’ Louisa – Sebastiena Merciera ¹⁶, ,,Podróże Guliwera’’ Jonathana Swifta ¹⁷, ,,Przygody Telemaka’’ François Fenelona, ,,Mikromegas’’ Woltera, ,,La Decouverte Australe por un Homme – Volant’’ Restifa de La Bretonne’a i ,,Voyages imaginaires’’ Charlesa – Georgesa – Thomasa Garniera. Jako przykłady z Polski należy wymienić: ,,Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki’’ Ignacego Krasickiego i ,,Wojciech Zdarzyński, życie i przypadki swoje opisujący’’ ks. Michała Krajewskiego.

Zostali omówieni czołowi twórcy z XIX i XX wieku tacy jak: Mary Shelley, Jules Verne, H. G. Wells ¹⁸, Camille Flammarion, Aldous Huxley ¹⁹, George Orwell ²⁰, Isaac Asimov, Clifford Simak, Theodore Sturgeon, Ursula Le Guin, Frank Herbert, Harlan Ellison, Samuel Delany, Ron Hubbard, Philip K. Dick, Brian Aldiss, Alfred Elton van Vogt, Arthur C. Clarke, Ray Bradbury i Stanisław Lem ²¹.

Ważną rolę w upowszechnianiu science fiction (a także fantasy i horroru) odegrały czasopisma pulpowe, wydawane od końca XIX do pierwszej połowy XX wieku w USA na najtańszym papierze (ang. pulp), a przez to tanie. Ukazywały się wówczas takie tytuły jak: ,,Argosy’’, ,,Amazing Stories’’, ,,Astounnding Stories’’, ,,All – Stories’’ i kultowe ,,Weird Tales’’. W Niemczech w latach 1919 – 1921 ukazywał się ,,Der Orchidengarten’’ również poświęcony fantastyce. Autorzy przedstawili też sylwetki amerykańskich wydawców: Hugo Gernsbacka, z pochodzenia luksemburskiego Żyda i Johna W. Campbella, działającego w złoty wieku science fiction (lata 40 – 60 – te XX wieku). Dowiedziałem się, że Gernsback był również wynalazcą i rzeczywiście wynalazł izolator; skafander dla pisarzy, mający ułatwić im koncentrację (do tej pory uważałem izolator za współczesny żart internetowy).

Bohaterem pierwszego komiksu science fiction był Buck Rogers (1928 r.). Bohater ten jako pierwszy był uzbrojony w laserowy pistolet. W przygodach towarzyszyła mu urodziwa partnerka, Wilma Deering.

Pierwszym filmem science fiction było ,,Metropolis’’ Fritza Langa z 1927 r. W późniejszych latach ukazały się takie hity jak: ,,Gwiezdne Wojny’’ (obficie korzystające z dorobku poprzedników), ,,Star Trek’’, ,,Doktor Who’’, ,,Matrix’’ i ,,Avatar’’.

Z komiksu można się również dowiedzieć o bardziej egzotycznej science fiction z takich miejsc jak: Czechosłowacja (sztuka ,,R. U. R.’’ Karela Čapka, w które zadebiutowało słowo robot, stworzone przez brata pisarza), ZSRR (Aleksiej Tołstoj, antyutopia ,,My’’ Jewgienija Zamiatina, Michaił Bułhakow, bracia Strugaccy), Szwecja (antyutopia Karin Boye ,,Kollokaina’’), Chiny (,,Problem trzech ciał’’ Liu Cixina), Japonia (manga ,,Astro Boy’’ Osamo Tezuki), Ameryka Łacińska, Hiszpania i Afryka.

Twórcy science fiction prezentowali najróżniejsze opcje światopoglądowe. Lovecraft jest dziś znany ze swego rasizmu, podczas gdy Rebecca Kuang sama doświadczyła upokorzeń z powodu chińskiego pochodzenia. ,,Kawaleria Kosmosu’’ Roberta Heinleina była oskarżana przez lewaków o militaryzm. Z kolei ,,Rzeźnia numer pięć’’ Kurta Vonneguta, który przeżył bombardowanie Drezna, miała wymowę zdecydowanie antywojenna. H. G. Wells, ateista o poglądach lewicowych, rozczarował się komunizmem (podobnie jak Orwell). Miał też liczne kochanki. Zaledwie zasygnalizowana w komiksie ,,Trylogia kosmiczna’’ C. S. Lewisa jest pełna nawiązań biblijnych i ma przesłanie wybitnie chrześcijańskie. Spór o wojnę w Wietnamie głęboko podzielił również środowisko amerykańskich fantastów. Hulaka i awanturnik, Jerry Cornelius, bohater Michaela Moorcocka, zgodnie z zamysłem Autora posiada te same inicjały co Jezus Chrystus. Pisarze fantastyki naukowej napotykali na utrudnienia ze strony władz w Hiszpanii za rządów Primo de Rivery i generała Franco oraz komunistycznych reżimach w NRD i na Kubie.

Poruszony został również problem związków niektórych autorów z okultyzmem.

Camille Flammarion, którego dzieła znacznie wzbogaciły postrzeganie kosmitów był zagorzałym spirytystą. Wygłosił nawet mowę na pogrzebie Allana Kardeca.

Z kolei Ron Hubbard skończył jako twórca pseudonauki, zwanej dianetyką i założyciel niebezpiecznej sekty scjentologów ²².

Komiks mogę śmiało nazwać obowiązkową lekturą dla wszystkich fanów science fiction :), choć osobiście zabrakło mi w nim ,,Parku Jurajskiego’’.

1 Odsyłam do posta: ,,Prawdziwy strach przed wymyślonymi Marsjanami’’.

2 Odsyłam do posta: ,,UFO i cywilizacje pozaziemskie’’.

3 Odsyłam do postów: ,,Superman’’, ,,Batman’’ i ,,Wonder Woman’’.

4 Odsyłam do posta: ,,Księżniczka Marsa’’.

5 Odsyłam do posta: ,,Księżycowy basen’’.

6 Odsyłam do posta: ,,Miasto Śpiewającego Płomienia’’.

7Odsyłam do postów: ,,Fatalne jaja’’ i ,,Psie serce’’.

8 Odsyłam do posta: ,,Trylogia kosmiczna’’.

9 Odsyłam do posta: ,,Frankenstein’’.

10 Odsyłam do posta: ,,Wyspa doktora Moreau’’.

11 Odsyłam do posta: ,,H. P. Lovecraft i mitologia Cthulhu’’.

12 Odsyłam do posta: ,,Gilgamesz’’.

13 Odsyłam do posta: ,,Odyseja’’.

14 Odsyłam do posta: ,,Mieszkańcy Syriusza’’.

15 Odsyłam do postów: ,,Kepler o kosmitach’’ i ,,Matka Keplera’’.

16 Odsyłam do posta: ,,Przymusowy mezalians’’.

17 Odsyłam do posta: ,,Podróże Guliwera’’.

18 Odsyłam do posta: ,,Wehikuł czasu’’.

19 Odsyłam do posta: ,,Nowy wspaniały świat’’.

20 Odsyłam do posta: ,,Rok 1984’’.

21 Odsyłam do posta: ,,Stanisław Lem’’.

22 Odsyłam do posta: ,,Xenu – czarny charakter scjentologicznego mitu’’.

Baśń o Niedzieli

 

Pewien mężczyzna spotkał na mieście Niedzielę pod postacią staruszki. Żaliła mu się, że ludzie odebrali jej duszę i zamknęli ją w domu starców, noszącym nazwę Weekend. Rozumiała ją jedynie jej siostra, Sobota. Poradziła Niedzieli, aby korzystała z apteczki Pana Boga, zawierającej sakramenty. Na tym rozmowa się skończyła i Niedziela poszła do kościoła. Opowieść tę usłyszałem od księdza na kazaniu.