Fizjonomika

 

,,… a fizys, proszę zauważyć, miał szyderczą’’

- Michaił Bułhakow ,,Mistrz i Małgorzata’’

 

Fizjonomika (gr. physis – natura, gnomon - wskazówka) była pseudonauką, zajmującą się określaniem charakteru i zdolności człowieka z rysów jego twarzy. Cechował ją determinizm; badane przez nią ludzkie cechy miały być góry określone. Założenia fizjonomiki są nieweryfikowalne w sposób naukowy. Jej adepci dzielili twarze na dwa sposoby. Podział trójstrefowy obejmował rozum (czoło – brwi), uczucia (nos i policzki) oraz siły witalne (usta i brodę). Z kolei podział dwustrefowy obejmował górną połowę (twarz idealistyczną czyli połówkę intelektualną) i dolną połowę (twarz realistyczną czyli połówkę zwierzęcą).

Już grecki filozof i matematyk, Pitagoras nie przyjął Cylona do grona swych uczniów z powodu jego wyglądu (dziś nazwano by to dyskryminacją). O fizjonomice pisali tacy autorzy starożytni jak Arystoteles (,,Analityki pierwsze’’), Teofrast, Cyceron, Kwintylian, Pliniusz Starszy, Seneka Młodszy i Galen.

,,Już Hieronim Cardano (1501 – 1576) zauważył, że nie ma dwóch osób o takich samych zmarszczkach czoła.

Na tej samej zasadzie opracował cały system oceny charakterów i wróżb. Sam opisał kilkaset typów zmarszczek w dziele p. t. ‘Metoposcopia’ opublikowanym pośmiertnie w roku 1658. [...]’’ - Roman Antoszewski ,,Przyroda inaczej czyli ciekawostki część 1’’

Wspomniany wyżej Cardano powiązał fizjonomikę z astrologią. Z powodu okultystycznych inklinacji pseudonauka ta była zwalczana przez Inkwizycję i angielskiego króla, Henryka VIII (1491 – 1547).

Szkocki chirurg i anatom, Sir Charles Bell (1774 – 1842) oraz francuski anatom i zoolog, Louis Pierre Gratiolet (1815 – 1865) odrzucili pierwotny determinizm. Uznali, że znaki fizjonomiczne, że powstają pod wpływem emocji. W XIX – XX wieku fizjonomika była podbudową dla frenologii, rasizmu i eugeniki. Robert Fitzroy (1805 - 1865), kapitan HMS ,,Beagle’’ uważał kształt nosa Charlesa Darwina (1809 - 1882) za dowód jego lenistwa. Do dziś we Fromborku w Polsce pokutuje przesąd związany z pomnikiem Mikołaja Kopernika (1473 - 1543). Dotykanie wydatnego nosa astronoma ma jakoby zapewniać mądrość.

Fizjonomika istniała nie tylko w Europie, ale również w Japonii.

,, […] * Jeśli jesteś przywódcą o dużej głowie, nie będziesz ubogi, ale też długo nie pożyjesz.

* Poniższe cechy gwarantują ci pecha przez całe życie: mała i wydłużona głowa, kolana drżące przy siadaniu, wąska talia i skierowane ku dołowi kąciki ust.

* Krótki tułów oznacza przedwczesną śmierć lub zły charakter.

* Jeśli masz tułów krótszy niż nogi, to jesteś biedny, nikczemny i słabowity albo przeprowadzisz się do innej prowincji.

* Jeśli kobieta uśmiecha się do innych, zasłaniając usta dłonią, drapiąc się w brwi lub odwracając wzrok – jest prostytutką.

* Kobiety o drobnym ciele są służącymi.

* Ludzie o szerokich nozdrzach są słabi i chwiejni.

* Kto ma mięsisty szczyt głowy, usta jak aureola, wygląda jak góra, kiedy siedzi i pachnie orchideą, będzie miał długie i szczęśliwe życie.

* Jeśli kobieta ma drżące kolana i pociera twarz, kiedy się kłania, jest rozpustnicą.

Następnie Natori zamieszcza szczegółową listę cech […] jakie można dostrzec w różnych częściach ciała: głowie, brwiach (cienkie i proste są dobre, długie są oznaką mądrości), oczach (opadające kąciki zapowiadają szybki rozwód), nosie (pieprzyk na czubku oznacza, że będziesz miał wielu synów; poziome zmarszczki zapowiadają wypadek z udziałem konnego powozu), oczach, uszach, zębach, języku (jeśli możesz dotknąć językiem nosa, zostaniesz władcą lub dostojnikiem) i rękach. Na koniec wylicza 23 negatywne znaki na dłoniach i analizuje znaczenie pieprzyków w zależności od koloru i położenia. […] Jeśli uwzględnić jego informacje na temat zębów, królowie (którzy powinni mieć ich 38), arystokracji (36) i mędrcy muszą stanowić wyjątkową rzadkość w przyrodzie, skoro przeciętny człowiek ma nie więcej niż 32 zęby. [...]’’ - John Man ,,Ninja. 1000 lat wojowników cienia’’

 

Literackim nawiązaniem do tych wierzeń i ostrzeżeniem przed nimi jest powieść fantasy ,,Fizjonomika’’ Jeffreya Forda.