Łoś

Łoś należy do jeleniowatych i jest największym przedstawicielem tej rodziny. Żyje w Europie, na Syberii i w Ameryce Północnej. Jego naturalnym środowiskiem są lasy i bagna. Łoś jest także zwierzęciem synantropijnym, żyje w lasach komunalnych Warszawy, Moskwy i Sztokholmu. Samiec łosia nazywa się byk, samica – klępa, lub łosza, a młode – łoszaki. Rodzą się bez ubarwienia ochronnego. Ten przedstawiciel jeleniowatych jest łatwy do rozpoznania. Ma sierść koloru brązowego. Na głowie samca znajduje się rozłożyste, zrzucane do roku poroże podobne do dłoni. Głowa masywna, wydłużona i gruba, nos szeroki i jakby garbaty. Kark masywny. Nogi długie, zakończone szerokimi racicami, które chronią zwierzę przed zapadaniem się w błocie. Racice łosia spełniają również funkcję obronne. Zagrożony przez człowieka, chowa się za drzewo, aby ujść uwadze wroga, co jest dla niego zgubne. Łosie dobrze pływają i nurkują. Są roślinożerne; żywią się korą, trawą, wodorostami. Są odporne na działanie jadu owoców konwalii majowej i muchomorów. W poszukiwaniu swego przysmaku, którym są wodorosty, nurkują, a wynurzają się z wody od tyłu!

Jaskółki

Jaskółki są grupą ptaków wróblowatych. Żyją w Europie i Ameryce Północnej. W Polsce gnieździ się kilka gatunków tych ptaków: jaskółka dymówka, jaskółka oknówka i brzegówka. W Ameryce Północnej żyje jaskółka rdzawoszyjna. Zbudowane są wedle poniższego schematu: dziób krótki, ale bardzo szeroki, ułatwiający łykanie dużych owadów np. chrabąszczy majowych czy motyli, gardło jaskrawo czerwone. Głowa owalna, osadzona na krótkim, grubym karku. Skrzydła długie, ostro zakończone, usprawniają lot (co roku jaskółka dymówka przelatuje 11 000 km z Europy do Afryki). Aerodynamiczny kształt tułowia. Łapy słabe. Najbardziej charakterystyczną cechą jaskółek jest ich ogon utworzony z dwóch sztywnych lotek przypominających ogon ryby. Mimo podobieństwa, łatwo je rozpoznać. Oknówka jest czarno – biała, podczas gdy dymówka ma czerwone pióra na podgardlu, 

czarna część jej upierzenia ma granatowy połysk. Brzegówka ma najkrótszy dziób i brązowe upierzenie. Oknówka, dymówka i jaskółka rdzawoszyjna budują gniazda z błota. U dwóch pierwszych jaskółek, gniazda mają kształt miseczek, podczas gdy jaskółka rdzawoszyjna buduje gniazda w kształcie kuli z otworem. Brzegówka wygrzebuje swe gniazda w skarpach. Pisklęta są gniazdownikami.

Jaskółki odgrywają rolę w kulturze człowieka. Jeden z tych ptaków występuje w ,,Calineczce'' Hansa Christiana Andersena. Jedna z ,,porad praktycznych'' z czasów saskich brzmiała: ,,oko jaskółcze włożywszy do pościeli czyjej snu mu odbierzesz. Dobry sposób na śpiochów''. Kolejnym zabobonem dotyczącym jaskółek było ich przesypianie zimy na dnie jeziora. Tak naprawdę zimują w Afryce.

Bociany

Bociany są grupą ptaków brodzących. W Europie wyróżniamy dwa gatunki z tego rodzaju: bocian biały i bocian czarny. Ten większy zamieszkuje większy areał, od Portugalii po Japonię. Obydwa bociany zimują w Afryce. Bocian biały osiąga 1 metr długości, a jego rozpiętość skrzydeł wynosi 1,85 m. Dziób długi, koloru czerwonego. Mała zaokrąglona głowa jest osadzona na długiej szyi. Nogi koloru czerwonego, o zgrubiałych kolanach. Ślady zostawiane przez ich stopy przypominają kotwicę. Upierzenie białe, z czarnymi końcami skrzydeł. Wiąże się z tym następująca legenda. Pewien człowiek przez ciekawość rozwiązał worek z rozmaitymi owadami, płazami i gadami, które opanowały Ziemię. Za karę Bóg zamienił go w bociana i osmalił mu końce skrzydeł.

Co je bocian? Każdemu ciśnie się na język słowa ,,żaby''. A tymczasem bocian nie samymi żabami żyje. Zjada owady (przede wszystkim chrząszcze i szarańczaki), dżdżownice, ślimaki, ryby, traszki, węże, jaszczurki, sporadycznie jaja i pisklęta innych ptaków, krety, ryjówki i gryzonie. A nie tylko żaby! Swoją zdobycz zabija dziobem, łyka w całości. Niestrawione części ich ciał usuwa w postaci wypluwek, podobnych do sowich, ale trudniejszych do rozpoznania. Przed odlotem na afrykańskie zimowiska, bociany gromadzą się na otwartych terenach np. łąkach w tzw. ,,sejmikach'' i gromadnie lecą do Afryki. Słabe (często młode) bociany nieraz ulegają wypadkom, lub nie zdążają nauczyć się latania. Bocian biały jest ptakiem wybitnie synantropijnym, często gnieździ się na dachach i kominach domów. Niektórzy gospodarze pomagają bocianom w znalezieniu miejsca pod gniazdo mocując na dachu specjalne platformy. W wierzeniach ludowych gniazda bocianów chronią dom od uderzenia pioruna. Są budowane z gałęzi i co roku podwyższane. Są tak wielkie, że w ich wnętrzu wiją swoje gniazdka wróble (w jednym z gniazd bocianich naliczono tuzin gniazd tych ptaków). Bociany odgrywają dużą rolę w kulturze człowieka. Przypisywano im przynoszenie dzieci, co przeszło do legendy, podobnie jak owa słynna kapusta z głąbem w środku ;). Opinie co do smaku bocianiego mięsa są podzielone. Starożytni Rzymianie je jadali, ale na szczęście dla bocianów przeważa pogląd, że ich mięso jest obrzydliwe. W Chinach pałeczki do ryżu robione są między innymi z kośćca nóg bociana czarnego. Mimo sympatii do tych ptaków i ich prawnej ochrony giną one z powodu chemizacji rolnictwa. Całkowicie wyginęły w Szwecji, Szwajcarii, Włoszech i w Wielkiej Brytanii. Najliczniejsze są w Polsce.

Bocian czarny, zwany ,,hajstrą'' żyje w Europie południowej, środkowej i wschodniej, oraz w Azji Środkowej w środowisku leśnym i bagiennym. Unika człowieka i swoich pobratymców. Jest rzadszy od bociana białego.

Sławne zwierzęta

Niektóre zwierzęta należące do ssaków i ptaków stały się znane, ale nie jako gatunki, ale jako poszczególne osobniki. Więcej tych słynnych osobników należy do ssaków niż ptaków. Zwierzęta te sławę zdobyły sobie w rozmaity sposób – grają w filmach przy boku ludzkich aktorów, są żywymi maskotkami ogrodów zoologicznych, parków narodowych, rodzin, wyróżniły się czymś szczególnym itd.

Pelikan znajduje się w herbie greckiego miasta Mykonos. Dla podtrzymania tradycji, herb jest wyrażony żywym ptakiem. Najsłynniejszym z nich był pelikan Petros. Bardzo długo radował oczy turystów i stanowił chlubę miasta. W 1985 r. w wieku 33 lat zginął w wypadku ulicznym. W pół roku potem przez ojców miasta został wprowadzony jego następca, Petros II. Witały go tłumy ludzi i przydzielona mu pelikanica Irena.

Kolejny słynny ptak to bielik Jurand. Został tak nazwany na cześć jednego z bohaterów ,,Krzyżaków'', którego rycerze zakonni pozbawili oczu. Imię to pasuje do ptaka, ponieważ on również jest niewidomy. Mieszka w Wolińskim Parku Narodowym.

Bernard Grzimek opisał historię Teddy'ego – koali, która przemierzyła Australię. Państwo Faulknerowie zaopiekowali się nią wieku trzech miesięcy. Początkowo Teddy był zawinięty w skórę, później otrzymał misia przytulankę, który imitował jego matkę. W stronę zachodniej Australii podróżował w koszyczku. Najpierw Faulknerowie dawali mu mleko i cukierki miętowe, później liście eukaliptusa. Teddy przeżył 12 lat.

Innym słynnym torbaczem był Benjamin – ostatni wilk workowaty, który zdechł w Zoo w Hobart na Tasmanii w 1936 r. Według innych źródeł ostatniego przedstawiciela tego gatunku widziano w 1961 r. na zachodzie Tasmanii.

Pierwszym słynnym słoniem był Surus, który stracił jeden cios. Był jedynym słoniem z armii Hannibala, który przetrwał przeprawę przez Alpy. Inny słynny słoń żyje w Tsavo National Park i był pierwszym wychowankiem ochronki dla osieroconych słoniątek. Jest to słonica Eleonora pełniąca funkcję przewodniczki stada.

Również wśród kotowatych są zwierzęta sławne. Należała do nich lwica Elza wychowana przez państwa Adamsonów. Dzieje Elzy zostały opisane w trzech księgach: ,,Born free'', ,,Living free'' i ,,Forever free''.

Lamparcica Harriet z Indii jest znana z licznych filmów, artykułów i książek. Gdy kłusownicy zabili jej matkę, zaadoptował ją na swoją farmę Billy Arjon Singh. Obecnie żyje na wolności.

Kot domowy Dudu stał się słynny po śmierci swego właściciela, kiedy to zamieszkał na cmentarzu przy jego grobie.

Obecnie żyjące sławne psy to min. yorkshire terier Thumbina (Calineczka) wyróżniająca się małymi rozmiarami ciała. Psia Calineczka ma 14 cm wzrostu i 20 cm długości. Nic więc dziwnego, że właścicielka zabiera ją na spacer w kieszeni.

Innym psem ponad naturalnych wymiarów jest wilczarz irlandzki Murphy. Osiąga 105 cm wzrostu i nadal rośnie. Inne słynne psy to: Prohaska, Barry i Łajka.

Robak był słynną wydrą. Jego dzieje zostały opisane przez XVII – wiecznego pisarza Jana Chryzostoma Paska w ,,Pamiętnikach''. Ostatecznie Robak został podarowany królowi Janowi III Sobieskiemu.

Jednak najwięcej było i jest sławnych goryli. Pierwszym przedstawicielem tego gatunku pokazywanym w Europie była Jenny z wędrownej menażerii Wombwella w 1855 roku. Właściciel przedstawiał ją jako szympansa. Jej prawdziwa przynależność gatunkowa wyszła na jaw dopiero po jej śmierci. ¹ Kolejnym gorylem w ,,niewoli'' był M'Pungu z Berlińskiego Akwarium. 2 sierpnia 1986 r. w Zoo w Jersey zdarzył się następujący wypadek. 5 – letni Levan Merrit poślizgnął się w wpadł za barierkę na wybieg dla goryli. Wtedy jeden z nich, Jambo podszedł do chłopca i utrzymawszy w bezpiecznej odległości innych członków stada, pochylił się nad nim, obwąchał i poruszył nieprzytomnego. Na jego cześć utworzono tzw. Odznakę Jambo, by potem wyróżniać nią inne zasłużone dla ludzi zwierzęta. Jednak najsłynniejszym gorylem jest Płatek Śniegu, jedyny znany na świecie goryl – albinos, żyjący w Zoo w Barcelonie. Był maskotką tego miasta podczas olimpiady w 1992 r. Znaleziono go w 1966 r. przy martwej matce w wieku dwóch lat. Płatek Śniegu jest ojcem kilku czarno ubarwionych gorylątek. ²

Jednym ze słynnych waleni był kaszalot Tom z Nowej Zelandii, który był rzeczywistym pierwowzorem Moby Dicka z powieści Hermana Melville'a pod tym samym tytułem.

1 Sekcję zwłok przeprowadził sam Karol Darwin

2 Płatek Śniegu zdechł w 2006 r. Tekst pisałem w 1999 r.   

Sokoły

Sokoły odgrywają dużą rolę w kulturze człowieka. Starożytni Egipcjanie jako poświęcone Horusowi czcili rarogi górskie (te ostatnie stały się przedmiotem następujących porzekadeł: ,,biegać za kimś jak za rarogiem'', ,,gapić się na kogoś jak na raroga''). W starożytności i średniowieczu, aby wyróżnić bohatera przyrównywano go do sokoła. Gałąź łowiectwa, w której pomocnikami myśliwych są ptaki drapieżne nazwano sokolnictwem. Sokole Oko to bohater popularnych dawniej powieści James Fenimore'a Coopera. W ,,Gwiezdnych wojnach'' najsłynniejszym statkiem kosmicznym był ,,Millenium Falcon'' (od łac. falco – sokół). W animowanym serialu ,,Zwierzęta z Ginącego Lasu'' występowała pustułka.

Sokoły są rodziną ptaków drapieżnych wyróżniających się smukłą, aerodynamiczną budową ciała. Są to najszybciej latające ptaki: sokół wędrowny może lecieć 320 km / h, a kobuz – 150 km / h. Żyją w Starym Świecie i w obu Amerykach. Pisklęta są gniazdownikami, mają ciała pokryte białym puchem. Opiekują się nimi obydwoje rodzice; samica poluje, a samiec pilnuje piskląt i kawałkuje przyniesiony przez samicę pokarm. Później on również poluje. Gniazda zakładane są na drzewach jak i skałach. Aby zapewnić sobie bezpieczeństwo, ptaki stanowiące pokarm dla sokoła wędrownego gnieżdżą się w pobliżu ich gniazd. Brzmi to paradoksalnie i wymaga wyjaśnienia. Otóż sokoły zawsze poszukują pokarmu z dala od gniazda. Niektóre ptaki mają sprytne metody zwalczania swoich wrogów. Zaobserwowano grupę kwiczołów, które podczas obławy na sokoła wędrownego, wydalały na niego swoje odchody. Oblepiony nimi sokół nie mógł latać, ponieważ skleiły mu pióra.

Sokół wędrowny ma nieco przesadzoną nazwę, ponieważ wędrują tylko osobniki z najzimniejszych regionów Europy. Gnieździ się w lasach jak i na peryferiach miast. Jego upierzenie jest szaro – białe. Żywi się ssakami i ptakami, co pozyskało mu niechęć hodowców gołębi, posądzających go o zjadanie swoich podopiecznych. Podczas II wojny światowej, sokoły wędrowne były używane do tępienia gołębi pocztowych. Jest gatunkiem ginącym i chronionym. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze.

Spokrewniony z nim jest białozór. Żyje na Islandii, w Norwegii, gnieździ się również na Siedmiu Wyspach i w okolicach Murmańska. Od sokoła wędrownego różni się jaśniejszym ubarwieniem. Nazywany ,,sokołem norweskim'' był bardzo ceniony przez sokolników. To właśnie w białozorach spłacono okup sułtanowi Bajazytowi.

W odróżnieniu od sokoła wędrownego, pustułka jest ptakiem bardzo pospolitym. Gnieździ się na stepach, w lasach, a nawet w miastach. Pustułka i pustułeczka zostały tak nazwane ponieważ uważano, że są ,,puste'', czyli nieprzydatne do celów sokolnictwa. Samica pustułki jest jasnobrązowa, a samiec ma rdzwobrązowe skrzydła i szarą głowę. Pustułka żywi się: gadami, płazami, gryzoniami i dużymi owadami.

W przeciwieństwie do pustułki, pustułeczka jest mniejsza i większa część jej ciała jest szara. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze. W Polsce prawdopodobnie wyginęła, chociaż może się jeszcze gnieździć na Lubelszczyźnie.

Bardzo charakterystycznie ubarwiony jest kobczyk. Upierzenie ciemno – szare, w okolicach oczu – czerwone, a u podstawy łap – brązowe. Znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze.

Drzemlik jest najmniejszym sokołem Europy. Jest ptakiem wędrownym.

Kobuz przypomina ubarwieniem sokoła wędrownego, ale jest dużo mniejszy i ma rude podbrzusze. Potrafi chwytać w locie jaskółki i jerzyki.

Wspomniany raróg górski pomaga sokolnikom polować nawet na antylopy. Żyje na pustyniach i obszarach stepowych Afryki Północnej i Azji Południowo – Zachodniej.

Sokół meksykański zwany rudogardłym żyje w Nowym Świecie od Meksyku po północną Argentynę. Upierzeniem przypomina sokoła wędrownego, ale jego podgardle jest biało – rude, brzuch upstrzony czarnymi plamami, zaś podstawy łap są rude.

Wśród sokołów jest wiele gatunków ginących. Wymierają one z powodu chemizacji rolnictwa na wskutek zatrucia pokarmu w postaci owadów i gryzoni, nielegalnego wybierania jaj i piskląt na potrzeby sokolnictwa i tępienia przez hodowców gołębi. Podczas kradzieży jaj i piskląt z gniazd giną zarówno dorosłe osobniki broniące potomstwa jak i ono same podczas transportu. Sokoły te są później przemycane do krajów arabskich. W trosce o uratowanie sokołów, ginące gatunki tych ptaków są pod ochroną. W walce z kłusownictwem przeprowadzono operację ,,Sokół'' polegającą na ochronie ich gniazd i zatrzymywaniu schwytanych ptaków. Aby rozmnażać sokoły wędrowne, podrzuca się zarekwirowane jaja pokrewnym gatunkom do wysiadywania. W Polskiej Czerwonej Księdze znajdują się sokół wędrowny, pustułeczka i kobczyk.

Oniricon cz. 260

Śniło mi się, że:

- Siergiej Łukjanienko kłamał w Internecie na temat katastrofy smoleńskiej,

- odkurzałem stół i chciałem pochłonąć odkurzaczem koronkową serwetkę wiszącą na firanie,

- czytałem napisaną po niemiecku książkę kanadyjskiego księdza o mitach i statkach, zetknąłem się też z serią o zwierzętach Europy imitującą serię ,,Tajemnice zwierząt'',

- byłem w bibliotece na ul. Śląskiej w Szczecinie, gdzie było pełno dzieci, które przeszkadzały mi w szukaniu książki, znalazłem min. miniaturowy komiks o Tytusie, Romku i A'Tomku i starą książkę science fiction napisaną przez księdza; na rzecz owej biblioteki zrezygnowałem z wypożyczania w Książnicy Pomorskiej

- po latach spotkałem nauczycielką matematyki z liceum, panią Ivonianę ov Cornus, która dała mi do przepisania swój esej o historii XX wieku; esej był długi i z powodu hałasu zrezygnowałem z jego przepisania i opublikowania na blogu,

- byłem słowiańską księżniczką i potrafiłem latać, raz gdy moja rodzina jechała samochodem w nocy, byłem tak zmęczony, że nie mogłem lecieć i leżałem na szosie, w tym śnie moim wujkiem był Rafał Kosik jadący samochodem; później wołwch Rasputin chciał mnie złożyć w ofierze,

- Facebook (albo portal o podobnej nazwie) istniał już w latach 90 - tych XX wieku,

- oglądałem film przygodowy, którego akcja toczyła się w Afryce, zobaczyłem Wojciecha Cejrowskiego, do którego podszedł jego sobowtór i zapytał dlaczego nie wziął na wyprawę żony i dzieci, potem podróżnicy zostali zaatakowani przez arabskich kanibali poruszających się na pełzających dromaderach bez nóg,

- rozmawiałem z ojcem Jeny ov Blackeyovej po runwirsku,

- kiedy się obudziłem Alax ov Iriaxołova chciała, abym pocałował ją w policzek,

- przeniosłem się do innej miejscowości, gdzie zajęła się mną opiekunka w podeszłym wieku, która codziennie zaprowadzała mnie do przedszkola na 20 minut, abym bawił się z dziećmi, myślałem, aby powiedzieć im o twórczości Białczyńskiego,

- latem rodzice nie pilnują dzieci na plażach chcąc, aby wyręczyły ich w tym ryby,

- Jacek Kuroń pisał książki historyczne o PRL - u,

- na plaży zobaczyłem piękną kobietę w czarnym bikini, która była boginią (?),

- mówiłem na spotkaniu rodzimowierców w Parku Kasprowicza w Szczecinie, że mogliby się wiele nauczyć od chrześcijan,

- po całej Polsce są rozsiane portale prowadzące do alternatywnego, słowiańskiego  świata Venethii, gdzie ludzie jedzą żaby,

- zobaczyłem stadko australopiteków, które rozmawiały ze sobą w niezrozumiałym języku. 

,,Księżniczka na ziarnku grochu''

,, […] Hans Andersen urodził się w 1805 r. i zmarł w 1875 r. Choć jego rodzina była biedna, dostał się na studia, po których rozpoczął karierę pisarską. Już w pierwszym opublikowanym przezeń zbiorze baśni dla dzieci znalazły się niektóre z najsłynniejszych jak 'Dziewczynka z zapałkami' czy 'Księżniczka na ziarnku grochu' […]. Mimo, iż jego bajki opierają się na opowiadaniach ludowych, to jednak są zupełnie inne od tych, jakie zawierają zbiory Perraulta czy Braci Grimm. Zamiast opowiadać o olbrzymach i czarownicach, baśnie Andersena w tym m.in. 'Dzielny ołowiany żołnierzyk', 'Świniopas' […] - odzwierciedlają samotne i raczej smutne życie autora. Na podstawie jego listów wiemy, że był człowiekiem wrażliwym i dowcipnym' – Bridget Daly (red.) ,,Kim oni byli? Księga pytań i odpowiedzi o sławnych ludziach''

W listopadzie 2016 r. obejrzałem niemiecki film fantasy ,,Księżniczka na ziarnku grochu'' (tytuł oryginału: ,,Die Prinzessin auf der Erbse'') w reżyserii Bodo Fürneisena (ur. 1950) z 2010 roku. Akcja rozgrywa się w nieokreślonym królestwie (stroje noszone przez bohaterów wskazują na XVIII wiek). Główną bohaterką jest nieznana z imienia, piękna Księżniczka o blond włosach (grana przez Rike Kloster). Film wprowadza liczne wątki, których nie było w baśni Andersena jak: ucieczkę księżniczki przed niechcianym ślubem, jej pracę w sierocińcu, księcia, który w tajemnicy przed ojcem pracował jako cieśla, knowania siostry króla i szambelana, aby zapobiec ślubowi księcia z księżniczką, oraz to, że się zakochali w sobie nie znając swojej tożsamości. Pojawia się też kluczowy wątek znany z oryginału literackiego – księżniczka zdaje pomyślnie próbę, wyczuwając ziarnko grochu pod grubą warstwą materacy, poślubia księcia, zaś materace zostają rozdane dzieciom z sierocińca. Film ogromnie mi się spodobał jako pełen ciepła i humoru, zawierający najlepsze wartości tradycyjnych baśni :). Zainteresowanych Czytelników odsyłam do posta: ,,Mistrz Andersen i jego uczniowie''.